نارسايي كليه، پسران را بيشتر تهديد مي‌كند

۱۳۸۶/۰۲/۰۱ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 2625
نارسايي كليه، پسران را بيشتر تهديد مي‌كند

نارسايي كليه در دو طيف سني بررسي مي‌شوند؛ يكي طيف سني اطفال كه معمولاً افراد زير 18 سال را در بر مي‌گيرند و ديگري طيف سني بزرگسالان كه بالاي سن 18سال را تشكيل مي‌دهند.

نارسايي كليه در اطفال در مقايسه با بزرگسالان كمتر است و ممكن است كه در هر سال به ازاي هر يك ميليون افراد زير 18 سال، 10 تا 15نفرشان مبتلا به نارسايي كليه ‌شوند در حالي كه در بزرگسالان همين عدد بين 20 تا 50 نفر را شامل مي‌شود.

 

 دكتر محمد حسين طباطبايي، نفرولوژيست و عضو هيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي در خصوص نارسايي‌هاي كليوي و نقش آنها در بروز ساير بيماري‌ها و همچنين باورهاي نادرستي كه در ميان مردم منجر به افزايش اين نارسايي‌ها مي‌شوند، در اين گفت‌وگو توضيح مي‌دهند.

يكي از بيماري‌هاي نسبتاً رايج و مهم در بزرگسالان نارسايي كليوي است. در حال حاضر بيش از 22 هزار ايراني مبتلا به نارسايي پيشرفته كليه هستند.

همچنين حدود 22هزار و 400 بيمار مبتلا به نارسايي پيشرفته كليه تحت درمان وجود دارد كه 50درصد آنان تحت دياليز خوني هستند، 48 درصد پيوند كليه شده‌اند و حدود 2درصد تحت دياليز صفاقي هستند.

 بيماري‌هاي كليوي بي‌سر و صدا مي‌آيند و تا مراحل پيشرفته خاموش بوده و علامت خاصي ندارند. همچنين به گفته متخصصان 50 درصد بيماران مبتلا به نارسايي‌هاي كليوي زماني به پزشك مراجعه مي‌كنند كه ديگر وقت دياليز آنهاست؛ يعني زماني كه ديگر هيچ راهي براي درمان قطعي وجود ندارد.

علت اصلي ابتلا به نارسايي‌هاي كليوي در كودكان و بزرگسالان متفاوت است. در كودكان علت اصلي ابتلا به نارسايي كليه اشكالات مادرزادي در سيستم ادراري آنهاست. مثلاً كودكي كه با يك مثانه معيوب به دنيا مي‌آيد و يا از مثانه به كليه دچار برگشت ادرار مي‌شود يا اين‌كه سيستم مثانه او دچار تنگي شده است.

تمامي اين علائم روي كليه فشار مي‌‌آورد و كليه را دچار نارسايي مي‌كند. براي همين والدين بايد به علائم ادراري كودك توجه كافي داشته باشند. علامت ديگري كه بعد از تولد در كودكان بيشتر ديده مي‌شود، عفونت ادراري است.

كودكاني كه در سيستم ادراري خود دچار مشكل مي‌شوند، معمولاً مبتلا به عفونت ادراري هستند پس تاكيد ما به والدين اين است كه علاوه بر آن كه عفونت ادراري كودك بايد درمان شود، بررسي‌هاي كامل از سيستم ادراري كودك نيز بايد انجام شود.

علائمي كه مي‌توانند به والدين هشدار دهند كه كودك در معرض نارسايي كليه است، چطور خودشان را نشان مي‌دهند؟
 يكي از علائمي كه والدين بايد به آن توجه كافي داشته باشند چگونگي ادرار كردن كودكشان است. پسرها بيشتر از دختران احتمال مشكل در سيستم ادراري‌شان وجود دارد.

مثلا گاهي به دنبال يك ختنه ساده ممكن است مجراي ادرار تنگ شود، اين تنگي مجراي ادراري باعث مي‌شود كه ادرار كودك باريك باشد و يا اينكه كودك براي ادرار كردن بايد به خودش فشار بياورد.

