هزينه درماني سيگار: 20 ميليارد تومان در روز

تلفات سيگار در هر روز مساوي سقوط يک هواپيما

۱۳۹۴/۰۳/۰۴ - ۱۵:۲۱ - کد خبر: 149237
تلفات سيگار در هر روز مساوي سقوط يک هواپيما

سلامت نیوز: چهارم خرداد ماه يادآور آغاز هفته‌اي است که قرار است، زندگي بدون دخانيات را به منصه ظهور برساند. در اين روزها مبارزه با دخانيات به تيتر بسياري از رسانه‌ها تبديل مي‌شود و متوليان مبارزه با دخانيات هر روز از اين سمينار به سمينار ديگر مي‌روند. البته در اين ميان همواره يک سوال بي‌پاسخ باقي مانده است، اينکه چرا با وجود اين‌همه مبارزه و برگزاري جلسات، هر روز به تعداد سيگاري‌ها افزوده مي‌شود.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه سپید، ضرورت اهميت پرداخت به اين مسئله موجب شده که پرونده‌اي به اين موضوع اختصاص پيدا کند. در اين پرونده محمدرضا مسجدي، دبير کل جمعيت مبارزه با دخانيات، غلامرضا حيدري، رئيس مرکز تحقيقات و پيشگيري دخانيات دانشگاه شهيد بهشتي، خسرو صادق نيت، رئيس مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت، به طرح نظراتي پرداخته‌اند که در ذيل مي‌خوانيد.

ميان سيل مشکلات و سختي‌ها، براي زمان فکر کردن يا حتي در شرايط تفريح در چند دهه گذشته استعمال دخانيات حالتي عادي داشته است. اما با افزايش علم بشر و آگاهي بر مضررات سيگار و قليان رشد اين مسئله کاهش يافته و حتي منفي شده. دليل اين رشد منفي نيز برنامه‌ريزي‌هاي جهاني براي کنترل اين عامل قابل پيشگيري مرگ‌ومير بوده است. اما با همه اين فعاليت‌ها در سال 8ميليون نفر به خاطر استعمال يا مجاورت با استعمال کنندگان دخانيات جان خود را از دست مي‌دهند و آمار 65 هزار نفري در اين مرحله ازآن کشور ماست. حال به مناسبت هفته مبارز با دخانيات به سراغ سيد محمدرضا مسجدي، دبير کل جمعيت مبارزه با دخانيات ايران رفتيم. اين فوق تخصص ريه و استاد دانشگاه علوم‌پزشکي شهيد بهشتي، گفت: «دود ناقابل سيگار حاوي بيش از4 هزار ماده شيميايي است و دود قليان که عوام فکر مي‌کنند، از آب رد شده و تصفيه و سم‌زاديي مي‌شود بيش از 7 هزار ماده سمي دارد. بيش از 250 عامل مستقيم آسيب‌رسان به اعضاء بدن و سلامتي فردي و بيش از 50ماده سرطان‌زا در بين اينهاست. از توتون قليان در آزمايشگاه‌هاي کشور انواع باکتري‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها جداسازي شده و اين موضوع به ويژه در مورد سيگار‌ها و توتون‌هاي قليان قاچاق که هيچ‌گونه استاندارد در مورد آنها رعايت نمي‌شود، چشمگير‌تر است.»

براي اولين سوال، دخانيات از چه زماني پا به عرصه زندگي اجتماعي مردم گذاشتند و ريشه‌هاي اصلي آن چيست؟

در سال 1492 کريستوف کلمب پا به جزيره ناشناخته‌اي گذاشت که امروزه کوبا نام دارد. وي مشاهده کرد که در اين جزيره بوميان لوله‌اي از برگ خشک گياهي پيچيده استفاده مي‌کنند که يک سر آن را مي‌سوزانند و از سرديگرآن دود متصاعد مي‌شود و آنرا مي‌دمند. بوميان اين لوله‌ها را تاباکوس (TOBACCOS) مي‌ناميدند. واژه توتون هم که ترکي (تِ تن) به معني دود است. نيکوتين ماده اصلي توتون و تنباکو نيز به افتخار ژان نيکوت سفير فرانسه در پرتغال که در سال1559اين ماده را به‌عنوان دارو به دربار کا‌ترين ده مديچي فرستاد، نامگذاري شد.

در ايران چطور؟

در ايران به نظر مي‌رسد اولين بار توتون توسط پرتغالي‌ها در سال913هجري قمري از طريق خليج فارس وارد شده است. ولي طرز استفاده از آن به تقليد پيپ غربي به شکل چپق ايراني درآمد. بر اساس برخي مستندات قليان در زمان صفويه رواج پيدا کرده و در اصل به علت غل‌غل کردن، غليان بوده و به جهت تشابه غ و ق، در لهجه آذري قليان مصطلح شده، جالب آنکه شاه عباس بزرگ از اولين مخالفين و مبارزين با استعمال قليان بوده است.

از چه زماني عزم جدي و جهاني براي مبارزه با استعمال توتون و تنباکو در دستور کار کشور‌هاي قرار گرفت؟

