ريز گردها از افغانستان به ايران وارد مي شوند

۱۳۹۳/۰۷/۰۸ - ۱۷:۰۸ - کد خبر: 122115

سلامت نیوز:در حال حاضر كشور افغانستان هم آبي ندارد كه به ما بدهد. تصاوير ماهواره يي هم اين را نشان مي دهد. پشت سدهاي افغانستان كاملاخشك و لم يزرع است. اما ما توانستيم براي دو سال آينده پوشش گياهي مناسبي در تالاب ايجاد كنيم.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه اعتماد،برنامه فاز يك هامون در منطقه كوه خواجه در حال اجراست. ما با شناسايي، لايروبي و كانال كشي يكي از مسيرهاي قديمي، توانستيم آب را در كمترين مدت به جلوي كوه خواجه بياوريم. با اين كار امسال خيلي از مردم را آنجا نگه داشتيم. حتي به گفته شهردار آن منطقه مهاجرت معكوس هم داشته ايم. امسال كوه خواجه بيش از 600 هزار بازديدكننده داشت. با هدايت آب به سمت كوه خواجه مرتع وسيعي هم براي دامداران و عشاير منطقه به وجود آمد. اين كار تنها با ساماندهي آب ممكن بود.


با آغاز دوره خشكسالي در دهه 70، خشك شدن تالاب بين المللي هامون آغاز شد. به علاوه، كاهش يا قطع شدن حقابه هامون طي ساليان مختلف، بي ثباتي افغانستان و عدم پيگيري منسجم قرارداد حقابه از سوي ايران، به روند كاهش آب سرعت بخشيد و به نابودي بزرگ ترين درياچه آب شيرين ايران منجر شد. تنها زيستگاه پرندگان مهاجر در شرق كشور و محل زندگي گونه هاي متنوعي از جانوران از ميان رفت و منبع معاش مردماني كه از ديرباز حيات شان بسته به هامون بود، قطع شد. خشكي هامون دركنار بادهاي 120 روزه سيستان، فاجعه زيست محيطي ديگري را پديد آورد. انتشار ريزگردها و آلودگي هوا شرايط منطقه را به حالت بحراني درآورد. بهار امسال با افزايش نزولات جوي، بعد از 16 سال حجم قابل توجهي از آب وارد تالاب هامون شد، گرچه به گفته كارشناسان اين آب تنها توانايي احياي 10 درصد هامون را داشت، اما مردم را اميدوار كرد. اميدي كه به دليل شروع بادهاي موسمي سيستان و سرعت بالاي تبخير آب در منطقه و نيز عدم آمادگي مسوولان براي ورود آب خيلي زود از بين رفت. با اين وجود رونق گرفتن صيادي، گردشگري، كشاورزي و حتي صنايع دستي سيستان در اين چند ماه، نشان از وابستگي شديد زندگي سيستان به هامون دارد. اين مصاحبه آخرين گفت وگوي خسرو افسري به عنوان مديركل حفاظت از محيط زيست استان سيستان و بلوچستان است. او هفته گذشته، جاي خود را به سعيد محمودي داد. انتصاب مديري غير بومي و به گفته مخالفان، ناآشنا به اين استان پهناور، اعتراضاتي را در بين فعالان محيط زيست سيستان و بلوچستان در برداشت.
در سه ماه ابتدايي امسال با ورود آب به هامون، تا حدودي اميدها به منطقه بازگشت، اما اين اميد دوامي نداشت و خيلي زود آب بستر تالاب خشك شد. كمي در مورد شرايط تالاب بگوييد.
تالاب هامون شرايط خاصي دارد. منبع تامين آب اين تالاب در كشور همسايه است و افغانستان براي آب بر اساس نيازهاي خودش برنامه ريزي مي كند. از طرفي تغييرات اقليمي در اين سال ها با كاهش نزولات جوي همراه بود. دوره هاي خشكسالي و سيلاب، سيكل طبيعي تالاب هامون بود اما در اين 17 سال اين سيكل طبيعي با بروز خشكسالي طولاني مدت به هم خورد. خوشبختانه سال گذشته افزايش ميزان بارندگي، سبب تغيير در شرايط منطقه شد و اكوسيستم تالاب هامون جاني گرفت. اما موقعيت كنوني تالاب به گونه يي است كه اين ميزان آب، نه تنها تالاب را پر نمي كند بلكه با نخستين باد، آب پخش شده و از بين مي رود. من در مصاحبه هاي قبلي هم گفته بودم، آبي كه به هامون وارد شد، به قدري نبود كه براي احياي اكو سيستم منطقه كافي باشد.

