تحصيلكرده‌ها محافظه‌كار‌تر شده‌اند

۱۳۹۲/۱۱/۱۰ - ۱۱:۲۸ - کد خبر: 104693

سلامت نیوز : پيري جمعيت چنگال خود را براي ايران تيز كرده است. هشداري كه همه كارشناسان در اين مورد داده‌اند باعث نگراني‌هايي شده است. كارشناسان مي‌گويند حال ديگر از مرز هشدار هم گذشته‌ايم و به مرز بحران رسيده‌ايم. به حدي كه مقام معظم رهبري نيز دغدغه‌ خود را در اين مورد بيان كردند. با اين وجود مديركل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي و مهاجرت سازمان ثبت‌احوال ضمن بررسي رابطه تك فرزندي با افزايش تحصيلات، اعلام مي‌كند: 65.3 درصد تحصيلكرده‌ها حداكثر يك فرزند و تنها 10 درصد آنان چند فرزند دارند.علي‌اكبر محزون به بررسي انجام شده در مورد ميزان فرزندآوري در قشر تحصيلكرده جامعه اشاره كرده و مي‌افزايد: بررسي آماري انجام شده از بين زناني است كه حداقل يك بار تجربه ازدواج را داشته‌اند در اين تحقيق يكبار ميزان تحصيلات و يكبار نيز سطح تحصيلات سرپرستان خانوار سنجيده شده است. استاندارد بين‌المللي براي آموزش و تحصيل 6 سطح دارد كه مرحله اول دوره آموزش پايه يا همان ابتدايي است، دومين سطح پايين‌تر از متوسطه كه همان راهنمايي است، سومين مرحله متوسطه، چهارم آموزش بعد از متوسطه كه در ايران جايگاهي ندارد، پنجمين مرحله نيز آموزش عالي كه همان كارداني و كارشناسي است و مرحله آخر كه دوره كارشناسي ارشد و دكتراست.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه تهران امروز ؛ مديركل دفتر اطلاعات، آمار و جمعيت سازمان ثبت‌احوال مي‌گويد: در سرشماري سال 90، 21.5 درصد زنان دوره ابتدايي، 36.6 درصد زنان داراي تحصيلات راهنمايي، 52.4 درصد زنان داراي تحصيلات متوسطه، 65.3 درصد زنان داراي تحصيلات كارداني و كارشناسي و 52 درصد زنان داراي مدرك ارشد و دكترا حداكثر يك فرزند داشتند. اين درحالي است كه در سرشماري سال 85 اين درصد به ترتيب 25.8، 44،55.8،61.3 و 62.4 بوده است. بررسي انجام شده نشان مي‌دهد حداكثر تك فرزندي در خانواده‌ها با افزايش سطح تحصيلات بيشتر شده است.محزون به وجود حداقل سه فرزند در خانواده‌هاي تحصيلكرده هم اشاره مي‌كند و توضيح مي‌دهد: آخرين سرشماري انجام شده نشان مي‌دهد 56.5 درصد زنان با تحصيلات ابتدايي، 33.9 درصد زنان با تحصيلات راهنمايي، 18.1 درصد زنان با تحصيلات متوسطه، 10.3 درصد زنان با تحصيلات كارداني و كارشناسي و 18.1 درصد زنان با تحصيلات ارشد و دكترا داراي حداكثر سه فرزند بوده‌اند.