به‌دنبال چهلمين نشست سالانه مجمع عمومي سازمان بهداشت جهاني در مي‌1987 و مصوبه مربوط به کنترل دخانيات، اين سازمان در7 آوريل سال 1988 نشست مقدماتي روز جهاني بدون دخانيات را برگزار کرد. از آن پس هر سال روز 31 مي‌مصادف با 10خرداد ماه تحت عنوان روز جهاني بدون دخانيات نامگذاري و در سطح جهاني در همه کشور‌ها برنامه‌هاي مختلف و مرتبط با موضوع مبارزه با دخانيات برگزار مي‌شود. در کشور جمهوري اسلامي ايران از سال1386 يک هفته همزمان با روز 10خرداد به‌عنوان هفته بدون دخانيات نامگذاري شده است که اين اقدام در سطح جهاني منحصر به فرد بوده است. هدف از برگزاري اين هفته تشويق مصرف کنندگان مواد دخاني به ترک و تشويق دولت‌ها و ملت‌ها است تا در زمينه‌هاي مختلف مربوط به موضوع مواد دخاني آگاهي رساني کرده و اقدامات لازم و ضروري را براي مقابله با اين پديده شوم اعمال کنند. هر سال به اين مناسبت سازمان بهداشت جهاني براي ايجاد رقابت سالم و برانگيختن هرچه بيشتر و فعال‌تر حکومت‌ها، نهادهاي مردمي و حتي افراد حقيقي جوايز تعيين و اهدا مي‌کند. در کشور ما نيز به پيروي از فتواي تاريخي ميرزاي شيرازي مرجع عالي قدر زمان، جايزه‌اي با نام ايشان در اين زمينه نيز اهدا مي‌شود. مايه افتخار و مباهات ما ايرانيان و عموم مسلمانان است که اولين موضع‌گيري قاطع و جدي در زمينه استعمال دخانيات براي نخسين بار در سطح عمومي توسط يک رهبر مذهبي صادر شده که اثرگذاري عام و تاريخي را به همراه داشته است.

هفته‌اي براي مبارزه با دخانيات، چرا اين استعمال به اين سطح دغدغه تبديل شده است؟

امروزه نزديک به يک ميليارد نفر در جهان دخانيات مصرف مي‌کنند که هشتاد درصد آنها در کشورهاي با درآمد متوسط و پايين ساکن هستند. تقريبا نصف افراد سيگاري و قلياني توسط بيماريهاي ناشي از سيگار و قليان کشته مي‌شوند. دخانيات تهديد کننده جدي سلامت در سطح جهان است و سبب مرگ شش ميليون نفر در هر سال مي‌شود. در واقع در هر شش ثانيه يک نفر به علت مصرف دخانيات فوت مي‌کند. هشتاد درصد مصرف دخانيات و دو سوم مرگ ناشي از آن در کشورهاي متوسط و فقير است. در واقع بهترين و حاصلخيز‌ترين زمين‌هاي زراعي کشورهاي متوسط و فقير همراه با دست مزد کم کارگران و مصرف فراوان در اين جوامع و هزينه‌هاي بيماري و مرگ و مير جز ضرر و زيان براي آنها به بار نمي‌آورد و سود و منفعت کلان نصيب کارتل‌هاي بين‌المللي و چند کشور است که در راس آنها کمپاني‌هاي آمريکايي قرار دارند. اگر اقدامات جدي انجام نگيرد تا سال 2030تعداد قربانيان مواد دخاني به هشت ميليون نفر در سال خواهد رسيد. در قرن بيستم يکصد ميليون نفر به علت بيماريهاي ناشي از دخانيات فوت شده‌اند و اگر روند مصرف به همين منوال باشد، در قرن حاضر يعني قرن بيست و يکم، يک ميليارد نفر به علت مصرف سيگار و قليان فوت خواهند کرد.

سازمان جهاني بهداشت در اين زمينه و براي پيشگيري و درمان اين معضل چه راهکاري را مطرح مي‌کند؟ شعار امسال اين سازمان در اين حوزه چيست؟

شعار امسال سازمان بهداشت جهاني مبارزه با قاچاق سيگار و مواد دخاني است. متاسفانه از هر ده سيگار مصرفي در سطح جهان يکي قاچاق است. اين حجم قاچاق در سطح بين‌المللي از لحاظ اثرات بهداشتي، قانوني، اقتصادي، قضايي و رواج رشوه و پول سياه حائز اهميت است. منفعت طلبان اين رخداد شوم فقط کمپاني‌هاي دخانيات و گروه‌هاي جنايي و خلاف کار و عوامل آنها در سطح جهاني و منطقه‌اي هستند که سود خود را مي‌برند و زيان و ضرر آنرا بر سلامت و امنيت مردم تحميل مي‌کنند. تصويب و الحاق به پروتکل ريشه‌کني تجارت غيرقانوني مواد دخاني توسط دولت‌ها گامي بسيار ضروري براي پاسخ به مشکلات اقتصادي، قانوني و اثرات زيان بخش محصولات دخاني به‌شمار مي‌رود. سازمان بهداشت جهاني از عموم مردم به‌ويژه فرهيختگان و مسئولين نهادهاي مردمي خواسته است که از قانونگذاران بخواهند که جهت پيوستن به اين پروتکل اقدامات ضروري انجام گيرد. خوشبختانه دولت و مجلس محترم اين الحاق را تصويب کرده‌اند ولي براي اينکه پروتکل به صورت قانوني بين‌المللي درآيد حداقل 40 کشور بايد به آن بپيوندند. قابل ذکر است که ميزان قاچاق سيگار در ايران بيش از1200تريلي در سال است. در پايان، منشور شش‌گانه پيشنهادي کنوانسيون جهاني کنترل دخانيات (MPOWER) ذکر شده که شامل Monitor: نظارت بر مصرف و مقررات منع و پيشگيري استعمال دخانيات، Protect: محافظت از مردم در برابر دود دخانيات، Offer: ارائه خدمات ترک سيگار و قليان، Warn: هشدار و آگاهي رساني در مورد مواد دخاني، Enforce: اعمال جدي مقررات ممنوعيت برنامه‌هاي تبليغاتي، ترويجي و تشويقي مصرف مواد دخاني و Raise: افزايش ماليات مواد دخاني است.

به کشور خودمان بازگرديم، آماري در زمينه مصرف دخانيات و هزينه‌هاي آن براي ايران نيز در دست هست؟

در ايران قريب به 40 درصد آقايان و3 درصد خانم‌ها سيگاري هستند. سالانه نزديک به 65 ميليارد نخ توسط اين عزيزان دود مي‌شود و روزانه اين جمعيت 8 تا 10 ميليون نفري حداقل10ميليارد تومان را به باد مي‌دهند. البته هزينه‌هاي مربوط به قليان جداگانه بايد محاسبه شود. بر اساس محاسبات بانک جهاني، دولت‌ها دو برابر اين ارقام هزينه بيماري‌هاي ناشي از دخانيات مي‌کنند، يعني حداقل بيست ميليارد تومان در روز خسارت بيت المال و بودجه عمومي کشور است. فرمول محاسبه ساده چنين است که هر يک ميليون نخ سيگار مصرفي معادل مرگ يک نفر بوده و اين رقم در ايران حداقل برابر با65هزار نفر در سال است. يعني معادل سقوط يک هواپيماي مسافربري در روز. البته در اين ميان افراد بيگناه که در معرض دود تحميلي سيگار و قليان قرار مي‌گيرند، نيز بي‌نصيب نيستند و بر اساس همين فرمول ده درصد اين رقم سهم اينان است. يعني 6 هزار نفر در سال. جالب توجه است که تقريباً يک سوم اين مرگ و مير‌ها در کودکان اتفاق مي‌افتد.