برخي فعالان محيط زيست اعتقاد دارند آبي كه به تالاب وارد شده، مديريت نشد، به همين دليل خشكي دوباره به تالاب برگشت. نظر شما چيست؟
بحث مديريت ناصحيح نوعي پيشداوري است. شما نمي توانيد انتظار داشته باشيد زخم كهنه هامون به طرفه العيني و با اين ميزان آب مداوا شود. آن هم در منطقه يي به اين وسعت و با امكانات محدود. به عقيده من از آب درست بهره برداري شده است. زندگي مردم سيستان بر كشاورزي، دامداري و صيادي استوار است. در مدتي كه آب آمد حدود دو ميليارد مترمكعب براي كشاورزي و آشاميدني در چاه نيمه ها ذخيره شد و حدود دو ميليارد مترمكعب هم وارد تالاب شد. ذخيره آب اقدامي منطقي بود. ديديد كه با نخستين توفان دو ميليارد مترمكعب آبي كه به تالاب اختصاص داده شده بود، ظرف مدت 20 روز به حداقل رسيد. مشكل اصلي تالاب بحث كانون هاي بحراني ريزگردها است. آبي هم كه به تالاب رسيد در منطقه پخش شد و با ايجاد پوشش گياهي، كانون هاي بحراني توليد ريزگرد در ايران را به 30 تا 50 هزار مترمكعب كاهش داد.

سطح اين كانون هاي بحراني چه مقدار بوده است؟
كل تالاب 570 هزار هكتار است كه حدود 400 هزار هكتار آن در ايران است. ما توانستيم با پخش آب در سطح تالاب و ايجاد پوشش گياهي، 90 درصد منطقه را از وضعيت بحراني توليد ريزگرد نجات دهيم.
اما هنوز شاهد توفان هاي شن هستيم.
در حال حاضر قسمت اعظم ريزگردها از كشور افغانستان به خاك ايران وارد مي شوند. اين كشور هم با بحران آب مواجه است.

براي مهار ريزگردها در خاك افغانستان اقدامي صورت گرفته است؟
بايد براي اين كار با دولت افغانستان مذاكره شود، تا بتوانيم در آن كشور هم تمهيدات لازم را براي مهار ريزگردها فراهم آوريم.

براي حفظ پوشش گياهي ايجاد شده در بستر هامون چه اقداماتي مي توان انجام داد؟
نخستين راهي كه براي مقابله با ريزگردها به سراغ آن مي روند، مالچ پاشي است كه مسلما هزينه هم در بردارد. پوشش گياهي ايجاد شده يك مالچ طبيعي است كه بايد مردم و مسوولان به ياري هم از آن محافظت كنند. ما اولويت را به هواي سالم مي دهيم. خاك بستر هامون چسبندگي ندارد و بايد جلوي تردد روي پوشش گياهي گرفته شود تا امكان رشد داشته باشد. روش برداشت از اين بستر هم مهم است. نقش دولت در اين منطقه اين است كه دامداران و كشاورزان و ذي نفعان تالاب را در نظر بگيرد و آنها را مديريت كند. مثلاجاليزكاري به صورت ديم در شمال استان، باعث شده تردد ماشين هاي كشاورزي روي بستر شده است. كشاورز را نمي توان از زمين جدا كرد، دامدار هم علوفه دام خود را از تالاب تامين مي كند. بايد كشاورزان و دامداران مديريت شوند و شيوه صحيح برداشت به آنها آموزش داده شود. بايد مسيرهاي تردد براي روستاييان مشخص شود. قبلادامداران علوفه دام خود را با قيمتي حدود 30 تا 40 هزار تومان براي هر گوني مي خريدند اما حالابه تالاب مي روند و هر كس تا هر مقدار كه مي تواند از پوشش گياهي برداشت مي كند. مديريت و برنامه ريزي صحيح باعث مي شود كه دامدار بداند، از كجا و در چه سطحي برداشت كند تا علوفه چيني، منجر به نابودي پوشش گياهي نشود.