نگراني‌هايي در حوزه‌هاي داشتن امكانات مناسب

دكتر محمدتقي حسن‌زاده در مورد ارتباط تحصيلات با فرزندآوري به تهران امروز مي‌گويد: جمعيت جوان كشور به ميزان 4.6 درصد نسبت به سرشماري‌ دوره قبل كاهش پيدا كرده است. بررسي كارشناسان اين است كه متغيرهاي زيادي مانند اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و... در تغيير روند جمعيتي تاثيرگذار است. اگر اين روندي كه داريم پيش برود دچار پيري جمعيت خواهيم شد و بازده جمعيتي كه بايد در سن جوان باشد دچار مشكل خواهد شد. رئيس مركز مطالعات و پژوهش‌هاي راهبردي وزارت ورزش و جوانان مي‌افزايد: اينكه تحصيلكرده‌هاي ما فرزند كمتري دارند، به وضوح مشخص است. اين به نگرش و ديدگاه اين افراد بستگي دارد. در نظام اعتقادي، فرهنگي و ديني كشور ما بحث خانواده، ازدواج، فرزندان مسئله مهم و اساسي است. تغيير و تحولات اقتصادي و اجتماعي‌اي كه در دنيا انجام شده بر مقوله فرزندآوري نيز تاثير گذاشته. خانواده‌هايي كه از تحصيلات بالايي بهره‌مند هستند به‌دنبال آن هستند كه نقش خود را به درستي در تربيت فرزند سالم ايفا كنند. او با اشاره به اينكه از قديم مي‌گفتند «هر آنكه دندان دهد، نان دهد»، ادامه مي‌دهد: برخي با اين نگرش و نگاه اقتصادي به مقوله خانواده و فرزند‌آوري حساسيت كمتري نسبت به مشكلات تربيتي و آموزشي فرزندان خود دارند. خيلي از خانواده‌هايي كه جمعيت بيشتري دارند مشكلات اقتصادي بيشتري دارند.

البته كساني كه جمعيت كمتري دارند نيز اين فشار اقتصادي را كمتر متحمل مي‌شوند. درگذشته هر چقدر تعداد فرزندان بيشتر مي‌شد يك مولد به آنها اضافه مي‌شد و نقش كمك به خانواده را ايفا مي‌كرد و عامل توليد بود. دكتر حسن‌زاده در پاسخ به اين سوال كه تحصيلكرده‌هاي كشور تقريبا از وضعيت بهتري برخوردار هستند مي‌گويد: بعضي از ‌خانواده‌هاي كم جمعيت هم هستند كه اعتقاد دارند بايد فرزندآوري كنند. اين موضوع به نوع ديدگاه آنها بستگي دارد و عوامل زياد اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در آن تاثير دارد اما اينكه اين عوامل به چه ميزان تاثير مي‌گذارند بايد مورد بررسي قرار گيرد. او همچنين به اين سوال كه آيا عدم امنيت و اعتماد به آينده در اين افراد تاثير داشته يا خير پاسخ مي‌دهد: اين مسئله هم بي‌تاثير نيست. اين نگراني در اين افراد وجود دارد كه در آينده اشتغال و مسائل فرزندانشان متناسب با جايگاه والدين باشد. ولي اگر دقت كنيم در كلام بزرگان هم وجود دارد. يك بار رواني در جامعه ما حاكم است كه نگراني‌هايي در حوزه‌هاي اقتصادي، معيشت، داشتن امكانات مناسب و... را به همراه داشته. به دليل وجود اين بار رواني در افراد تحصيلكرده اين اطمينان به وجود نمي‌آيد كه مي‌توانند فرزند بيشتري داشته باشند. رئيس مركز مطالعات و پژوهش‌هاي راهبردي وزارت ورزش و جوانان در مورد علت وجود اين نگراني مي‌افزايد: علت اين نگراني‌ها را مي‌توان نظام اقتصادي ناكارآمد، سوء مديريت و ضعف عملكرد نظام آموزشي دانست. تحصيلكرده‌ها وقتي عملكرد و خروجي‌هاي حوزه‌هاي اجتماعي، ضعف و نارسايي سازمان‌ها و نهادهاي آموزشي را مي‌بينند، كمي در فرزندآوري تامل مي‌كنند.

