قدم‌های کند برای نجات آخرین نفس‌های دریاچه

۱۳۹۴/۰۳/۰۴ - ۱۷:۲۰ - کد خبر: 149196

سلامت نیوز:دریاچه خشک شده است. بختکی به نام سد روی همه رودخانه‌های منتهی به دریاچه نشسته است و حفر چاه‌های عمیق مجاز و غیرمجاز برای کشاورزی از زیر دریاچه را زهکش می‌کند. زرینه‌رود و سیمینه‌رود که مجموعا ۴۸ درصد از آب دریاچه ارومیه را تامین می‌کردند امروز به ماندابی از پساب‌های کشاورزی بدل شده‌اند و کسانی که مخالف توسعه کشاورزی در منطقه بودند اکنون دیگر دلیلی برای مخالفت نمی‌بینند؛ زمینی باقی نمانده که توسعه کشاورزی به آن دست‌اندازی کند.


به گزارش سلامت نیوز بخه نقل از روزنامه قانون ،چه از درون پنجره هواپیما نگاه کنی و چه از پشت شیشه ماشینی که جاده کنار دریاچه را می‌رود، خط ساحلی دریاچه پیداست. یک سوی خط، دریاچه ارومیه به نفس نفس افتاده و یک سوی دیگر، درست چسبیده به دریاچه نیمه جان، باغ‌های سرسبز و پرآب خودنمایی می‌کنند. بسیاری که این صحنه را ندیده‌اند می‌پرسند مگر آب این حوضه کجا رفته که دریاچه ارومیه خشک شده است؟ آنان که دیده‌اند می‌گویند کشاورزی را باید تعطیل کرد. از طرح «نکاشت» می‌گویند که در آن به کشاورزان کمک هزینه می‌دهند تا دست کم برای مدتی دست از کشاورزی بردارند. کشاورزان اما حرف‌های دیگری دارند. می‌گویند جد‌اندرجد از همین راه زندگی کرده‌اند و اکنون نیز همه خانواده از همین راه ارتزاق می‌کنند. می‌دانند که اگر دریاچه خشک شود نه باغی می‌ماند و نه باغداری اما می‌خواهند دست کم آخرین فرصت‌های باقی‌مانده برای زندگی را نسوزانند. یکی یکی جلوی خبرنگاران می‌ایستند و از قطب کشاورزی بودن منطقه می‌گویند. با افتخار از اینکه چقدر محصول در هکتار تولید می‌کنند می‌گویند و پینه زحماتی که برای محصول‌شان کشیده‌اند بر دست‌هایشان پیداست.


زندگی بیش از ۵۰ درصد مردم منطقه با کشاورزی می‌گذرد و به معیشت جایگزین فکر هم حاضر نیستند بکنند. یکی از کشاورزان می‌گوید: «روزگاری در این منطقه کشاورزان معتقد بودند برای رشد گیاه باید تا زانو آب در مزارع جمع شود اما امروز با کم آبی شدیدی رو‌به‌رو شده‌ایم و مجبوریم سال‌ها تکه زمینی را بدون کاشت باقی بگذاریم.»

امین آقایی، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان‌غربی می‌گوید: «در استان آذربایجان غربی 830هزار هکتار زمین به زیر کشت رفته است. از این میزان 400هزار هکتار آن آبی و بقیه به صورت دیم کشت می‌شوند.»


امین آقایی، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان‌غربی می‌گوید: «در استان آذربایجان غربی 830هزار هکتار زمین به زیر کشت رفته است. از این میزان 400هزار هکتار آن آبی و بقیه به صورت دیم کشت می‌شوند.»


مسئولان کشاورزی منطقه هنوز ملاک سخنان‌شان میزان محصول در هکتار است بی‌آنکه بدانند این واحد برای کشورهای اروپایی بدون محدودیت آب در نظر گرفته شده است. ضربان قلب دریاچه به شمارش افتاده اماوزارت جهاد و کشاورزی هنوز هم نیاموخته که واحد مناسب برای کشوری با اقلیم ایران، نه میزان محصول در هکتار، که میزان محصول نسبت به آب مصرفی باید باشد. فشارهای رسانه‌ها و فعالان محیط زیست نیز تا کنون بی نتیجه مانده اما مقاومت کشاورزان منجر به ایجاد طرحی با عنوان توسعه کشاورزی پایدار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه شده است.
مدیر طرح حفاظت تالاب‌های کشور در این باره می‌گوید: «در اين طرح جوامع محلي، دولت، بخش خصوصي، نهادهاي مردمي و برخي سازمان‌هاي بين‌المللي در کنار هم قرار مي‌گيرند.»


