رضایتمندی مردم واقعا افزایش پیدا کرده؟

آمار وزارت بهداشت از ميزان رضايتمندي مردم از طرح تحول سلامت چقدر معتبر است؟

۱۳۹۳/۱۲/۱۸ - ۱۲:۵۳ - کد خبر: 141301
آمار وزارت بهداشت از ميزان رضايتمندي مردم از طرح تحول سلامت چقدر معتبر است؟

سلامت نیوز: چندماهي مي‌شود که متوليان نظام سلامت دست‌ به آمار شده و در تريبون‌هاي مختلف از کم و کيف ميزان رضايت مردم از روند طرح تحول نظام سلامت مي‌گويند. وزير بهداشت در يک مقطع از رضايت نسبي 70 درصدي مردم و معاون درمان او در مقطعي ديگر از رضايت 80 درصدي ملت خبر مي‌دهند.

به گزارش سلامت نیوز، روزنامه سپید در ادامه نوشت: در جديد‌ترين آمار، معاون حقوقي و امور مجلس وزارت بهداشت از افزايش شاخص رضايت عمومي از روند بستري و خدمات‌رساني به بيماران به ميزان 88 درصد خبر داد و افزود: «مراجعه‌به مراکز خدمات‌دهي خارج از بيمارستان براي تهيه تجهيزات درماني و دارو از 100 درصد به حدود 4 درصد تقليل يافته است.»

ممکن است روند صعودي آمار ميزان رضايت با فرض اينکه در مقاطع مختلف زماني نظرسنجي‌هاي مختلف صورت گرفته، قابل توجيه باشد، اما اينکه دقيقا اين نظرسنجي‌ها توسط کدام مراکز و با چه مبنايي صورت‌گرفته، همواره جاي سوال است.

چند روز پيش رئيس موسسه ملي تحقيقات سلامت، خبرنگاران را دعوت کرد تا تازه‌ترين آمار به‌دست آمده در حوزه‌هاي مختلف را اعلام کند. سيد رضا مجدزاده با اشاره‌به استقرار 10 ايستگاه اقماري در سراسر کشور به‌منظور ارزشيابي و رصد اقدامات صورت‌گرفته، تصريح کرد: «در اين حوزه با فواصل منظم به کار مطالعاتي مشغول هستيم و تا امروز 5 گزارش ديده‌باني ارائه داده‌ايم.» وي به ارائه نتايج مطالعات اين موسسه از تاريخ هجدهم خردادماه سال جاري تاکنون پرداخت و با تاکيدبر اينکه در پايان هر فصل از سال، مولفه‌هايي نظير ميزان کاهش پرداخت، ميزان رضايتمندي، ميانگين ملزومات پزشکي و دارويي را مطابق با يک پرسشنامه و به‌طور تصادفي از 200 بيمار ترخيص‌شده از بيمارستان‌هاي دولتي سراسر کشور مورد سوال قرار مي‌دهيم، اظهار کرد: «نتايج مطالعه رضايت‌سنجي از بيماران در تابستان امسال نشان داد که رضايت از خدمات بستري 73 درصد، خدمات ترخيص 44 درصد، رضايت از پزشکان 91 درصد، رضايت از تيم درمان 85 درصد و رضايت از خدمات محيط فيزيکي 11 درصد بوده است. اما بيشترين نارضايتي نيز از خدمات مديريت رسيدگي به شکايات با 60 درصد بوده که توسط مردم اعلام شده است.»

مجد‌زاده با بيان اينکه پاييز امسال نيز يک مطالعه رضايت‌سنجي روي 200 بيمار ترخيص شده از بيمارستان‌هاي دولتي انجام شد، اضافه کرد: «نتيجه اين مطالعه نشان داد که رضايت از خدمات بستري به 88 درصد، رضايتمندي از محيط فيزيکي 86 درصد، ‌رضايت از تيم درمان به 90 درصد و رضايت از فرانشيز که در تابستان 72 درصد بوده، در پاييز به 92 درصد رسيده است.»

اگرچه در اين نشست خبري، ابهاماتي نظير منبع و مقاطع زماني مختلف ارائه اين آمار روشن شد، اما نکته مبهم باقي‌مانده آن، چرايي حجم پايين نمونه انتخاب‌شده براي تحقيق بود. البته رئيس موسسه ملي تحقيقات سلامت در گفتگو با خبرنگار ما درخصوص علت پايين‌بودن حجم نمونه اين تحقيق گفت: «در تمام دنيا اين روند وجود دارد و چنين اقدامي درجهت بررسي‌ها صورت مي‌گيرد. مهم آن است که نمونه‌گيري از شهرهاي کم‌برخوردار، نيمه برخوردار و بيشتر برخوردار صورت ‌گيرد.»


نظرسنجي صورت‌گرفته يک متدولوژي علمي است

مديرکل دفتر ارزيابي فناوري، تدوين استاندارد و تعرفه وزارت بهداشت نيز نظرسنجي صورت‌گرفته را يک متدولوژي علمي معرفي و در خصوص حجم نمونه آن، خاطرنشان کرد: «طبق آماري که به‌دست من رسيده فکر مي‌کنم حجم اين نمونه بيشتر از 200 نفر و حدود 1000 نفر است.»

عليرضا اوليايي‌منش بيان اينکه اين نظرسنجي با مشارکت موسسه ايسپا وابسته‌به جهاد دانشگاهي صورت‌گرفته است، تصريح کرد: «در متدولوژي علمي اين مسئله که چه تعداد نمونه نماينده کل جامعه خواهد بود، به‌شکل دقيق محاسبه مي‌شود و قطعا تعداد پايين‌تر از حد مجاز آن قابل قبول نيست. پس جاي نگراني نيست که تعداد نمونه اين تحقيق، نماينده کل جامعه است.»