مگر محتوايات دود سيگار چيست که اينگونه مخرب است؟

دود ناقابل سيگار حاوي بيش از 4هزار ماده شيميايي است و دود قليان که عوام فکر مي‌کنند از آب رد شده و تصفيه و سم‌زاديي مي‌شود، بيش از 7هزار ماده سمي دارد. بيش از 250 عامل مستقيم آسيب‌رسان به اعضاء بدن و سلامتي فردي و بيش از 50 ماده سرطان‌زا در بين اينهاست. از توتون قليان در آزمايشگاه‌هاي کشور انواع باکتري‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها جداسازي شده و اين موضوع به ويژه در مورد سيگار‌ها و توتون‌هاي قليان قاچاق که هيچگونه استاندارد در مورد آنها رعايت نمي‌شود، چشمگير‌تر است.

اين همه فرد سيگاري در جامعه وجود دارد، تعداد افرادي که قليان مصرف مي‌کنند هم کم نيست، پس چرا آسيب‌هايي به اين حجم در آنها ديده نمي‌شود؟

سيگار و قليان و کلاً مواد دخاني قاتلين آرام‌اند. زيرا فاصله ميان شروع مصرف و مرگ ناشي از آنها بسيار طولاني است و لذا مشکل اصلي در متقاعد کردن نوجوانان و جوانان در خودداري از به دام افتادن در گودال مرگ‌آور اين مواد همين است که نياز به اقدامات فرهنگي همه جانبه با مشارکت عمومي دارد. مرگ هر فرد سيگاري به غير از خسران فردي، سبب آسيب جدي و ضرر هنگفت به بودجه سلامت عمومي مردم و نهايتاً ضربه به توسعه کشور‌ها نيز هست. بيماري با استعمال يک بار و به صورت فوري ظهور نمي‌کند، به همين خاطر برخي علت بيماري چند سال بعد خود را که عامل اصلي‌اش در استعمال دخانيات بوده، به موارد ديگر نسبت مي‌دهند.

شما در صحبت‌هايتان گفتيد مجاورت با دود سيگار هم آسيب‌رسان بوده، اين مسئله چقدر جدي است؟

تنفس هواي عاري از دود دخانيات حق مسلم هر انسان است. متاسفانه در سطح جهان نزديک به ?? درصد کودکان يکي از والدين يا افراد خانواده‌شان دخانيات مصرف مي‌کنند و اين اطفال معصوم در معرض آسيب جدي قرار دارند. در واقع هيچ ميزان و حداقل اطمينان بخشي براي عدم آسيب‌رساني به افرادي که در معرض دود سيگار و قليان قرار مي‌گيرند، وجود ندارد. براي جنين در شکم مادر خطر تولد با وزن کم و در نوزاد تازه به‌دنيا آمده خطر مرگ ناگهاني همواره جدي است. در کودکان بزرگ‌تر شيوع عفونت‌هاي تنفسي و ظهور و بروز آسم و تنگي نفس نيز بيشتر اتفاق مي‌افتد. در ميانسالي و بزرگسالي خطر جدي سکته‌هاي قلبي و مغزي، بيماريهاي قلب و عروق و بيماري‌هاي مزمن تنفسي و به‌ويژه سرطان ريه مطرح است. آمار نشان مي‌دهد که نيمي از کودکان معصوم در اماکن عمومي در معرض دود دخانيات قرار مي‌گيرند و همه اين موارد مي‌تواند اين افراد را بالاخص کودکان را به ?? درصد آمار مرگ و مير ناشي از دخانيات بکشاند.

راهکار شما براي کاهش اين آمار چيست؟

حمايت از قوانين ممنوعيت استعمال دخانيات در اماکن عمومي و آگاهي دادن به عموم مردم براي احقاق حق و جلوگيري از تجاوز به حريم سلامتي آنها و آلوده کردن هواي حيات بخش بسيار با اهميت است. اين قوانين علاوه بر حمايت از سلامت عمومي مردم، تشويق کننده افراد سيگاري و قلياني براي ترک آنها نيز هست. البته همکاري رسانه‌ها به‌ويژه صدا و سيما، سينما، تئاتر و جماعت اصحاب هنر در اين زمينه بسيار با اهميت است. متاسفانه مطالعه انجام شده در ايران بيانگر آن‌است که علي‌رغم ممنوعيت نشان دادن صحنه‌هاي مربوط به استعمال دخانيات از جنبه تبليغ و ترويج، در فيلم‌ها، سريال‌ها و برنامه‌هاي تفريحي، اين پديده روند تصاعدي دارد و از دهه شصت که ميانگين آن سي ونه مميز يک ثانيه بوده است، در دهه هشتاد به نود و نه مميز سه ثانيه رسيده که گامي برخلاف سلامت عمومي جامعه به‌ويژه کودکان و نوجوانان است.