قرار بود براي ورود آب به زمين هاي كشاورزي، لوله گذاري صورت بگيرد. اما اكنون در بعضي روستاها محصولات كشاورزي پيش از رسيدن زمان برداشت به علت نرسيدن آب خشك شده اند.
بحث لوله گذاري براي گذار از كشاورزي سنتي به مدرن، در دست اقدام است. اين برنامه زمان بر است. ما نيازمند برنامه هاي بلندمدت هستيم. اما شرايط آب و هوايي منطقه به گونه يي است كه نمي توان از تداوم وجود آب اطمينان داشت. اين نابساماني سبب شده است كه كشاورزان به سمت كشت تك محصولي و به خصوص محصولاتي كه در برابر كم آبي مقاومت بيشتري دارند روي بياورند. اگر اين دو ميليارد مترمكعب آب ذخيره شده در چاه نيمه هم به تالاب مي رفت: حداكثر يك ماه بيشتر مي توانستيم تالاب را در شرايطي تقريبا قابل قبول، نگه داريم. اما با آب ذخيره شده در چاه نيمه ها مي توان سهميه كشاورزان را در اختيارشان قرارداد.

در مورد رهاسازي و مرگ بچه ماهي ها در تالاب چه نظري داريد؟
شيلات حداكثر پنج ميليون قطعه بچه ماهي در آب رها كرده است، البته گونه هاي رهاشده مورد تاييد ما بود. اما در اين چند ماه روزانه پنج تا 10 تن ماهي از تالاب صيد مي شده است. حجم ماهي ها آنقدر زياد است كه ماهي ريزي شيلات نمي تواند نقش پر رنگي در صيد و صيادي داشته باشد. مرگ بچه ماهي ها سيكل طبيعي است و در مورد تعداد مرگ ومير اغراق شده است.

چرا با توجه به وضعيت شكننده تالاب، اين ماهي ها در هامون رها شدند و در چاه نيمه ريخته نشدند؟
در چاه نيمه هم ماهي رها شده است. چاه نيمه چهارم مختص صيادي است، اما ما در چاه نيمه هاي يك تا سه اجازه صيد نمي دهيم زيرا آنها منبع تامين آب شرب هستند.

وقتي خانم ابتكار و نماينده سازمان ملل به سيستان آمدند قرار شد از راه ديپلماسي و مذاكره با كشور افغانستان بحث حقابه ها پيگيري شود. برخي معتقدند جاري شدن آب نه به دليل به ثمر نشستن ديپلماسي بلكه به علت سيلاب جاري شده در افغانستان بوده است. ماجراي حقابه هامون به كجا رسيد؟
تلاش هاي زيادي شده ولي با توجه به موقعيت سياسي كشور افغانستان، اين تلاش ها به زودي نتيجه نمي دهد. جنگ هاي داخلي، حضور امريكا و ناتو در افغانستان سبب بي ثباتي سياسي اين كشور شده است و اين موضوع شرايط مذاكرات را تحت الشعاع قرار مي دهد. در مورد ورود آب در سه ماه ابتداي سال، اين طور نبوده كه مذاكرات تاثيري نداشته باشد. افغانستان مي توانست، مسير آب را منحرف كند تا به خاك ايران نرسد، اما همين رايزني ها به ورود آب به كشور كمك كرد.

مشكل تالاب با زندگي مردم گره خورده است، اين مذاكرات چه زماني به نتيجه مي رسد.
تلاش هاي انجام شده در اين دولت مفيد بوده است. براي نخستين بار نماينده سازمان ملل به تالاب آمد و نخستين بار است كه بحث تالاب هامون به يك بحث بين المللي تبديل شد. اين تلاش كمي نيست. ما منتظريم رييس جمهور جديد اين كشور شروع به كار كند، تا مذاكرات مان را ادامه دهيم. نبايد زحمات را ناديده گرفت. حقابه يي هم كه از آن صحبت مي شود، تنها 820 ميليون مترمكعب در سال است.

چرا همين مقدار آب هم تعلق نمي گيرد؟
هر موقع سيل بيايد يا زماني كه رايزني ها نتيجه دهد، آب به ايران مي رسد.

مگر تفاهمي براي اختصاص حقابه به ايران نيست؟
تفاهم هست اما افغانستان به شرايط خودش نگاه مي كند. زماني آب را به ايران مي فرستد كه براي ما مناسب نيست. مثلابه جاي فصل پاييز كه زمان كشت است، در بهار كه دوره برداشت محصول است اقدام به ارسال آب مي كند.

چرا شرايطي در اين تفاهمنامه وجود ندارد كه آب چگونه و در چه زماني به هامون تعلق بگيرد؟
اين تفاهمنامه قبل از انقلاب بسته شده و نواقص زيادي دارد. بله بايد اين شرايط در آن معلوم شود. در حال حاضر كشور افغانستان هم آبي ندارد كه به ما بدهد. تصاوير ماهواره يي هم اين را نشان مي دهد. پشت سدهاي افغانستان كاملاخشك و لم يزرع است. اما ما توانستيم براي دو سال آينده پوشش گياهي مناسبي در تالاب ايجاد كنيم.