 بنا‌بر‌اين توجه والدين به توصيه‌هاي پزشك بعد از ختنه‌ كردن كودك براي جلوگيري از تنگي مجراي ادرار بسيار مهم است چون در غير اين صورت خطر برگشت ادرار از مثانه به كليه نيز وجود دارد.

 همچنين كودكاني كه در شبانه‌روز ادرارشان به صورت قطره‌قطره مي‌آيد به طوري كه كودك با دست روي مثانه فشار مي‌آورد كه ادرارش خارج شود، نشان مي‌دهد كه مثانه انقباض ندارد. عفونت ادراري و وجود يبوست نيز اغلب از سوي والدين ناديده گرفته مي‌شود در حالي‌كه مكانيسم‌هاي كنترل‌كننده ادرار و مدفوع تقريباً منشأ مشترك دارند.

 اگر كودكي در سيستم دفع ادرار مشكل داشته باشد، مسلماً در سيستم دفع مدفوع نيز دچار مشكل ادراري است. به دليل سوزش ادرار، كمتر به دستشويي مي‌روند و دچار يبوست مي‌شوند. پس تا زماني كه يبوست كودك برطرف نشود، عفونت ادراري نيز درمان نخواهد شد.

در مورد بزرگسالان چطور؟
 نكته مهم اين است كه جامعه ما از يك جامعه جوان به سمت يك جامعه ميانسال و پير حركت كرده و متوسط رشد جمعيت هر سال كمتر مي‌شود.

 بنابراين هرچه سن بالاتر مي‌رود، تعداد زيادي از نفرون‌هاي كليه نيز از بين مي‌روند به همين دليل زمينه براي نارسايي كليه در اين افراد ايجاد مي‌شود. دوم اينكه به دليل فرم زندگي مردم كه يك زندگي به دور از فعاليت فيزيكي و همراه با استفاده از مواد نشاسته‌اي است، زمينه براي ابتلا به بيماري ديابت به خصوص براي كساني كه به صورت ارثي مستعد ابتلا به آن هستند، فراهم است.

همين امر شانس ابتلا به نارسايي مزمن كليه را افزايش مي‌دهد. از طرف ديگر فشار خون نيز از عوامل مهم ابتلا به نارسايي كليوي در بزرگسالان است. همچنين بيماري‌هايي كه از دوران كودكي با فرد همراه بوده‌اند مثل گلودرد چركي به كليه آسيب زده و چون اين بيماري پيگيري نمي‌شود، در بزرگسالي هم به سلول‌هاي باقيمانده كليه صدمه وارد مي‌شود.

به علائم نارسايي حاد و مزمن كليه اشاره مي‌كنيد؟
 نارسايي حاد كليوي چون به طور ناگهاني ايجاد مي‌شود علامت دارد و فرد زود به آن پي مي‌برد. كم آبي‌ بدن و كم‌شدن حجم ادرار و يا اسهال شديد از علائم اين نارسايي هستند.

در اين شرايط با تزريق سرم، افزايش حجم ادرار و كنترل فشار خون مي‌توان از بروز علائم نارسايي حاد در بيمار جلوگيري كرد پس نارسايي حاد در اغلب موارد كنترل شده و بهبود مي‌يابد. خوب است بدانيد بي‌حوصلگي، خواب‌آلودگي، رنگ‌پريدگي، نفس‌نفس زدن، تغييرات در استخوان، دور شدن از اجتماع و... از علائم نارسايي مزمن كليوي هستند.

در اين شرايط اگر فرد براي انجام آزمايشات مراجعه نكند اين علائم هشدار‌دهنده مي‌توانند به تدريج با خارج شدن بوي اوره از راه تنفس، گيجي، منگي و خواب‌آلودگي فرد را به حالت اغما و در مراحل شديد به حالت كما فرو ببرند.

