بيمارستانهاي سيار در تاريخ پزشکي ایران

۱۳۹۰/۱۰/۱۲ - ۲۳:۰۷ - کد خبر: 39507
سلامت نیوز: در دوران قاجاريه تا زمان ناصر‌الدين شاه، بيمارستان مهمي درايران وجود نداشت ولي به نظر مي‌رسد برخي از بيمارستانهاي قبلي با وضع اندوهباري به حيات خود ادامه مي‌دادند وقبل از اين پادشاه، چند بيمارستان کوچک دربرخي از شهرها ايجاد کرده بود.

سرانجام دردوران ناصرالدين‌شاه، بيمارستانهاي نسبتاً معتبري به سبک نوين درتهران وبرخي از شهرهاي ديگر ايران تأسيس شد.ژنرال گاروان فرانسوي درگزارشي که درتاريخ 24 دسامبر 1807ميلادي برابر 23 شوال 1222 قمري به وزيرخارجه فرانسه نوشته است، وضع پزشکي ايران (قبل ازدوران ناصري) را بسيار بد توصيف کرده ومي‌گويد: در اين کشور اصولاً بيمارستاني وجود ندارد، مريض‌خانه به هيچ وجه درايران نيست»، درآباديهاي خارج شهر فقط بعضي از مردم به عنوان دلاکي اين حرفه را ازپدر به ارث مي‌برند وبه گرفتن خون وساير اعمال جراحي مي‌پردازند.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از هفته نامه پزشکی امروز دردوران قاجاريه همواره بيمارستان‌ يا درمانگاههاي سيار وثابتي دراردوهاي نظامي وجود داشت که طبيبان وجراحان آن به درمان بيماران ومجروحان مي‌پرداختند. در آن زمان برخي ازحکيم باشيان اردو، مسيحيان اروپايي وبرخي يهوديان بودند. رضاقلي‌خان هدايت در روضةالاصفاي ناصري، درضمن شرح وقايع سال 1228 قمري گويد: شاهزاده محمد ولي ميرزا پسر فتحعلي شاه وحاکم خراسان، طغيان خواجه کاشغري را درترکمن صحرا سرکوب کرد. شاه، عليمراد بيک افغان (رئيس جراحان سپاه را مأمور نمود که براي شاهزاده وسرداران سپاه خراسان، جوايزي ببرد واين نشانه‌ي‌ حضور طبيبان در سپاه و اعتماد ويژه‌ي شاه به آنها بوده است.

در سال1258قمري در جريان مسافرت اردوي محمد شاه قاجار به طرف آب گرم قزوين، رضاقلي‌خان هدايت که در معيت شاه بوده است به تب نوبه مبتلا مي‌شود که توسط حکيمبان يهودي اردو درمان مي‌شود (به نام حکيم حزقيل و حکيم موسايي). در سال 1261قمري وباي شديد در تهران بروز کرد. محمدشاه قاجار به اتفاق خانواده و قسمتي از سپاهيانش به لواسان رفته و وارد دره لار شدند. در همان شب ورود با وجود کوشش دکتر کلوکه فرانسوي، حکيمباشي اردو ، يکي از فرزندان پادشاه درگذشت: «از آن جا به لواسان بزرگ و حوالي لار گذار افتاد، هم در شب ورود، شاهزاده خاقان لقب به رنج و تعب رحلت کرد و حکيم کلوکه فرانسوي درد اجل را چاره نتوانست کرد». در سال 1273 قمري در جريان جنگ ايران و انگليس در بندر محمره (خرمشهر) ميرزاسيدعلي طبيب از استادان دارالفنون به عنوان پزشک اردو مشغول فعاليت بود (همچنين ميرزا فضلالله دامغاني و ميرزا مهدي مهندس قايني نيز از ديگر طبيبان اردوهاي نظامي بوده‌اند).

حکيم پولاک اتريشي که اولين بيمارستان به سبک نوين را در ايران تأسيس کرده بود از بيمارستان نظامي دوران ناصرالدين‌شاه ياد مي‌کند که وضعيت اصلاً خوبي نداشت. محمدحسن خان اعتماد‌السلطنه در الماثر والاثار در 1306 قمري از ميرزا علي رئيس پزشکان نظام، ميرزا سيد محمدحکيمباشي توپخانه، ميرزا اسماعيل‌خان رئيس جراحان معروف به جراح باشي، ميرزا فرج‌الله سررشته داراطبا ياد کرده و تعداد طبيبان و جراحان نظامي دربار و شهرستانها را 106 نفر گزارش نموده است.

همين مولف نام برخي از پزشکان و جراحان نظامي مأمور شهرستاني را يادآور شده است: ميرزا محمد حسين طبيب زرندي، ميرزامحمدحسين طبيب آشتياني، ابوالفتح ميرزاي طبيب، ميرزا محمد طبيب،ميرزا حسن جراح، سيدعباس جراح (مأمور خراسان)، ميرزا عبدالله طبيب (مأمور آذربايجان)، ميرزا حسن طبيب (مأمور فارس)، ميرزا بزرگ دواساز و عکاس توپخانه، ميرزا حسين خان دکتر، حکيمباشي سرتيپ سوم و ميرزا موسي‌خان ناظم‌الاطباء در زمره‌ي طبيبان اصفهان بوده‌اند. غلامحسين‌خان افضل الملک در ضمن شرح وقايع سال 1315 قمري در زمان مظفرالدين‌شاه از ميرزا محمد نظام‌الحکما به عنوان پزشک مخصوص شاه و رئيس طبيبان قشون، ذکر نموده است، او به لقب لقمان الدوله ملقب گرديد، او برادر حکيم‌الملک پيشخدمت‌باشي سلام و وزير ابنيه بودند.
نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.15229s, 19q