جمهوري اسلامي در راه اين مبارزه چه کرده و چه راهکاري پيش گرفته است؟

در آبان سال1384الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران به کنوانسيون چهارچوب بهداشت جهاني در مورد کنترل دخانيات پس از تصويب مجلس توسط دولت وقت ابلاغ شد. در مهر سال1385قانون جامع کنترل و مبارزه ملي با دخانيات پس از تصويب مجلس همين روند را طي کرد. اولين آيين نامه ممنوعيت استعمال و عرضه سيگار و ساير مواد دخاني در اماکن عمومي در دي ماه 1376 توسط مرحوم دکتر حسن حبيبي معاون اول رياست جمهوري آن‌روز‌ها ابلاغ شد. اماکن عمومي به محل‌هايي اطلاق مي‌شود که محل استفاده و مراجعه عموم مردم است، از قبيل اماکن متبرکه و مقدسه، مساجد، مصلي‌ها، کارخانه‌جات، بيمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، مطب‌ها، سالن‌هاي نمايش، سينما‌ها، سالن مهمانخانه‌ها و هتل‌ها و مهمانسرا‌ها و مهمان پذير‌ها، خوراک‌سرا‌ها (رستوران‌ها)، گنجينه‌ها (موزه‌ها)، پايانه‌ها (ترمينال‌ها)، فروشگاه‌هاي بزرگ، اماکن فرهنگي و فرهنگسرا‌ها، کتابخانه‌هاي عمومي، ورزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشي و پژوهشي، وسايل نقليه عمومي، موسسات و سازمانهاي دولتي و عمومي، نهادهاي انقلاب اسلامي، بانک‌ها و شرکتهاي دولتي و شهرداري‌ها. در سال1381آيين نامه مزبور توسط جناب آقاي دکتر عارف معاون اول آن دوره ابلاغ مجدد شد. در سال 1385 و بر اساس آيين‌نامه اجرايي قانون جامع کنترل و مبارزه ملي با دخانيات مجدداً موضوع توسط آقاي دکتر داوودي معاون اول وقت ابلاغ مجدد شد. از آن زمان تا کنون فراز و فرود آهسته در اجراي اين آيين نامه وجود داشته و جديت تاثيرگذار و پر‌مقدار در اين زمينه ديده نمي‌شود.

برخي راه‌حل مشکل سيگار را افزايش قيمت و افزايش ماليات به آن مي‌دانند. به نظر شما اين راهکار چقدر موثر است و تا کنون چقدر عملي شده؟

چندين سال است که فرياد و فغان براي اقدام جدي جهت گران کردن محصولات دخاني از طريق افزايش ماليات به نتيجه مطلوب نرسيده و اخيراً حالت عقب گرد نيز پيدا کرده و نتيجه معکوس داده است. طبق ماده هشت قانون جامع کنترل و مبارزه ملي با دخانيات بايد هر سال از طريق افزايش ماليات قيمت فراورده‌هاي دخاني به ميزان 10درصد افزايش يابد. حضور کار‌شناسان متعدد بين المللي به همراه مديران و مسئولين حوزه‌هاي مختلف حکومتي در ساليان اخير ضعف جدي فرمول ماليات سيگار و مواد دخاني را به وضوح نشان داده است. کشور جمهوري اسلامي ايران که عضو کنوانسيون جهاني کنترل دخانيات است و مکلف به اجراي بندهاي مصوب آن بوده، مي‌بايست ماليات دخانيات را بر اساس نرخ خرده فروشي از توليد کننده يا وارد کننده محاسبه و دريافت کند، به نحوي که80درصد قيمت خرده فروشي ماليات شود. اين رقم در سال جاري بيش از 2200 ميليارد تومان است و هرسال مي‌تواند به نحوي فزاينده زياد‌تر شده و هزينه کرد آن صرف کمک به بودجه سلامت عموم مردم و توسعه فضا‌هاي ورزشي و فرهنگي کشور شود. در ميان کشورهاي منطقه مديترانه شرقي، جمهوري اسلامي ايران پايين‌ترين رقم ماليات بر مواد دخاني را دارد (بين 12 تا18درصد) در حالي‌که نرخ آن در کشورهاي منطقه بين 70 تا 80 درصد قيمت خرده‌فروشي است. کشورهاي منطقه از نظر فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، مذهبي و حتي مسئله قاچاق شرايط مشابه کشور ما و يا حتي شرايط بد‌تر دارند. فرمول رايج سازمان بهداشت جهاني و بانک جهاني است که هر 10 درصد افزايش قيمت مواد دخاني از طريق زياد کردن ماليات سبب 5تا 10 درصد کاهش در مصرف مواد دخاني مي‌شود که اين رقم در کشورهاي فقير‌تر و جوانان چشمگير‌تر است. در آذر ماه1393مجلس محترم شوراي اسلامي طرح الحاق موادي به قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت را تصويب کرد و براساس ماده الحاقي 38بايد به منظور ارتقاء سلامت جامعه و کاهش مصرف دخانيات، دولت نسبت به وضع و اخذ عوارض از خرده فروشي سيگار اقدام کند. براي اين امر حمايت و نظارت مجلس محترم و عزم و همت دولت تدبيرو اميد ضروري است.

شما يکي از پيشنهاد دهندگان اصلي طرح «پاد» در آموزش و پرورش بوديد، اين طرح اکنون در چه مرحله‌اي قرار دارد؟

تکيه بر مبارزه با دخانيات و تاکيد بر اقدامات فرهنگي خواسته بزرگان و بلند پايگان کشوراست. بيش از 10 سال است که براي اجراي طرح جامع «پيشگيري استعمال دخانيات» (پاد) در مدارس جهت دانش آموزان کلاس5 و 6ابتدايي و اول و دوم دبيرستان توسط جمعيت مبارزه با دخانيات ايران طراحي و پيشنهاد شده است، ولي متاسفانه دلسوزي و عزم جدي براي اجراي آن ديده نمي‌شود و همواره فقط ايراد و نکته‌گيري و نهايتاً طرح در حال خاک خوردن است.

شهردار تهران چندي پيش شعار «تهران، شهر بدون دخانيات» را مطرح کرد، به نظر شما تا کنون چقدر در اين مسير حرکت شده است؟

بله، يادم هست در سال 1389 به پيشنهاد آقاي دکتر قاليباف شهردار محترم تهران و تصويب شوراي شهر، تهران شهر بدون دخانيات اعلام شده. ولي من و همه ما مي‌بينيم که فضاي شهر تهران حکايت از اين خواسته نمي‌کند و قدم‌هاي جدي در اين زمينه به‌طور مداوم و پايدار و پيش رونده مشهود نيست. کافي است، سري به بعضي جاهاي تهران بزنيد. اگر قرار بود شهر بدون دخانيات باشد، اولين کار بايد اين بود عرضه، فروش و مصرف دخانيات در اين شهر قانونمند مي‌شد که مي‌بينيم اين اتفاق نيفتاده و تنها در حد يک شعار باقي مانده است.