وي در ادامه به پروسه‌اي كه تحصيلكرده‌ها طي كرده‌اند تا به جايگاه اجتماعي خوبي دست‌پيدا كنند اشاره مي‌كند و مي‌گويد: در افراد تحصيلكرده اين نگراني وجود دارد كه شايد شرايط براي طي شدن پروسه مطلوب براي پيشرفت و تربيت فرزندان‌شان نباشد. دكتر حسن‌زاده در ادامه با بيان اينكه در شيوه‌هاي اطلاع‌رساني و آموزش‌هاي لازم هم كاستي‌هايي وجود دارد، مي‌‌گويد: يكي از مهم‌ترين مسائل عدم شناخت و ناكارآمد بودن شيوه‌هاي اطلاع‌رساني در اين موضوع است. همچنين نرخ بيكاري براي جوانان بالاست و نگراني‌هايي را ايجاد مي‌كند. وي با اشاره به اينكه تصميم‌گيري تحصيلكرده‌هاي ما بر مبناي خروجي برنامه‌ 15 يا 20 سال قبل است، تاكيد مي‌كند: علت كاهش مواليد فراهم نبودن زمينه‌هاي رفاهي، امكانات آموزشي، تفريحي، اقتصادي براي فرزندان بوده است. خود به خود بار رواني براي والدين ايجاد مي‌شود كه براي افزايش فرزند بايد كنترلي عمل كنند. در كل مقوله فرزندآوري يك موضوع و پديده چند متغيره است و عوامل مختلفي در آن دخيل. بايد با نگاه آسيب‌شناسانه و مسئله‌محور، برنامه‌ريزي جامعي در كوتاه‌مدت و بلندمدت داشته باشيم و راهكارهاي موثري ارائه دهيم.

ساختار خانواده تغيير كرده است

دكتر اصغر مهاجري نيز به تهران امروز مي‌گويد: قبل از متغير تحصيلات متغير سن در فرزندآوري موثر است. نسل كنوني پدرها كه يك فرزند يا دو فرزند دارند نسبت به نسل قبل سن پايين‌تري دارند كه تحصيلكرده هم هستند. جامعه‌ ما هرچقدر جلو آمده‌ تعداد تحصيلكرده‌هايش به‌ويژه تحصيلكرده‌هاي تكميلي (كارشناسي ارشد و دكترا) بيشتر شده است. به عبارتي نسل سوم كه مجرد‌ها هستند نسبت به نسل دوم (پدر و مادرها) و نسل اول (پدربزرگ و مادربزرگ‌ها) فرزند كمتري خواهند داشت. متغير سن نيز تابع دو متغير ديگر است. يكي از آنها مربوط به گذر خانواده‌ است كه از شكل گسترده به شكل هسته‌اي تبديل شده. كساني كه در اين گذر بودند فرزند كمتري را به دنيا مي‌آورند در صورتي كه شرايط، مقتضيات، بستر‌ها و مختصات اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي سنتي خانواده گسترده فرزندآوري بيشتر را موجب مي‌شود.

متغير ديگر آن است كه نسل دوم تابع متغير زمان هستند و با پاس كردن درس كنترل خانواده و از طريق رسانه‌هاي مكتوب، ديداري و شنيداري بيشتر در معرض پيام‌ و تبليغات كنترل جمعيت قرار گرفتند تا نسل اول. نسل سوم نه تنها در معرض تبليغات قرار‌ گرفتند بلكه پيامد‌هاي فرزند كمتر و بيشتر را هم ديده‌اند. اين جامعه‌شناس سومين متغير را مهم‌تر مي‌داند و مي‌افزايد: اين متغير به روزتر و كليد فرزندآوري كمتر و بيشتر در اين صندوق است. آن هم وضعيت فعلي جامعه است. در شرايط ديروز جامعه شيوه‌هاي معيشتي، توليد، درآمد، ساختارهاي اقتصادي، آگاهي‌هاي اجتماعي و... (به‌ويژه درآمد و هزينه فرزندپروري) طوري بود كه خانواده‌ها به صورت ساختار و نظام‌مند به فرزندآوري بيشتر سوق داده مي‌شدند. اما امروزه بستر‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي به‌ويژه هزينه‌ بالاي فرزندآوري شرايط را طوري فراهم كرده كه جهت‌گيري افراد به طرف فرزندآوري كمتر است. هزينه بزرگ‌ كردن يك فرزند را با 40 سال پيش مقايسه كنيد. زمانه و تغييرات اجتماعي خيلي موثر است. دكتر مهاجر با اشاره به اينكه در اين زمينه متغيري اضافه مي‌شود كه قابل تامل است، تاكيد مي‌كند: وقتي خانواده را از ساختار گسترده به خانواده هسته‌اي يا حتي زن و شوهري انتقال مي‌دهيم كاركردهاي خانواده عوض مي‌شود. خانواده گسترده يك ساختار اقتصادي بود يعني نه تنها براي زندگي و عواطف بود بلكه از فرزند پشتيباني مالي و اقتصادي هم مي‌كردند.

