با رقيبان سينوهه در 5 هزار سال پيش

۱۳۸۶/۰۴/۱۳ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 5081
با رقيبان سينوهه در 5 هزار سال پيش


آن‌طور كه در شاهنامه آمده رستم - پهلوان باستاني ايران-  كه اهل همان منطقه بوده با روشي پيشرفته به دنيا آمده كه امروزه در جهان به سزارين مشهور است.

هزاران سال بعد در دوران اسلامي هم  ايرانيان به دنبال كشف راه‌هاي تازه‌تري در جهان درمان و پزشكي بودند؛ چنان‌ كه در قرون وسطي كتاب‌هاي رازي و ابن‌سينا دست به دست در سراسر دنيا چرخيد و ابن‌سينا «Avecina» پدر پزشكي جهان  نام گرفت. روايت اين 2 صفحه تنها گوشه‌اي است از آن همه دانش.

بد نيست بدانيد
 اولين پزشكان ايران باستان روحانيان بودند كه به نام مغان مشهورند. مغان در بخش غربي ايران قديم يعني سرزمين ماد زندگي مي‌كردند (شايد اسم دشت مغان را در اردبيل شنيده باشيد). درمان بيماري‌هاي روحي و جسمي مردم كار آنها بود؛ هم پزشك بودند، هم روان‌پزشك.

با ذكر و دعا و سرود،‌ روان‌پزشكي مي‌كردند و با دارو و چاقو، پزشكي.
 پزشكي در ايران قديم به 3 شاخه يا تخصص اصلي تقسيم مي‌شد: دارو پزشکی (گیاه پزشکی)، جراحی (کارد پزشکی) و روان‌پزشکی.

 مادها در قديم همسايه شرقي اروپايي‌ها بودند. اولين گیاهان دارویی از سرزمين ماد به غرب رفت و كلمه ماد (Media) بعدها ريشه وا‍ژه «Medicine» در زبان‌هاي لاتين شد.

 پزشكي ايرانيان چند تخصص فرعي هم داشت؛ چشم‌پزشکی (کحالی)، شکسته‌بندی (جباری/ ارتوپدی)، زایمان، حجامت (رگ‌زنی)، دام‌پزشکی، پزشکی قانونی (پزشکی دادیگ: داد به معنی قانون) و بیهوشی (هوش‌بری).

 رستم چون نوزادی بزرگ و سنگین بود  با زايمان طبيعي  به دنيا نمي‌آمد و به كمك جراحي با بریدن شکم مادرش رودابه متولد شد. اروپايی‌ها همین داستان را برای سزار پادشاه روم مي‌گويند و به همين خاطر اين نوع عمل به سزارين مشهور است.

سزارین در عربی به «عملیه القیصریه» یا عمل قیصری ترجمه شده (قیصر همان سزار است). فرهنگستان زبان فارسي  «رستم‌زايي» را به جاي سزارين پيشنهاد كرده است.

 اولين بيمارستان‌هاي تاريخ در ايران و هند ساخته شدند. آنتیوخس دومین پادشاه سلوکی (261-246 پ.م) به درخواست اشوکا- پادشاه هند از سلسله مائوری -دستور داد که در سراسر ایران برای مردم و حتي چهارپایان بیمارستان بسازند.

 خيلي از اين ابزارآلات در شكل‌هاي پيشرفته‌تر هنوز در پزشكي كاربرد دارند. سمت چپ، تصویر قيچي و پنس و چاقو در یک کتاب خطی پزشکی به زبان عربی را می‌بینید . زبان علمی ایرانیان در طول هزار سال گذشته پهلوی، عربی و فارسی بود و به همین خاطر بسیاری از کتاب‌های پزشکی ما به زبان عربی است.ابزارهای بالایی هم مدل های قدیمی تری هستند که باستان شناسان پیدا کردند.

 استاد داروساز روي كرسي استادي نشسته و يك گياه دارويي را به شاگردش كه روي تشكچه نشسته نشان مي‌دهد.

ايرانيان در داروسازي هم تبحر داشتند. آن زمان داروسازان داروهای گیاهی را خشک کرده در هاون مي‌کوبیدند و در ظرف‌های مخصوص نگه مي‌داشتند. داروهای بدمزه را هم با شیرینی مخلوط مي‌كردند تا تلخ نباشد.

سعدی: مگر سقمونیای شکرآلود/ ز داروخانه سعدی ستانند.  اين هم يك بيت از فردوسي كه شيرين‌كردن داروهاي بيهوشي را نشان مي‌دهد: بفرمود تا داروی هوش‌بر / پرستنده آمیخت با نوش بر.