در كشور ما نارسايي كليه بيشتر در اثر چه عواملي شايع مي‌شود؟
 در واقع مي‌توان گفت بيماري‌هاي ارثي در كشور ما بيشترين نقش را در ايجاد اين نارسايي‌ها دارند. مثلاً بيماري آلپورت يك بيماري ارثي است كه به طرق مختلف منتقل مي‌شود ولي رايج‌ترين ‌نوع آن انتقال از طريق كروموزوم X از مادر به پسر است.

اين بيماري در استان‌هايي كه ازدواج فاميلي بيشتر است، شيوع بيشتري دارد و در كشور ما سومين علت ابتلاي كودكان به نارسايي كليه همين بيماري است. در ادرار اين كودكان خون است و به طور مداوم از آن پروتئين دفع مي‌شود و معمولاً در دهه دوم و سوم زندگي در اين كودكان علائم نارسايي كليه هم ظاهر مي‌شود.

و اين نارسايي‌ها تا چه حد قابل درمان و يا پيشگيري هستند؟
 متاسفانه از اين نارسايي‌ها پيشگيري نمي‌توان كرد و هيچ دارويي نيز براي درمان آن موثر نيست. فقط مي‌توان بيماري را كنترل كرد كه كودك ديرتر به مرحله نارسايي كليه برسد.

بعضي‌ها در اثر ابتلا به يك گلو درد چركي و يا يك بار مبتلا شدن به سنگ كليه دچار نارسايي كليوي مي‌شوند. اين عوامل تا چه حد در ايجاد اين نارسايي‌ها دخيل هستند؟
البته اين عوامل جزو بيماري‌هاي اكتسابي هستند كه در اكثر موارد فرد وقتي كه به يك گلو درد ساده مبتلا مي‌شود، وجود التهاب در كليه را ناديده مي‌گيرد. گاهي اوقات نيز هر دو كليه سنگ‌سازند ولي به دليل بي‌توجهي فرد مبتلا به درمان، آنقدر اين روند در او ادامه پيدا مي‌كند كه بيمار دچار نارسايي كليوي مزمن مي‌شود.

چرا امروزه وجود نارسايي كليوي در بين بيماران مبتلا به تالاسمي ماژور رو به افزايش است؟
ببينيد، افراد مبتلا به كم‌خوني نوع ماژور به علت اينكه امروزه از داروي دسفرال استفاده كرده و خون نيز تزريق مي‌كنند، ميانگين عمرشان نسبت به گذشته افزايش پيدا كرده است. اگر قبلاً بيماران تالاسمي در سنين 5 يا 6 سالگي فوت مي‌شدند، ولي امروزه عمر اين بيماران به دليل درمان‌هاي مناسب‌تر به 20 تا 25 سال افزايش پيدا كرده است و خيلي از اين بيماران ديگر در اين سنين فوت مي‌كنند.

 پس چون عمر اين بيماران به دهه‌هاي دوم و سوم زندگي افزايش پيدا كرده، شانس ابتلا به نارسايي كليه در آنها بالاست. چون كليه اين افراد در اثر استفاده از داروهاي آهن‌زدا و رسوب آهن آسيب مي‌بيند.

به نظر مي‌رسد در فرهنگ عام ما كنترل ادرار در بچه‌ها يك امر پسنديده است. اين اتفاق تا چه حد مي‌تواند براي كليه خطرناك باشد؟
 اين اتفاق مخصوصاً در مورد دختران بسيار خطرناك است. بسيار ديده شده كه دختران بخصوص در مدرسه و در اماكن عمومي ادرار خود را كنترل مي‌كنند.

 پر شدن مثانه باعث مي‌شود به تدريج رفلكس‌هاي مثانه در اين افراد مهار شود و فرد ديگر احساس ادرار را نداشته باشد. همين امر باعث ايجاد يبوست در كودك و برگشت ادرار از مثانه به حالب‌ها مي‌شود و اگر اين مشكل ادامه پيدا كند، آثار زخم روي كليه و عفونت‌هاي مكرر كليه مي‌شود. به نظر مي‌رسد اين امر كمبود اماكن بهداشتي در سطح شهرها و لزوم رسيدگي به اين امر را بيشتر نشان مي‌دهد.

