دندان‌سازي با استفاده از «عقل»

۱۳۸۶/۰۳/۰۱ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 3830
دندان‌سازي با استفاده از «عقل»

كه در بسياري موارد به كمك جراحان دهان و دندان، به سطل زباله مطب دندانپزشكي منتقل مي‌شوند، اميد به ترميم بافت‌هاي از دست رفته دهان و توليد دندان كامل را پديد آورند. اين كار از طريق استخراج سلولهاي بنيادي (Stem Cells) از سلولهاي پالپ دندان عقل صورت مي‌گيرد.

استفاده از دندان عقل براي دستيابي به سلول‌هاي بنيادي كه براي اولين بار در ايران انجام شده است، در دنيا قدمت كمي دارد و تنها آمريكا و چند كشور اروپايي بر روي چنين پروژه‌اي فعاليت مي‌كنند.

دکتر عليرضا نواب اعظم مدير گروه بخش جراحي فك و صورت دانشكده دندانپزشكي يزد در گفتگو با همشهري در اين زمينه مي‌گويد: اگر هنگامي كه دندان شيري كودكان مي‌افتد به آن توجه كنيد مي‌بينيد كه در انتهاي ريشه يك بافت قرمز رنگ وجود دارد.

اين بافت زنده (پالپ دنداني) حاوي 20 تا 30 سلول بنيادي است كه از نظر خواص شباهت زيادي به سلول‌هاي بنيادي بند ناف دارد و قابل تبديل به انواع سلول‌هايي است که در ساخت استخوان، عاج، عصب، بافت چربي و حتي عروق استفاده مي‌شوند.

دكتر نواب ادامه مي‌دهد: اين پالپ‌هاي دنداني در تمام دندان‌ها وجود دارند و هرچند كه در دندان‌هاي آسيا تعدادشان كمتر است، با توجه به اينكه هر سلول بنيادي قابليت تبديل به ميليون‌ها سلول را دارد، توجه به استخراج سلول‌هاي بنيادي از دندان در دهه اخير مورد توجه محققان بوده است.

علت اين توجه را مي‌توان اينگونه توجيه كرد كه سلول‌هاي بنيادي بدست آمده از پالپ دندان علاوه بر خواصشان نسبت به سلول‌هاي مغز استخوان و بند ناف به سادگي در دسترس قرار دارند.

مدير پروژه «فعاليت‌هاي سلول‌هاي بنيادي بافت دهان مركز ناباروري يزد» فناوري به كار رفته در استخراج سلول‌هاي بنيادي از دندان را اينگونه تشريح مي‌كند: پس از جداسازي بافت زنده دندان، آن را در مواد آزمايشگاهي خاصي حل مي‌كنيم و سلول‌هاي بنيادي را از آن استخراج مي‌كنيم. در مرحله بعد سلول‌ها را كلون كرده آن‌ها را تكثير مي‌كنيم و سپس اين توده‌هاي سلولي را به سلول‌هاي مختلف استخوان‌ساز، عصب ساز، غضروف‌ساز و غيره متمايز مي‌كنيم.

عقل را دست كم نگيريد

درست است كه تمام دندان‌هاي آدم داراي بافت زنده و منبعي از سلول‌هاي بنيادي هستند اما در اين ميان تنها دندان‌هاي شيري و دندان‌هاي عقل توجه دانشمندان را به خود جلب كرده‌اند.

دندان‌هاي شيري كه از حدود 7 سالگي با دندان‌هاي دائمي جايگزين مي‌شوند مي‌توانند منبعي براي سلول‌هاي بنيادي باشند تا در صورت نياز براي خود شخص يا افراد ديگر استفاده شوند.

اما بزرگسالاني كه ديگر به دندان شيري‌شان دسترسي وجود ندارد مي‌توانند بر روي دندان عقلشان حساب ويژه‌اي باز كنند. دكتر نواب در اين زمينه مي‌گويد: در بسياري موارد دندان‌هاي عقل نهفته هستند و در 90 درصد از موارد براي اين دندان‌هاي نهفته نمي‌توان كاري كرد و فقط بايد با جراحي از دهان خارج شوند، چراكه در غير اين صورت باعث آسيب رساندن به ديگر دندان‌ها، بروز سردردهاي شديد و يا توليد كيست مي‌شوند. اما با استفاده از اين دندان‌ها براي استخراج سلول‌هاي بنيادي در واقع از يك جزء زائد استفاده بهينه مي‌كنيم.