 در قديم پزشکان وقت و بی‌وقت کیف جادارشان را پر از دارو و ابزار پزشکی می‌کردند و به بالین بیماران می‌رفتند. مطب پزشکان که به آن محکمه می‌گفتند معمولا در منزلشان بود؛ به همین خاطر نام پزشک را به عنوان نام کوچه انتخاب می‌کردند تا نقش تابلوي مطب را بازی کند و همه آنجا را بلد باشند. نام بعضی از این پزشکان  هنوز بر کوچه‌ها و محله‌هاي قدیم تهران باقی مانده است.

 پزشکان در بیمارستان کنار تخت بیمار با هم مشورت می‌کنند؛ نمونه كامل يك كميسيون پزشكي در ايران قديم. استاد پیر و ریش سفید است.  بقيه هم در حال كارآموزي يا مشورت درباره بيمار هستند.

سبک این نقاشی هم جالب است. به پایه‌های تخت نگاه کنید؛ بالاتر از پای پزشکان انگار در هوا معلق است. اين تصوير از نسخه خطی کتاب مقامات حریری متعلق به سال734 هجری قمری است که در کتابخانه وین نگهداری می‌شود.

گياه دارويي در چنين ظرف‌هايي نگهداري مي‌شد. نور، بعضي از داروها را خراب مي‌كرد و  مثل شيشه‌هاي داروهاي امروزي آنها را در ظرف‌هاي كدر و كوچك نگه مي‌داشتند. جالب است كه شيشه‌گري ايران بخشي از پيشرفتش را مديون داروسازي است. زيبايي نقش و نگار گياهي اين ظرف و تناسبش با محتويات گياهي هم نكته قابل توجهي است.

 نشان جامعه داروسازان انگلستان است. در بالا هاون داروسازان، در راست جالینوس و در چپ شیخ الرئیس ابن‌سینا را با عباي دانشمندان ایران قدیم که هنوز روحانیان آن را حفظ کرده‌اند مي‌بينيم.

جالب است كه  عباي ايراني  پس از رنسانس، از مدارس قدیم ایران به غرب رفت و هنوز در جشن‌ها و مراسم رسمی دانشگاهی و فارغ‌التحصیلی، آن را مي‌پوشند. حتی کلاه مربعی که بر سر می‌گذارند، اقتباسی از دستار استادان  مدرسه‌های ایران قدیم است.

 آخرين صفحه قديمي‌ترين اثر گیاه‌شناسی به زبان فارسی؛ جالب است كه اين كتاب اولين كتاب به زبان فارسي است كه به دست ما رسيده. اسم اين كتاب «الابنیه عن الحقائق الادویه» و مؤلف آن ابومنصور موفق هروی است.

این نسخه به خط اسدی طوسی است (که نامش را در این صفحه به خط خودش می‌بینيد). اسدی خود از اولين فرهنگ‌نویسان فارسی است و کتاب لغت فرس او مشهور است.

به نظر، شبيه اسباب‌بازي مي‌رسد اما در اصل، دستگاه روغن‌گيري است. آن زمان داروسازان از اين ابزار براي گرفتن شیره و روغن گیاهان استفاده مي‌كردند. اين ابزار كه مثل آبمیوه‌گیری‌های دستی كار مي‌كند، مربوط به گیلان  است.

اين منطقه سرسبز و پرگياه، مركز  داروسازي كهن ايران بود و هنوز پیرزنان گیلانی درس‌های باستاني طبابت را كه به آن   «گیله درمان» یا «گیله تجربه» می‌گويند، به یاد دارند.

 شاخ رگ‌زنی و نیشتر رگ‌زنی. خون گرفتن از آن روش‌هايي بود که  براي تصفيه و  افزايش خون‌سازي بدن صورت مي‌گرفت و آن را به 2 روش انجام می‌دادند؛  زالو انداختن و رگ‌زدن. اول با بادکش جايي (معمولا در پشت بیمار) را متورم و آماده می‌کردند، بعد با تیغي كه به آن نيشتر مي‌گفتند آنجا را مي‌بريدند.

شاخ حيوانات هم ابزار مکيدن خون بود. رگ‌زنی معمولا در حمام‌ها انجام می‌شد. قجرها زمان حجامت را برای قتل امیرکبیر در حمام باغ فین کاشان و زدن رگ او برای همین انتخاب كردند. نمونه این ابزار را هم  در موزه تاریخ پزشکی تهران و هم در موزه حمام گنجعلی‌خان کرمان و حمام باغ فین کاشان می‌توانید ببینید.

اگر به آن بريدگي مثلث‌شكل نگاه كنيد، آثار اولين جراحي مغز در تاريخ را مي‌بينيد.  اين جمجمه متعلق به دختر 13 ساله‌اي است كه 4800سال پيش در شهر سوخته در سيستان زندگي مي‌كرده.

بيماري او باعث زياد شدن فشار بر مغز مي‌شده كه براي درمان،  جمجمه را سوراخ كرده‌اند. ترميم استخوان‌ها نشان مي‌دهد كه دختر بعد از جراحي زنده مانده و عمل موفقيت‌آميز بوده.
 

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
2.38186s, 20q