دود قليان سمي‌تر از سيگار است

۱۳۹۲/۱۰/۱۷ - ۱۰:۱۲ - کد خبر: 103365
دود قليان سمي‌تر از سيگار است

سلامت نیوز : باور رایجی میان برخی خانواده‌ها وجود دارد که طبق آن، مضرات حاصل از دود قلیان، کمتر از مضرات دود سیگار دانسته می‌شود. دكتر رحيم احمدي، استاد دانشگاه و متخصص فيزيولوژي در گفت‌و‌گويي كه مي‌خوانيد به اثرات قليان بر سلامت و فيزيولوژي بدن مي‌پردازد.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه ایران ؛ وي در اين حوزه، مقالات علمي و پژوهشي متعددي در مجلات داخلي و خارجي به چاپ رسانده است. در اين مصاحبه تلاش شده است نتايج حاصل از تحقيقات در حوزه بررسي اثرات مصرف دخانيات، بويژه مقايسه اثرات دود قليان و دود سيگار روشن شود.

لطفاً درباره تحقيقات علمي انجام شده در مورد اثرات دود سيگار و قليان بر سلامتي بدن، توضيح دهيد.
مطالعات بسياري در سطح جهان بويژه از دهه سوم قرن گذشته تا حال حاضر در مورد اثرات ضد سلامتي دود تنباكو انجام گرفته است. در دود قليان حدود 69 ماده سرطانزا شناسايي شده‌اند. همچنين در دود سيگار نيز بيش از 60 تركيب شيميايي مؤثر در ايجاد سرطان، مورد شناسايي قرار گرفته‌اند. مهمترين عوامل مضر در دود قليان و سيگار شامل نيكوتين، منوكسيد كربن، سيانيد هيدروژن، اكسيد‌هاي نيتروژن، استون، آلومينيوم، آمونياك، آرسنيك، بنزن، كادميوم، كافئين، كلروفرم، گازهاي بوتان (گاز فندك) و... است كه اكثراً اثر سرطانزايي دارند. همچنين، آزمايش‌هاي جامع سم شناسي كه طي دو سه سال اخير روي انواع تنباكو انجام گرفته نشان مي‌دهد كه تمام تركيبات الكلي موجود در تنباكو خاصيت ايجاد تخريب سلولي و جهش زايي دارند. تحقيقات نشان مي‌دهند بنزن كه در آفت كش‌ها و بنزين وجود دارد، به ميزان قابل توجهي در دود سيگار يا قليان نيز موجود است. همچنين، فرمالدئيد كه يك ماده فوق‌العاده مضر براي سيستم تنفسي است، در دود سيگار و قليان وجود دارد. آرسنيك كه به‌طور معمول در سم موش استفاده مي‌شود و همچنين كادميوم كه يك فلز سمي مورد استفاده در باتري‌ها است و همين طور تركيبات آمونياك كه در كود مورد استفاده دارد، از ديگر اجزاي موجود در دود سيگار و قليان هستند.


از طرفي، پژوهش‌ها نشان مي‌دهند كه مونوكسيدكربن كه گاز خطرناك موجود در اگزوز خودرو‌ها است و همچنين سيانيد هيدروژن كه گاز سمي است، از مهمترين گازهاي سمي موجود در دود قليان و سيگار است.البته از آنجا كه مصرف قليان در بسياري از نقاط دنيا شيوع قابل ملاحظه‌اي نداشته و اين امر بيشتر در مناطقي همچون هند، ايران و خاورميانه رواج دارد، از اين جهت بيشتر تحقيقات انجام يافته در نقاط مختلف دنيا، به بررسي اثرات دود سيگار بر سلامتي بدن پرداخته‌اند. اين تحقيقات نشان داده‌اند كه دود سيگار منجر به افزايش احتمال بيماري‌هاي قلبي، سكته و تصلب شرايين مي‌شود.