عملکرد وزارت بهداشت را در دوره جديد و در اين را حوزه چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

انصافاً مواضع و پيگيري‌هاي جدي جناب آقاي هاشمي وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و مجموعه‌هاي مربوطه در اين حوزه به‌ويژه، ستاد کشوري کنترل دخانيات مايه دلگرمي و قابل تقدير شايان است، اميد مي‌رود تا ديگر سازمان‌ها و نهاد‌ها در اجرا و اعمال مصوبات همکاري لازم را مبذول کنند و دولت محترم به‌ويژه جناب آقاي دکتر روحاني که سکان‌دار شوراي عالي سلامت کشور هستند، از کليه وزارتخانه‌ها و سازمان‌هاي ذي‌ربط موکدانه خواستار اجراي جدي و تمکين قطعي به مقررات و آيين‌نامه‌هاي مصوب باشند.


تبعات عدم اجراي دقيق قانون کنترل دخانيات در کشور

غلامرضا حيدري

رئيس مرکز تحقيقات و پيشگيري دخانيات دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي


براساس آخرين آمارموجود، بين 10 تا 12 درصد افراد بالاي 15 سال در جامعه سيگار مصرف مي‌کنند که اگر مصرف قليان را نيز به اين آمار اضافه کنيم، بيش از 20 درصد جامعه دخانيات مصرف مي‌کنند که به نظر مي‌رسد، اين آمار در حد متوسط جهان قرار دارد.

در يک دهه گذشته دو قشر در جامعه يعني زنان جوان و نوجوانان دختر و پسر در سنين 13 تا 19 سالگي افزايش مصرف دخانيات داشته‌اند. اين موضوع به اين دليل است که برنامه منسجم، دقيق و متمرکزي براي اين دو قشر در نظر گرفته نشده است. برنامه‌هاي مبارزه دخانياتي که در جامعه اجرا شده، به طور عمومي براي تمام اقشار جامعه بوده است. لازم است که اين برنامه‌ها در مدارس و دانشگاه‌ها با تمرکز بر قشر زنان جوان انجام شود. در صورتي که برنامه‌هاي کاملي براي اين دو گروه انجام نشود، در آينده ممکن است با افزايش مصرف دخانيات در جامعه مواجه شويم.

علت اصلي افزايش مصرف دخانيات اين است که مصرف قليان در جامعه رواج يافته است. يعني جوانان به همراه خانواده و دوستان‌شان به اين موضوع به شکل تفنني، بازي و سرگرمي نگاه مي‌کنند و تفکرشان اين است که به دخانيات وابسته نمي شوند. در صورتي که اين يک باورغلط است.تحقيقات نشان داده شده است که حجم نيکوتين در دود قليان بسيار زياد است و باعث وابسته شدن و بعد از آن گرايش به مصرف سيگار خواهد شد.

ما با شرايط ايده آل عدم مصرف دخانيات فاصله زيادي داريم. اين در حالي است که برنامه‌هاي کنترل دخانيات مي‌تواند کامل‌تر و بهتر در جامعه اجرا شود، چرا که کشورهاي هم‌جوار کشور ما از قانون جامع کنترل دخانيات برخوردار نيستند. در صورتي که اين قانون به درستي اجرا شود، مصرف دخانيات کاهش مي‌يابد. ولي متاسفانه طي چند سال گذشته شاهد هستيم که اين قانون به درستي اجرا و نظارت نشده و دستورالعمل‌هاي آن نيز کامل نشده است.

بسياري از مباحث قانوني که در حال حاضر در متن قانون کنترل دخانيات پيش‌بيني شده، در سطح جامعه به طور کامل نهايي نشده است. يکي از مواردي که لازم است به آن توجه شود، اين است که هر شش ماه يک بار، تصويرهشدار بهداشتي جديدي بر روي پاکت سيگار درج شود. در حالي که طي 5 سال گذشته همان سه تصوير قديمي که وجود داشته، تغيير نکرده است. از طرفي اين تصاوير نه تنها موثر و منزجرکننده نبوده، بلکه عدم تغيير آن باعث عادت افراد به اين تصاوير نيز شده است و به طور کامل اثر قانوني در آن ديده نمي‌شود.

براساس قانون، ستاد کشوري کنترل دخانيات در وزارت بهداشت است. دبير اصلي اين ستاد،معاون بهداشتي وزارت بهداشت و رئيس آن وزير بهداشت است. جلسات ستاد کنترل دخانيات بايد هر شش ماه يک بار برگزار شود تا با حضور کارگروه‌ها و کميته‌هاي مختلف دستورالعمل‌ها برنامه ريزي و براساس قانون به امضاي رئيس جمهور برسد، تا در ساير وزارتخانه‌ها اجرايي شود.متاسفانه تاکنون اين اقدام هر ساله به شکل منظم و دقيق انجام نشده است. از آنجايي که وزارت بهداشت متولي اين اقدام است بايد با هماهنگي رياست جمهوري اين جلسات را برگزار و ابلاغ کند.

يکي از تحقيقات برجسته اي که در مرکز تحقيقات پيشگيري دخانيات انجام شده است، نمايش صحنه هاي دخانيات در فيلم‌هاي سينمايي است. تحقيقات انجام شده نشان مي‌دهد که طي 30 سال گذشته زمان نمايش مصرف دخانيات در فيلم‌ها رو به افزايش بوده است. همچنين مصرف دخانيات توسط هنر پيشه‌هاي اصلي زن و مرد نيز رو به افزايش بوده است.اين موضوع نشان مي‌دهد که دقت و نظارت کاملي بر اجراي برنامه‌هاي کنترل دخانيات صورت نگرفته است.مصرف دخانيات توسط هنر پيشه‌هاي معروف تاثير بسياري در جامعه مي‌گذارد و باعث افزايش مصرف دخانيات در قشر نوجوان و جوان مي‌شود.