دكتر نواب زمان لازم براي اين پروسه را بين 6 تا 8 هفته ارزيابي مي‌كند و مي‌گويد: از زمان جراحي تا كلون كردن سلول‌ها و تمايز آن‌ها به سلول‌هاي مختلف در آزمايشگاه حدود 8 هفته زمان لازم است.

غضروف گيجگاهي براي خرگوش آزمايشگاهي

ترميم بافت‌هاي از دست رفته دهان و درمان بيماري‌هاي ريشه، ترميم عاج و لثه و ناهنجاري‌هاي فک و صورت و در نهايت توليد دندان كامل از اهدافي است كه محققان مركز يزد همگام با دانشمندان در ديگر نقاط جهان براي رسيدن به آن تلاش مي‌كنند: آمريكا را مي‌توان پيشگام اين مطالعات دانست.

ضمن اينكه ژاپني‌ها و چند كشور اروپايي چون آلمان و فرانسه هم در اين زمينه فعال هستند، اما در هيچ يك از اين تحقيقات هنوز دندان كامل توليد نشده است و مشكل اساسي هم توليد دنداني با شكل كامل و مناسب هر فرد است.

دكتر نواب در توضيح اين مطلب مي‌افزايد: براي اينكه بتوانيم دندان كامل را توليد كنيم بايد به ماده‌اي برسيم كه قابل جذب در بافت استخواني باشد. به اين صورت مي‌توان اين ماده را به شكل دندان مورد نظر قالب گيري كرد و سلول‌هاي بنيادي را روي آن رشد داد تا با ايجاد دندان ماده استفاده شده در قالب‌گيري در بافت دنداني جذب شود.

اما اين طور كه از صحبت‌هاي دكتر نواب پيداست، توليد غضروف گيجگاهي از سلول‌هاي بنيادي بدست آمده از دندان عقل اولين بخش از پروژه‌اي است كه در يزد در حال اجراست: ما عمليات استخراج را انجام داده ايم و با استفاده از كيت‌هاي آزمايشگاهي ثابت شده است كه سلول‌هاي بدست آمده، سلول‌هاي بنيادي هستند. در حال حاضر اين سلول‌ها را به سلول‌هاي مختلف متمايز كرده‌ايم و در اولين مرحله از سلول‌هاي غضروف‌ساز براي توليد غضروف گيجگاهي در خرگوش استفاده مي كنيم.

استفاده از موش و گوسفند براي انجام تحقيقات آزمايشگاهي در مراحل بعدي در دستور كار پژوهشگران مركز يزد قرار دارد.

بانك دندان در اصفهان

بد نيست بدانيد كه محققان پژوهشكده رويان در اصفهان هم از مدتي پيش استخراج سلول‌هاي بنيادي از پالپ دنداني را در دستور كار خود قرار داده اند.

البته محققان اين مركز از دندان شيري براي اين منظور استفاده كرده‌اند و دومين بانك سلول‌هاي بنيادي دندان‌هاي شيري پس از آمريكا با همكاري پژوهشكده رويان در مركز تحقيقات ترابي نژاد دندانپزشكي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان تاسيس شده است.

به گفته دكتر موسوي، رييس مركز تحقيقات دندانپزشكي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان، در اين بانك سلول‌هاي بنيادي از مغز دندان‌هاي شيري در حال افتادن در سنين 8 تا 12 سال استخراج شده و تا زماني كه فرد دارنده اين سلولها نياز داشته باشد در بانك سلولهاي بنيادي در محيطي خاص نگهداري مي شود.

البته دكتر نصر رئيس پژوهشكده رويان واحد اصفهان در اين زمينه به همشهري مي‌گويد: از آنجايي كه استقبال از اين طرح زياد بوده است و ما براي سرويس دادن به تمام متقاضيان نياز به تجهيزات و امكانات ويژه‌اي داريم، فعلا دست نگه داشته‌ايم و هنگامي كه امكانات مورد نظر تامين شود،‌سرويس دهي به متقاضيان را از سر مي‌گيريم.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.13151s, 19q