در صورتي كه امروزه اين كاركردهاي خانواده به بيرون از خانواده سپرده شده‌اند. اشتغال را نهاد اقتصاد، آموزش را آموزش و پرورش و... مديريت مي‌كنند كه كنترل آنها دست دولت است. خانواده گسترده دغدغه كمي داشت براي فرداي فرزندان، در صورتي كه دولت چنين تضميني براي خانواده‌هاي هسته‌اي ندارد. دولت وظيفه خود را انجام نمي‌دهد و چتر امنيتي كه خانواده گسترده براي فرزندان داشت را نمي‌تواند ايجاد كند. دغدغه اشتغال، ادامه تحصيل، بهره‌مندي از بهداشت و... در جامعه براي همه يكسان نيست. به‌طور مثال دولت وظايف خود را در بخش آموزش درست انجام نمي‌دهد و مدارس غيرانتفاعي مي‌زنند كه پولدارها مي‌توانند از آنها استفاده كنند. افرادي كه پول ندارند بچه‌هاي خود را در مدارس دولتي ثبت‌نام مي‌كنند. اگر دندان كسي دچار مشكل شود، بيمه‌ها آن را جبران نمي‌كنند و مردم بايد آن را جبران كنند. به تعبير حكم مقام معظم رهبري، برنامه‌هاي دولت خانواده مبنا نيست. كاركردهاي خانواده عاطفي شده و خانواده دنبال اين است كه به خود، ماديات و لذات خود برسد. درگذشته خانواده‌ها بيشتر فرزندان را مي‌ديدند. به گفته اين جامعه‌شناس، والدين به واسطه تحصيلاتي كه دارند به تمام اين مقوله‌ها آگاهي پيدا كردند. به همين دليل روي به فرزند كمتر مي‌آورند كه دغدغه آينده را هم نداشته باشند و با توجه به تغيير كاركردهاي خانواده، به خودشان بيشتر برسند. ضمن آنكه سبك زندگي هم تغيير پيدا كرده و يكي از عامل‌هايي كه سبك‌هاي زندگي را تغيير مي‌دهد، آگاهي‌هاي فردي است كه بيشتر با تحصيلات به دست مي‌آيد.

محافظه‌كاري باعث كاهش فرزندآوري مي‌شود

دكتر اميدي نيز با اشاره به اينكه يك متغير واسطه بين تحصيلات و فرزندآوري كم وجود دارد، به تهران امروز مي‌گويد: فرزندآوري كم و تحصيلات ارتباط مستقيمي ندارند. آدم‌هايي كه تحصيلكرده‌ هستند كه شغل‌هاي اداري و كارمندي دارند و به قول معروف حقوق‌بگير هستند. افراد حقوق‌بگير حساب‌ و كتاب بيشتري دارند و بر اين اساس فكر مي‌كنند كه از پس فرزندان بيشتري بربيايند يا در آينده آنها را تامين كنند. در برخي مشاغل آزاد كه نيازي به تحصيلات زيادي هم ندارد درآمد بالايي دارد و اين افراد نيازي به حساب و كتاب ندارند.

نايب رئيس انجمن روانشناسي باليني در ادامه مي‌افزايد: محافظه‌كاري و ريز‌بيني در تحصيلكرده‌ها ممكن است بيشتر باشد و آنها نمي‌توانند تصميم بگيرند كه فرزندان بيشتري را داشته باشند. اين حساسيت كه گاهي به درجات بالاتر هم مي‌رسد به وسواس تبديل مي‌شود كه با دودلي، ترديد و شك مواجه مي‌شوند و تصميم چند فرزندي را نمي‌گيرند. كساني كه كمتر محافظه‌كارند خيلي هم روي آينده حساس نيستند. معمولا محافظه‌كاران نوعي ترس، نگراني دارند و قدرت تصميم‌گيري از شما گرفته‌ شده است.براساس وضعيت فعلي با نگاهي به مسائل اقتصادي، آموزشي و مسائل ديگر جامعه نيز قضاوت مي‌كنند و خود را در جايگاهي نمي‌بينند كه از پس فرزندان زياد بربيايند.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
1.61699s, 19q