قانون مبارزه با دخانيات،18 سال است که خاک مي‌خورد

قانوني براي خوانده نشدن


18 سال زمان زيادي براي عدم اجراي قانون است. آيين نامه ابلاغي از سوي دولت اصلاحات، براي ممنوعيت استعمال، عرضه سيگار و ساير مواد دخاني در اماکن عمومي هجده سال شد. با اين حال هنوز هيچ عزمي براي اجراي اين قانون مشاهده نمي‌شود. سال‌ها است که دلسوزان اين حوزه، نسبت به عدم اجرا اين قانون هشدارداده‌اند، اما گويي قرار نيست که اندکي مسئولان هوشيار شوند. زماني‌که حسن حبيبي معاون اول دولت اصلاحات آيين‌نامه ‌ممنوعيت استعمال و عرضه سيگار و ساير مواد دخاني در اماکن عمومي را ابلاغ مي‌کرد، گمان نمي‌برد که اين قانوني است که نوشته شده تا خوانده نشود. دراين آيين‌نامه آمده است که به منظور حفظ حقوق افراد جامعه، استعمال هر نوع سيگار و ساير مواد‌دخاني دراماکن عمومي مسقف به هرنحو ممنوع است. مسئولان اماکن عمومي موظف هستند، تابلوي ممنوعيت مصرف دخانيات را به تعداد مناسب در محل‌هايي که قابل رؤيت باشد نصب کنند و ممنوعيت ‌استعمال دخانيات دراماکن عمومي را يادآور شوند. وزارتخانه‌هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشکي، فرهنگ و ارشاد اسلامي وسازمان صدا و سيما وساير دستگاه‌هاي فرهنگي و شهرداري‌ها موظف هستند به‌منظورجلوگيري ازاعتياد جوانان و تبيين زيان‌هاي جاني، بهداشت، اجتماعي و مالي ناشي از مصرف‌ دخانيات ازهرگونه اقدامي که موجب تبليغ، تشويق يا‌تحريک افراد به استعمال يا مصرف بيشتر دخانيات شود، جلوگيري کرده و نسبت به تهيه برنامه‌هاي منظم و منسجم فرهنگي و تبليغي مناسب در زمينه مضرات و تقبيح مصرف مواد دخاني براي همگان به ويژه جوانان اقدام کنند و همچنين براي حسن اجراي اين قانون اقدامات لازم را انجام دهند.مهم‌تر اينکه طبق اين قانون،هيات وزيران موظف شده است تا هر شش ماه يک بار، گزارش چگونگي اجراي اين قانون را ازسازمان‌هاي مربوط دريافت کند. از سوي ديگر ممنوعيت تبليغ، ضرورت هشدارهاي لازم برروي پاکت سيگار و ممنوعيت تبليغات دخاني در فيلم‌ها و استفاده توسط هنرپيشه‌ها مورد تاکيد قرار گرفته است. عدم اجراي اين قانون موجب شده که سن مصرف سيگارهر روز کاهش پيدا کند و به قولي کشور در آستانه بحران جديدي قرار بگيرد. کاهش سن مصرف سيگار به 12 سال، بستر نگراني بسياري از مسئولان را فراهم کرده است. البته زهرا حسامي پژوهشگر مرکز تحقيقات پيشگيري و کنترل دخانيات دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي، بحران سيگاري شدن را مختص ايران ندانست و به روزنامه سپيد، گفت: «اين بحران خاص ايران نيست. به هرحال مردم در حال حاضر با شيوه‌هاي جديد اعتياد آشنا شدند. همين موجب شده که نوجوانان خيلي راحت و بدون محدوديت قليان مصرف مي‌کنند، بدون اينکه مورد مواخذه قرار بگيرند.»

وي در ادامه افزود:«جالب اينجا است که همين افراد بعد از مدتي سيگاري شده و به راحتي سيگار مصرف مي‌کنند، چون سيگار به راحتي در دسترس است. بسياري از بچه‌ها با دخانيات آشنا شده و اين کار را ادامه داده و تا آخر مصرف کننده باقي مي‌مانند.»

حسامي تاکيد کرد:« تنها راهکاري که مي‌توان مانع از رشد و گسترش اين موضوع در بين جوانان شد، اين است که قانون جامع کنترل و منع مصرف دخانيات اجرايي شود. از سوي ديگر ايران به معاهدات بين‌المللي براي مبارزه با دخانيات پيوسته است و اين موضوع بسياري از مشکلات را حل مي‌کند.»

وي در ادامه افزود:« کشور ما در اين حوزه قوانين نوشته شده خوبي دارد با اين حال اين قوانين همچنان اجرا نشده باقي مانده است. طبق قانون فروش سيگار به افراد زير 18 سال ممنوع بوده و دکه‌هاي روزنامه فروشي نمي‌ توانند به اين افراد سيگار بفروشند. فقط مکان‌هايي ملزم به فروش سيگار هستند که مجوز لازم را ازوزارتخانه گرفته باشند. متاسفانه قانون منع مصرف دخانيات درامکان عمومي اجرايي نمي‌َشود، به هرحال قليان هم در اين حيطه قرارمي‌گيرد و بايد مبارزه با قليان را در دستور کار قرار داد.»

حسامي تاکيد کرد:«مسئله ديگر اين است که مکان عرضه کننده سيگار بايد فاصله زيادي با مدارس داشته باشند. از سوي ديگر مي‌توان بنابر همين قانون قيمت سيگار را افزايش داد، در حالي‌که درحال حاضر قيمت سيگار بسيار پايين است و همين موجب شده که نوجوانان به راحتي سيگار را تهيه و استعمال کنند.»