قرار بود 12 كيلومتر از خاك ريز مرزي خراب شود، تا امكان ورود آب هيرمند به سيستان فراهم آيد، چرا هنوز اين خاك ريز كاملااز بين نرفته است؟
پس از پنج سال پيگيري و مذاكره با مرزباني توانستيم مجوز اين تخريب را بگيريم. در حال حاضر هم حدود هفت كيلومتر از اين 12 كيلومتر تخريب شده است. حتي زماني كه آب به سيستان رسيد، بعضي از ورودي ها را با همكاري مردم محلي و با بيل و تيشه باز كرديم و مقدار زيادي آب وارد خاك ايران شد.

هنوز هم از اين ورودي ها آب جريان دارد؟
ورودي ها باز هستند اما آبي نيست كه وارد شود.

روستاهاي سيستان شرايط هوايي مناسبي ندارند، مقدار ريزگردها در روزهاي زيادي از سال، بسيار بالاتر از حد نرمال است. بسياري از مردم مهاجرت كرده اند و درب برخي منازل روستايي تا يك متر خاك وجود دارد. چه برنامه هايي براي كمك به زندگي روستاييان انجام شده است؟
تمركز ما روي بهبود كيفيت آب و هواست. مي دانيم با اين مقدار آب نمي توانيم براي مردم شغل ايجاد كنيم و زندگي آنها را تغيير دهيم. از طرفي نمي توانيم انتظار داشته باشيم، هاموني مانند هامون پيش از خشكسالي داشته باشيم. پس هدف اصلي ما ايجاد هواي سالم و مهار ريزگردها است. ما به اين نتيجه رسيديم كه بهتر است به جاي يك بستر كاملاخشك 100 هزار هكتار بستر تالابي داشته باشيم. محيط زيست 60 ميليون مترمكعب سهميه از 400 ميليون مترمكعب خروجي آب چاه نيمه ها دارد. وزارت نيرو موظف به اختصاص اين آب به تالاب است. ما اين مجوز را در دو سه سال اخير و درست در زمان بحراني گرفتيم. بايد از اين مقدار استفاده كنيم و برايش برنامه ريزي كنيم.

تاكنون چقدر از اين برنامه ها اجراشده اند؟
برنامه فاز يك هامون در منطقه كوه خواجه در حال اجراست. ما با شناسايي، لايروبي و كانال كشي يكي از مسيرهاي قديمي، توانستيم آب را در كمترين مدت به جلوي كوه خواجه بياوريم. با اين كار امسال خيلي از مردم را آنجا نگه داشتيم. حتي به گفته شهردار آن منطقه مهاجرت معكوس هم داشته ايم. امسال كوه خواجه بيش از 600 هزار بازديدكننده داشت. با هدايت آب به سمت كوه خواجه مرتع وسيعي هم براي دامداران و عشاير منطقه به وجود آمد. اين كار تنها با ساماندهي آب ممكن بود.

در حال حاضر كوه خواجه هم آب ندارد.
تا دو هفته قبل داشت. به خاطر دامداران و عشاير، آب را از چاه نيمه ها به سمت كوه خواجه رها مي كنند. اين منطقه سهميه خودش از آب را دارد.

انتخاب منطقه تالابي بر چه مبنايي است؟
دانشگاه زابل، در حال انجام طرحي مطالعاتي براي محيط زيست است. اين طرح در آينده، كمك بيشتري به ما خواهد كرد. اين طرح در اوج خشكسالي و نااميدي مردم تهيه شد و هدف از آن، ايجاد يك هامون پايلوت است. ما كوه خواجه را انتخاب كرديم. كوه خواجه مظهر سيستان و كوهي مقدس براي اكثر اديان است. هدف اين است كه با ايجاد پايلوت هامون و رونق صيادي و كشاورزي در اين منطقه، هم توانمندي هاي تالاب مشخص شود هم زندگي مردم رونق پيدا كند. علاوه بر اين، پژوهشكده تالاب در دانشگاه زابل در حال مطالعه روي طرح هايي مانند نيازسنجي آبي تالاب در دوره هايي مختلف پرآبي و خشكسالي و طرح تشخيص گودي ها بر اساس سامانه هاي جغرافيايي است. اين مطالعات كمك زيادي به مديريت بهتر تالاب مي كند.


نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.16802s, 18q