آيا تا به حال براي نارسايي‌هاي كليوي برنامه‌ غربالگري در كشور انجام شده؟
 بله، خوشبختانه در كشور ما براي بيماري‌هاي ديابت و فشار خون كه دو عامل مهم ابتلا به نارسايي‌ كليوي هستند، غربالگري به صورت برنامه‌هاي ملي انجام گرفته و قند خون جمعيت بالاي 30سال كشور بخصوص در روستاها كنترل مي‌شود. با اين روش مشخص شده كه 3 تا 5/3 درصد جمعيت زن و مرد مبتلا به ديابت و فشار خون بالا هستند.

در مورد انجام تست كراتينين چطور؟ آيا انجام اين تست به صورت كشوري لازم است؟
- خير، تست كراتينين بسيار پر هزينه و غير موثر است. اگر ما از افراد اين تست را بگيريم و كراتينين فردي در حد طبيعي و نرمال باشد، با قطعيت نمي‌توان به او گفت كه مبتلا به نارسايي كليوي نمي‌شود. همچنين در مورد فردي كه نارسايي كليه دارد و ميزان كراتينين در او بالاست نيز كار خاصي ديگر نمي‌توان انجام داد.

 اين تست از جمله تست‌هاي سختي است كه امكان اشتباه شدن نتيجه آن هم خيلي بالاست براي همين سود انجام آن به اندازه‌اي نيست كه بخواهيم به صورت كشوري آن را اجرا كنيم.

 اما تست ادرار به راحتي قابل انجام است و با يك آزمايش ساده مي‌توان با دو سه نوبت بررسي به وجود مشكلات كليوي در فرد پي برد. تست قند خون نيز از جمله تست‌هاي مفيدي است كه انجام آن به صورت روتين توصيه مي‌شود چون ديابت از جمله بيماري‌هايي است كه فرد چندين سال بدون وجود هيچ عارضه خاصي در كليه با آن زندگي مي‌كند و به تدريج نفرون‌هاي كليه در اثر اين بيماري از بين مي‌روند.

به رژيم‌هاي غلطي كه منجر به نارسايي كليوي مي‌شوند نيز اشاره مي‌كنيد؟
متاسفانه در كشور ما به علت ارزان‌تر بودن مواد غذايي نشاسته‌اي، مردم بيشتر از اين مواد استقبال مي‌كنند و دور شدن از مصرف مواد پروتئيني زمينه را براي بروز اين نارسايي‌ها در آنها فراهم مي‌كند.

تصور خيلي از مردم اين است كه مصرف مايعاتي مثل چاي يا آب معدني منجر به تخريب كليه مي‌شود. اين باورها تا چه حد نادرستند؟
 به طور كلي نوشيدن مايعات براي افزايش حجم ادرار به طور مكرر توصيه مي‌شود. اين مايعات هم مي‌تواند شامل چاي، قهوه يا هر نوشيدني ديگري باشد و اين تصور كه نوشيدن چاي يا آب معدني مي‌تواند منجر به ايجاد رسوب در كليه و تشكيل سنگ كليه شود، به هيچ وجه درست نيست.

بخصوص آب معدني به دليل تركيبات و املاحي كه در آن وجود دارد، در روده با بعضي از املاح تركيب مي‌شود و از جذب آنها جلوگيري مي‌كند و ميزان مواد سمي را به اين ترتيب كاهش مي‌دهد. كساني كه از استفاده از آب معدني پرهيز مي‌كنند، كساني هستند كه كليه‌هاي سنگ‌ساز دارند و اين تركيبات در اين افراد ممكن است منجر به ايجاد سنگ در آنها شود وگرنه در افراد سالم مصرف آن هيچ منعي ندارد.