مطالعه‌اي كه توسط يك تيم بين‌المللي از محققان انجام شده نشان مي‌دهد كه احتمال حمله قلبي در افراد سيگاري كه در محدوه سني پايين‌تر از 40 سال قرار دارند، پنج برابر بيشتر از همسن و سال‌هاي غيرسيگاري آن‌ها است. همچنين مطالعات نشان مي‌دهند كه مصرف سيگار باعث بيماري‌هاي انسدادي مزمن ريه، افزايش فشار خون، بيماري‌هاي مزمن كليه، افزايش احتمال ابتلا به آنفلوآنزا، افزايش احتمال ابتلا به انواع سرطان‌ها، كاهش حافظه و توانايي‌هاي شناختي بويژه در نوجوانان و كاهش قدرت باروري در زنان و مردان مي‌شود. امروزه ثابت شده كه ناتواني جنسي در مردان سيگاري حدود 85درصد بيشتر از مردان غيرسيگاري است. در مجموع، به رغم تحقيقات زياد درباره اثرات سيگار بر سلامتي، تحقيقات درباره اثرات دود قليان بر سلامتي در سطح جهان بسيار محدود است و در اين ميان حجم تحقيقات انجام يافته در مورد اثرات دود قليان بر سلامتي در ايران، بسيار محدودتر است.

درباره روش‌هاي تحقيقاتي كه در مورد اثرات دود قليان برسلامتي و فيزيولوژي بدن انجام داده‌ايد، توضيح دهيد.
با توجه به شيوع قابل ملاحظه مصرف دود قليان طي سالهاي اخير و بويژه در ميان جوانان، هدف از تحقيقات ما اساساً بررسي مقايسه‌اي اثرات دود سيگار و دود قليان بر سلامتي و فيزيولوژي بدن به صورت تجربي و آزمايشگاهي بود. در اين مطالعات، به جهت همسان سازي، دستگاه‌هاي ويژه‌اي طراحي كرده و مورد استفاده قرار داديم. در واقع، شرايط مواجهه نمونه‌هاي آزمايشگاهي با دود قليان يا دود سيگار به گونه‌اي طراحي شد كه بسيار شبيه به شرايط مواجهه انساني با اين مواد باشد. بنابراين، نتايج حاصل از اين تحقيقات داراي دقت قابل توجهي است و در تعميم نتايج اين تحقيقات به انسان نيز مشكل خاصي وجود ندارد. در همين راستا، ما اثرات مواجهه با دود قليان و دود سيگار بر عملكرد دستگاه‌هاي مختلف بدن را مورد بررسي قرار داديم و نسبت به هم مقايسه كرديم.

مهمترين يافته‌هاي تحقيقاتي شما چه بودند؟
همچنان كه اشاره شد، ما اثرات مواجهه با دود قليان را در مقايسه با دود سيگار بر عملكرد بسياري از دستگاه‌هاي بدن، ارزيابي كرديم. نتايج تحقيقات ما نشان دادند كه دود قليان همانند دود سيگار سبب افزايش سطح سرمي آنزيم‌هاي‌هاي مرتبط با عملكرد قلب و كبد يعني، آنزيم‌هاي آلانين آمينوترانسفراز و آسپارتات آمينوترانسفراز، كراتين كيناز و آلكالين فسفاتاز مي‌شود. نكته قابل توجه آن بود كه در اغلب اين موارد اثر دود قليان بر افزايش اين آنزيم‌ها بيشتر از دود سيگار بود. بنابراين، دود قليان همانند دود سيگار و چه بسا بيشتر از آن داراي اثرات آسيب رسان جدي بر كبد و قلب است.