وي ضمن اظهار اطمينان از اينکه رضايتمندي مردم در بخش بستري بيمارستان‌هاي دانشگاهي به‌شدت بالا رفته، گفت: «بايد ببينيم مداخله ما در چه بخشي صورت‌گرفته و‌‌ همان‌جا به‌دنبال رضايتمندي مردم باشيم.»

اوليايي‌منش ادامه داد: «ما فرانشيز مردم در بخش بستري بيمارستان‌هاي دانشگاهي را کاهش و به زير 10 درصد رسانديم. تجهيزات مختلف آنها را نيز فراهم کرديم و به همين‌دليل معتقديم در آن بخش رضايتمندي مردم افزايش پيدا کرده است.»

وي با اشاره به اينکه ميزان رضايت‌مندي کامل و نسبي در مرحله اول حدود 73 درصد شد، افزود: «در پاييز امسال يک نظرسنجي دوباره انجام شد که نشان مي‌داد اين رضايت کامل و نسبي براي بيماران مراجعه‌کننده بستري در بخش‌هاي بيمارستان‌هاي دولتي به بالاي 85 درصد رسيده است.»


نظرسنجي انجام‌شده فاقد اعتبار است

استاد روش‌شناسي تحقيق در ارتباطات و عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي اما نظري متفاوت داشت و گفت: «اين نظرسنجي انجام شده، فاقد اعتبار است.»

سيدرضا نقيب‌السادات در گفتگو با خبرنگار ما با تاکيدبر اينکه نمونه تصادفي نيازبه چارچوب نمونه‌گيري داشته و بايد براساس جمع بيمار‌ها صورت گيرد، تصريح کرد: «اين يک نمونه‌گيري اتفاقي است، بنابراين روش نمونه‌گيري نيز به‌اشتباه ذکر شده است.»

وي با تاکيدبر اينکه حجم نمونه به هيچ‌عنوان معتبر نيست، خاطرنشان کرد: «اگر جمع اين 600 نفر، به‌صورت يکجا مورد پرسش قرار مي‌گرفت، آمار به‌دست آمده اگرچه با خطاي بالاي 5 درصد، اما قابل قبول بود.»

نقيب السادات با بيان اينکه درخصوص اعتبار يافته‌هاي پژوهشي در مقياس‌هاي ملي ملاحظاتي وجود دارد که بايد مورد تاکيد قرار گيرد، تصريح کرد: «نکته اول اين است که در هر پژوهش، از آنجاکه يافته‌ها متعلق‌به‌‌ همان جمعيت مورد مطالعه است، اين يافته‌ها نسبي است. لذا نمي‌توان از خروجي‌هاي يافته يک قضاوت مطلق ارائه داد. به‌عنوان مثال اگر در يک پژوهش 1000 نفر را به‌عنوان نمونه مورد ارزيابي قرار داديم، به‌ شرطي‌که اصول نمونه‌گيري، روش‌ها، اعتبارسنجي ابزار و اعتماد به آن رعايت شده باشد، به‌طور نسبي مي‌توانيم بگوييم در مطالعه مذکور اين نسبت‌ها به‌دست آمده است. درواقع با اين نگاه اين کار قابل ارزيابي است.»

وي در توضيح نکته دوم اضافه کرد: «تحقيقات با مقياس ملي نيازبه جمعيت‌هاي مشخص و بزرگ دارد. يعني براي يک مطالعه ملي بايد شرايط ارزيابي ملي فراهم باشد. شرط اصلي اين است که از جمعيت‌هاي مختلف کشور، مثلا استان‌ها يا شهرهاي مختلف نسبتي را داشته باشيم که اين نسبت‌ها با حجم کافي، معرف جامعه ايراني بوده تا خروجي آن قابل اعتماد باشد.»

اين عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي ادامه داد: «براي رسيدن‌به اين هدف از برآوردهايي با فرمول و ميزان خطاي مشخص استفاده مي‌کنيم تا اطلاعات ما براي جمعيت‌هاي بزرگ قابل ارائه باشد.»

وي تصريح کرد: «در تحقيقات خارجي و موسسات بزرگ سنجش و ارزيابي، حجم مناسب نمونه براي يک تحقيق در مقياس ملي که شرايط و ويژگي‌هاي جمعيت را رعايت کرده باشد، براي کل کشور 3500 نفر برآورد شده است که اين رقم براي جامعه ايران نيز صدق مي‌کند. اما کوچک‌ترين نمونه‌اي که در مقياس ملي قابل قبول است و حداقل اطلاعات را با حداکثر خطا مي‌توان از طريق آن ارائه داد 640 نفر است، ‌به‌شرطي که اين تعداد به‌صورت يکجا و همزماني انجام شود.»

نقيب‌السادات تاکيد کرد: «اگر قرار باشد به‌عنوان نماينده رسمي يک مجموعه، به آمار و ارقام استناد کنيم، اين آمار بايد با محاسبات دقيق و مبتني‌بر مستندات علمي باشد، نه يک تحقيق با ميزان خطاي زياد که اعتبار و اعتماد به آن پايين است.»

وي با بيان اينکه در ارائه آمار و ارقام، اعلام يک مبنا براي تغيير بسيار مهم است، ‌اظهار کرد: «بايد بگوييم که تغييرات در‌راستاي بهبود بوده است يا ضعف. به‌عبارت ديگر براي اعلام پيشرفت، صرف اعلام درصد‌ها معرف تغيير نيست. درست است خود جمعيت يا مبنايي که اعلام مي‌شود به‌لحاظ حجم نمونه يک معيار است، اما اطلاعات براي نشان‌دادن روند تغيير، نيازبه مبناي آماري دارد.»


نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.07258s, 19q