وي پس از اشاره به کمک‌های دولت ژاپن برای این طرح می‌گوید: «در گام اول اين طرح تلاش شد 41روستا در سطح 30هزار هکتار و 13هزار کشاورز درگير شوند که موفقيت‌آميز بود و در مرحله دوم اين تعداد به 74روستا رسيده است.»
البته ۳۰ هزار هکتار، در مقابل بیش از ۵۰۰ هزار هکتار زمین کشاورزی در منطقه چندان عدد چشمگیری نیست. سلیمانی نیز این موضوع را می‌پذیرد اما تأکید می‌کند که برای شروع عدد قابل قبولی است.


او در پاسخ به خبرنگار ما درباره حرکت به سمت معیشت جایگزین می‌گوید: «در برخی مناطق اقداماتی هم در این راستا انجام شده است. اما فعلاً در گام اول ما باید وضعیت معیشت موجود را بهبود ببخشیم.»


بهبود معیشت موجود یعنی اینکه کشاورزی با راندمان ۱۱ تا ۳۰ درصد را به راندمان بالاتری برسانیم. پروژه در برخی از سایت‌های کشاورزی پایدار موفق شده برای نمونه در یک مزرعه چغندر قند سه نوبت آبیاری ۲۰، ۱۸ و ۱۶ ساعته را به سه نوبت آبیاری ۶، ۳ و ۳ ساعته کاهش دهد و سطح زیر آب هر نوبت را نیز به مراتب کم کند. روشی که برای هر هکتار حدود ۶/۵ میلیون تومان هزینه دارد که از این میزان ۵ میلیون تومان را دولت تقبل کرده است. طرح اجرایی در سایت‌های نمونه کشاورزی پایدار علاوه بر کاهش مصرف آب، کاهش هزینه‌های کشاورزی و کاهش استفاده از سموم را نیز به دنبال دارد که به تولید محصولات سالم‌تر برای مصرف کننده منجر خواهد شد.

سلیمانی تأکید می‌کند که اعتمادسازي و سازماندهي جوامع محلي، گردآوري اطلاعات توسط جوامع محلي در کنار کارشناسان، برنامه‌ريزي مشارکتي با همکاري مردم و استقرار يکسري روش‌هاي مختلف براي کاهش برداشت آب از روش‌هاي اجرايي در طرح توسعه کشاورزي پايدار است.

سلیمانی تأکید می‌کند که اعتمادسازي و سازماندهي جوامع محلي، گردآوري اطلاعات توسط جوامع محلي در کنار کارشناسان، برنامه‌ريزي مشارکتي با همکاري مردم و استقرار يکسري روش‌هاي مختلف براي کاهش برداشت آب از روش‌هاي اجرايي در طرح توسعه کشاورزي پايدار است.
به گفته او ۵ میلیون نفر از درياچه اروميه منتفع مي‌شوند که در صورت از بين رفتن کامل اين درياچه، اين ظرفيت از بين مي‌رود.


او فراهم کردن زمينه براي مشارکت مردم در فرآيند احياي درياچه اروميه را از اهداف اصلي طرح توسعه پايدار در حوضه آبريز اين درياچه عنوان می‌کند و توضیح می‌دهد: «مسئله اصلي اين است که توسعه ناپايدار در حوضه آبريز تالاب‌ها از جمله درياچه اروميه اتفاق مي‌افتد. متوقف کردن اين مسئله نيازمند داشتن برنامه مديريت توسعه پايدار در راستاي حفاظت از تالاب‌هاست و اين برنامه براي درياچه اروميه تدوين شده است.»


دریاچه ارومیه تاکنون حدود ۹۵ درصد آب خود را از دست داده است. کارشناسان میزان استفاده از منابع آب تجدیدپذیر تا حد ۲۰ درصد را مطلوب و تا سقف ۴۰ درصد را قابل‌قبول می‌دانند اما در حوزه آبریز دریاچه ارومیه بیش از ۸۰ درصد منابع آبی تجدیدپذیر استفاده می‌شود. موضوعی که باعث می‌شود زمانبر بودن طرح‌های احیای دریاچه از جمله طرح توسعه کشاورزی پایدار بیش از پیش نگران‌کننده باشد.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
3.35307s, 19q