همچنين، ما نشان داديم كه مواجهه با دود قليان همانند دود سيگار موجب پركاري غده تيروئيد مي‌شود. گرچه نتايج تحقيقات در اين باره ضد و نقيض است و برخي تحقيقات نشان مي‌دهند كه مصرف دخانيات باعث كاهش عملكرد غده تيروئيد مي‌شود، اما نتايج تحقيقات ما نشان دادند كه هم در نمونه‌هاي ماده و هم در نمونه‌هاي نر، مواجهه با دود قليان و نيز مواجهه با دود سيگار سبب افزايش سطح سرمي هورمون‌هاي تيروئيد مي‌شود. در اين خصوص، در برخي موارد اثرات دود قليان بر پركاري تيروئيد، بيشتر از اثرات دود سيگار بود. در اين ميان، مسأله جالب توجه اين بود كه مواجهه با دود قليان و همچنين مواجهه با دود سيگار در نمونه‌هايي كه تحرك كمتري داشتند، اثر آسيب‌رسان بيشتري بر عملكرد تيروئيد، كبد و قلب داشت. در واقع، اين امر بيانگر آن بود كه مصرف سيگار يا قليان در افرادي كه تحرك كمي دارند، حد خطرآفريني بيشتري دارد. از طرفي، يافته‌هاي ما نشان دهنده اثرات مخرب دود قليان بر دستگاه توليد مثلي بود. تحقيقات ما نشان داد كه مواجهه با دود قليان نيز همانند دود سيگار مي‌تواند باعث كاهش سطح سرمي هورمون‌هاي جنسي مردانه و زنانه شود و در نتيجه مي‌تواند در بروز ناباروري در زنان و مردان، مؤثر باشد.


در رابطه با مقايسه اثرات دود قليان با دود سيگار بر دستگاه توليد مثلي، باز مسأله جالب توجه آن بود كه در اين زمينه نيز اثرات آسيب رسان مواجهه با دود قليان به نحو بارزي بيشتر از اثرات مواجهه با دود سيگار بود. از طرف ديگر، يافته‌هاي ما نشان دادند كه مواجهه با دود قليان مي‌تواند سبب افزايش قند خون شود و بنابراين مواجهه با دود قليان مي‌تواند در بروز ديابت، نقش داشته باشد. مسأله مهم در اين باره آن بود كه مواجهه با دود قليان در نمونه‌هايي كه كم تحرك بودند، اثر بيشتري بر افزايش قند خون داشت؛ يعني، مصرف دود قليان بويژه در افراد كم تحرك اثر بسيار بيشتري در بروز ديابت دارد. همچنين، ما اثر مواجهه با دود قليان بر برخي تومور ماركرها را هم بررسي كرديم. در واقع افزايش سطح تومور ماركرها مي‌تواند نشانگر پديدار شدن اختلالاتي باشد كه احتمالاً مي‌تواند موجب بروز سرطان شود. در اين زمينه، ما نشان داديم كه دود قليان باعث افزايش ميزان برخي تومور ماركرها در خون مي‌شود و بر اين اساس مي‌توان گفت مواجهه با دود قليان در ايجاد سرطان هم داراي نقش مهمي خواهد بود، البته در اين خصوص هم اثر دود قليان بر افزايش سطح تومور ماركر نسبت به دود سيگار بيشتر بود.

باور عمومي بر اين است كه چون در قليان دود تنباكو از آب مي‌گذرد؛ مواد مضر موجود در آن تصفيه مي‌شود و بدين ترتيب، دود قليان سالم‌تر از دود سيگار است. آيا اين باور توجيه علمي دارد؟
نه واقعاً اين‌گونه نيست، متأسفانه اين امر باعث شده نسل جوان بويژه در كشور ما، بر پايه همين استنباط غلط، گرايش بيشتري به سمت قليان پيدا كند. از طرفي، بر اساس همين باور غلط، بسياري از خانواده‌ها هم حساسيتي به مصرف قليان توسط فرزندانشان از خود نشان نمي‌دهند و علاوه بر اين، مصرف قليان زينت بخش بسياري از محافل بويژه در مراكز تفريحي يا مسافرت‌ها شده است.اما تحقيقات دانشمندان و تحقيقاتي كه ما انجام داده‌ايم نشان مي‌دهد كه به هيچ وجه چنين امري صحت ندارد.


همچنان كه بيان شد، نتايج تحقيق ما نشان دادند كه دود قليان نسبت به دود سيگار در موارد بسياري، اثرات زيانبارتري دارد. تحقيقات نشان مي‌دهد اتفاقاً عبور دود تنباكو از آب، موجب افزايش غلظت و در نتيجه افزايش سميت دود مي‌شود. بر اين اساس، اثرات ضد سلامتي آن از مصرف دود سيگار هم بيشتر است.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
2.42515s, 19q