اين پژوهشگر مرکز تحقيقات پيشگيري و کنترل دخانيات دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي خواستار قانونمند شدن مصرف سيگار شد و گفت:«اگر دسترسي نوجوانان به سيگار کم شود، در نهايت مي‌توان گفت که استعمال دخانيات قانونمند مي‌شود. در اين صورت، ميزان مصرف دخانيات کاهش مي‌يابد. اجراي اين قانون جامع نيازمند همکاري بين بخشي است. در اين صورت مي‌توان موفقيت اجراي اين قانون را تضمين کرد. به عبارت ديگرشما تنها نبايد انتظارداشته باشيد که وزارت بهداشت دراين حوزه پيشقدم شود. نقش وزارت آموزش و پرورش در اين ميان بسيار تاثيرگذاراست که نمي‌توان آن را ناديده گرفت. فارغ از اين وزارت صنايع و رسانه‌ها مي‌‌توانند تاثيرگذاري بيشتري داشته باشند. به هرحال همه بخش‌ها بايد دست به دست هم بدهند تا اين مشکل حل شود. اين دوستان بايد اين نکته را مدنظر قرار بدهند که کشور در آستانه يک اپيدمي قرار گرفته که براي حل آن بايد تدابيري درنظرگرفت.»

وي در ادامه افزود: «به اين منظورطرح پاد اجرايي شد. اين طرح جامع گروه‌هاي خاصي تربيت شدند تا در اين حوزه آموزش‌هاي لازم را بدهند. از سوي ديگر اين مبنا مورد توجه قرار گرفت که کودکان ضمن آموزش ضد دخانيات بايد درمحيط‌هاي عاري از دخانيات رشد کنند. اگر شما به دانش‌آموز بگوييد که دخانيات بد است، اما همان زمان دست معلم، پدر يا مادر سيگارببيند ديگراين آموزش فايده ندارد. در چنين شرايطي بچه‌ها با فرهنگ ضد دخانيات رشد پيدا مي‌کنند و شما نتايج اين سرمايه‌گذاري براي آموزش را در سال‌هاي بعد مشاهده مي‌کنيد.»

حسامي تاکيد کرد:« در حال حاضر هم آموزش‌هاي در مدارس به افراد داده مي‌َشود که البته کافي نيست و بايد دامنه اين آموزش‌ها گسترش پيدا کند تا فرد در برابر دخانيات و مصرف آن مصونيت پيدا کند.

وي قانون کنترل دخانيات راقانوني هدفمند به منظور پيشگيري استعمال دخانيات دانست و به روزنامه سپيد گفت:«اين قانون تنها حالت دکوري ندارد، اگر اين قانون اجرا شود، شما متوجه مي‌شويد که چقدر درپيشگيري موثر بوده و موجب شده که بسياري از افراد ديگر سيگار نکشند. به هرحال اين موضوع از اهميت زيادي برخوردار است که فرد احساس کند که همه جا براي کشيدن سيگار راحت نيست. بسياري از افرادي که براي ترک سيگار به کلينيک‌ها مراجعه مي‌کنند، بارها به اين مسئله اشاره کردند که در بسياري از مکان‌ها براي کشيدن سيگار راحت نبوده ‌اند و اگر اين محدوديت‌ها گسترش مي‌يافت آنها مي‌توانستند سيگار را ترک کنند.»

حسامي تاکيد کرد:«گسترش چنين مکان‌هايي موجب مي‌شود که نوجوان متوجه شود که اين کار از نظر اجتماعي تقبيح شده و براي شخصيت وي مناسب نيست که در اين مکان‌ها سيگار بکشد. به همين دليل بسياري از افراد سيگاري وسوسه مي‌َشوند که سيگار خود را ترک کنند.»

مصـاحبه

رئيس مركز سلامت محيط و كار انتقاد کرد

3 تا 5 دقيقه انتظار تا رسيدن به سيگار!


با شروع هفته مبارزه با دخانيات تمام اذهان به سمت سيگار و قليان جلب شده و اين موضوع بيش‌از پيش بزرگ مي‌شود، اما با گذشت اندکي زمان همه چيز به حال قبل برمي‌گردد و دکه‌ها سيگار را همراه آتش عرضه مي‌کنند. خسرو صادق‌نيت، رئيس مركز سلامت محيط و كار در اين خصوص با سپيد گفتگو مي‌کند که در ذيل مي‌خوانيد.

هرسال با فرارسيدن هفته بدون دخانيات صحبت از مبارزه با سيگار و قليان و برچيده شدن بساط آن از ميان ايرانيان مي‌شود. اما بازهم يک‌سال مي‌گذرد و آمارها تغيير چنداني نمي‌کند؟

برنامه‌هايي که امسال درپيش داريم، در راستاي برنامه‌هايي است که سال گذشته آغاز کرده‌ايم. يکي از مباحثي که از سال گذشته مورد تاکيد بوده و در راس بر نامه‌ها قرار دارد، اصلاح ماليات بر دخانيات است. سال گذشته اين طرح با اهداف موردنظر محقق نشد. يکي از دغدغه‌هاي مهم افرادي که با اين طرح همراه نشدند، نگراني از افزايش قاچاق بود. در اين راستا اصلي‌ترين برنامه‌ وزارت بهداشت که با همکاري وزارت صنعت، معدن و تجارت خواهد بود، بحث برنامه‌ريزي براي مبارزه با قاچاق محصولات دخاني است. سازمان جهاني بهداشت نيز امسال را به عنوان سال مقابله با قاچاق محصولات دخاني اعلام کرده است. بنابراين مهم‌ترين برنامه امسال وزارت بهداشت مبارزه با دخانيات و به‌طور خاص سيگار خواهد بود. لزومي که براي رسيدن به اين هدف احساس مي‌شود، بحث ساماندهي عرضه است که بايد در جهت اجرايي کردن آن تسريع صورت گيرد. چراکه عرضه اين محصولات در کشور بسيار نابسامان است. البته نابساماني محصولات دخاني نيز ربطي به ارائه آنها ندارد، بلکه ارائه و عرضه آن آسان بوده و دسترسي به آنها با سهولت صورت مي‌گيرد وهمين موضوع موجب نگراني مسئولان وزارت بهداشت شده است. يعني خريد سيگار و دسترسي به‌ آن براي گروه‌هاي مختلف خصوصا جوانان و نوجوانان از هر کالاي ديگري که براي سلامتي آنها اثر مثبت دارد، آسان‌تر بوده و همين امر موجب مي‌شود، هر روز افراد بيشتري با گروه سني پايين‌تر به مصرف دخانيات روي آورند.