معمولاً بيماران مبتلا به نارسايي كليوي در كدام مرحله از بيماري به شما مراجعه مي‌كنند؟
 معمولاً بيماران زماني به ما مراجعه مي‌كنند كه بيماري به مراحل پيشرفته خود رسيده است يعني بيماري آنها قبلاً تشخيص داده شده ولي نسبت به درمان پاسخ مناسبي نداده‌اند. در اين زمان ديگر نمي‌توان روند بيماري را متوقف كرد و فقط مي‌توان سير پيشرفت آن را كند كرد. اكثر اين بيماران به دياليز يا پيوند كليه نياز پيدا مي‌كنند.

بيماران بيشتر با كدام يك از علائم نارسايي كليه مراجعه مي‌كنند؟
 بيشترين افرادي كه به ما مراجعه مي‌كنند كساني هستند كه مبتلا به عفونت‌هاي ادراري هستند. اين اختلال در واقع هشداري از وجود مشكل در كليه‌هاست ولي اغلب خانواده‌ها بعد از اينكه عفونت ادراري درمان شد، ديگر اين هشدار را جدي نمي‌گيرند.

 يكي از بررسي‌هايي كه در اين هنگام بايد انجام گيرد گذاشتن سوند ادراري در مثانه و تزريق داروي رنگي به داخل مثانه است. وقتي مثانه پر شد، سوند را بيرون مي‌كشند تا فرد ادرار كند.

در اين هنگام در عكسبرداري مشخص مي‌شود كه برگشت ادرار از مثانه به كليه‌ها وجود دارد يا نه. اكثر خانواده‌ها متاسفانه از گذاشتن سوند مخصوصاً براي دختران طفره مي‌روند. ما موارد بسياري را داشتيم كه خانواده‌ها شديداً از اين كار پرهيز مي‌كردند و بعد از مدتي با نارسايي‌هاي شديد كليوي فرد بيمار را مجدداً ارجاع مي‌دادند در حالي كه اگر با اولين عفونت ادراري از مثانه بيمار عكس گرفته مي‌شد با دارو يا يك جراحي سبك به راحتي قابل درمان بود.

توصيه شما به بيماران مبتلا به اين نارسايي‌ها و همچنين كساني كه مستعد ابتلا به آن هستند چيست؟
 مسلماً داشتن يك زندگي توام با فعاليت فيزيكي مستمر كه مانع بروز فشار خون، چاقي و ديابت شود، بسيار مهم است. نكته ديگر آشنايي با رژيم‌هاي غذايي سالم است؛ رژيمي كه علاوه بر نشاسته سرشار از پروتئين موجود در گوشت سفيد، ويتامين و سبزيجات باشد.

همچنين مصرف لبنيات نيز به اندازه كافي توصيه مي‌شود. چون پرخوري در مصرف لبنيات مي‌تواند منجر به بروز عوارضي بخصوص در كساني شود كه درجاتي از آسيب‌ كليوي دارند. چون كليه نمي‌تواند فسفر موجود در لبنيات را به خوبي جذب كند، انعكاس آن به صورت كاهش كلسيم و افزايش پاراتورمون و در نهايت مشكلات استخواني در فرد بروز مي‌كند.

همچنين انجام آزمايش‌هاي روتين و بخصوص تست‌هاي شش‌گانه قند، كراتينين، چربي، اوره، اسيد اوريك و ادرار بخصوص از سن 30 سالگي به بعد در كاهش ابتلا به اين نارسايي‌ها بسيار با اهميت است.

 اندازه‌گيري فشار خون با فواصل معين بخصوص در كساني كه به سابقه داشتن فشار خون بالا در خانواده را دارند نيز نبايد فراموش شود. سابقه فاميلي اين نارسايي‌ها نيز با اهميت است چون در صورت وجود اين نارسايي‌ها در افراد فاميل، فرد بايد به فواصل زماني كمتري براي انجام اين تست‌ها مراجعه كند.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
2.22963s, 18q