يک کالاي زيان‌بار قطعي که به سهولت يافت مي‌شود. يعني مدت زماني که هرفرد از درب منزل يا مدرسه به سيگار دسترسي دارد، بين 3 تا 5 دقيقه است. درحال حاضر تمام سوپرمارکت‌ها و دکه‌هاي روزنامه فروشي و مغازه‌هاي زيرپله‌اي محصولات دخاني را دارا هستند، ترجيح جوانان و نوجوانان براي تهيه آن اين انگيزه را به وجود آورده است. بنابراين ساماندهي اين موضوع يکي از اهدافي است که امسال ساماندهي خواهد شد.

نحوه ساماندهي آن به چه صورت خواهد بود؟

برنامه‌هايي وجود دارد که در صورت نهايي شدن، اعلام خواهد شد. از طرف ديگر اصل اين برنامه را وزارت صنعت، معدن و تجارت مديريت و پيگيري مي‌کند و لذا با همکاري وزارت بهداشت خواهد بود. بنابراين جزئيات آن را بايد از وزارت صنعت و مرکز برنامه‌ريزي مواد دخاني اين وزارتخانه بگيريد.

يکي ديگر از برنامه‌هايي که قصد پيگيري آن را داريم، راه‌اندازي مجدد کلينيک‌هاي ترک دخانيات است. اين اقدام با همکاري سيستم شبکه‌اي که در معاونت بهداشت وجود دارد.

بيش‌از اينکه بخواهيم به موضوع مصرف سيگار و سهولت دسترسي به آن بپردازيم، استعمال قليان باعث نگراني است. در محفل‌هاي خانوادگي قليان آماده شده و مورد استفاده اعضاي خانواده قرار مي‌گيرد، بنابراين قبح آن شکسته و به عنوان محصولي عادي که البته استعمال آن کلاس دارد، برخورد مي‌شود. در مکان‌هاي عمومي نيز سرويس‌هاي قليان هنوز وجود دارد. ضمن اينکه مصرف قليان مي‌تواند زمينه‌ساز سيگار باشد. با اين وجود وضعيت استعمال دخانيات تغيير شگرفي خواهد کرد؟

همانطور که مي‌دانيد، مصرف قليان نگراني‌هاي بيشتري را به وجود آورده است. کمااينکه اولين مشکل در مبارزه با کاهش مصرف قليان برداشت‌هاي اشتباه در مورد آن است. تصور مي‌شود که عبور دود از ميان لوله قليان توانسته خطر آن را کاهش دهد. اما اين برداشت اشتباه است. مصرف يک وعده قليان معادل دو تا چهار پاکت سيگار است.

در درجه اول بايد اطلاعات مردم را درخصوص مضرات و آثار منفي دود قليان بر سلامتشان ساماندهي کنيم. به‌خصوص نگراني که در مورد تاثير آن بر سلامت زنان باردار و کودکان وجود دارد. بودن در معرض دود قليان عوارض جدي را بر سلامت جنين و ريه کودکان ايجاد مي‌کند. حتي ديده شده که کودکاني که در معرض دود قليان قرار گرفته‌اند، سال‌ها بعد آمادگي و استعداد را براي استعمال آن پيدا مي‌کنند. بنابراين با ثابت ماندن شرايط، پيش‌بيني مي‌شود که استعمال دخانيات در سال‌هاي آتي با افزايش چشم‌گيري مواجه شود. چراکه فرزندان افراد سيگاري بيش از سايرين وابستگي به سيگار را خواهند داشت. عوارض جسمي و خطرات جنين از جمله مواردي است که در برنامه اطلاع‌رساني همگاني ديده شده است. موفق شدن اين برنامه با همکاري و همياري مردم امکان‌پذير خواهد بود. مسئله بعدي مقابله با افراد سودجو است. اين افراد با تبليغات نادرست و انحراف افکار خطرات قليان را کمتر از آنچه است، جلوه داده و افراد را در معرض استعمال آن قرار مي‌دهند. بنابراين يکي از برنامه‌هاي وزارت بهداشت در اين راستا ساماندهي مراکزي است که مجاز به عرضه قليان نيستند. به آنها تذکرات قانوني داده خواهد شد.

نقش سياستگذاران و ساير ارگان‌ها را در اين ميان چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

مبارزه با عوارض ناشي با مصرف دخانيات موضوعي نيست که مختص وزارت بهداشت باشد، بلکه همکاري ساير ارگان‌ها الزامي است تا اين طرح به موفقيت دست پيدا کند. شهرداري‌ها در اين زمينه همکاري خوبي را آغاز کرده‌اند. يکي از معضلات ما دکه‌هاي روزنامه فروشي و ارائه محصولات فرهنگي هستند. اين دکه‌ها بيش‌از اينکه بر وظيفه اصلي خود اهتمام داشته باشند، هم سيگار را تبليغ کرده و هم اينکه آن را به نوجوانان مي‌فروشند، حتي فندک‌هايي تعبيه شده که افراد مي‌توانند همان لحظه سيگار خود را روشن کرده و استعمال کنند. تمام اينها تخلفاتي است که با ورود شهرداري ساماندهي خواهد شد. وزارت صنعت، معدن و تجارت نيز از ديگر ارگان‌هايي است که دراين رابطه همکاري دارد. توليد و واردات و عرضه محصولات دخاني زيرنظر اين وزارتخانه است. وزارت ارشاد و سازمان ميراث فرهنگي و سازمان امور مالياتي کشور نيز دراين رابطه کمک‌رسان خواهند بود. وزارت آموزش و پرورش و صداو سيما نيز مي‌توانند در مقوله آموزش‌ها و فرهنگ‌سازي موثر باشند.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.3379s, 20q