پديده رحم جايگزين و چالش‌هاي حقوقي پيش رو

۱۳۸۶/۰۵/۲۷ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 6354
پديده رحم جايگزين و چالش‌هاي حقوقي پيش رو

پيشرفت‌هاي علمي و تكنولوژيك اين امكان را فراهم آورده است كه جنين در رحمي غير از رحم متعلق به فرد صاحب تخمك جايگزين شود اما در عين حال امكان جايگزيني رحم، موجب بروز پرسش‌هايي مي‌شود كه بدون ارايه پاسخي روشن به آنها نمي‌توان اين عمل را انجام داد.

هم اكنون استفاده از رحم جايگزين در بيشتر نقاط دنيا صورت مي‌گيرد. در ديدگاه‌هاي مختلفي كه در نظام‌هاي حقوقي كشورهاي مختلف نسبت به انجام اين كار وجود دارد، بيانگر نحوه برخورد نظام حقوقي هر كشور با پديده رحم جايگزين است.

بطور كلي چهار نظام حقوقي در برخورد با اين پديده وجود دارد:
نظام حقوقي كه رحم جايگزين را ممنوع كرده، نظام حقوقي كه به آن به عنوان كاري تجاري نگاه مي‌كند، نظام حقوقي مشروط كه انجام اين كار را نه كاملا مجاز و نه كاملا ممنوع مي‌داند و بالاخره نظام حقوقي كه نسبت به اين پديده سكوت مي‌كند مثل ايران.

رسيدن به يك نظام حقوقي مستلزم آن است كه در هر كشور مرجع قانونگذار بطور جامع و از ديدگاه‌هاي اخلاقي، فقهي و ديني موضع خود را مشخص كند و دلايل كافي در خصوص موجه يا غير موجه دانستن آن ارايه كند.

استفاده از رحم جايگزين هم اكنون يك ضرورت است كه بايد از ديدگاه‌هاي مختلف پزشكي، فقهي، حقوقي، فلسفه،اخلاق، جامعه شناختي و روانشناختي و بررسي مشكلات افراد درگير با اين روش مورد بحث‌هاي كارشناسي قرار گيرد.

با توجه به اينكه در نظام قانوني و حقوقي كشور مقررات و ضوابطي براي آن وجود ندارد، كساني هم كه اين كار را انجام مي‌دهند نمي‌توان گفت مرتكب جرمي شده‌اند.

معمولا فردي كه از رحم او استفاده مي‌شود با نام فرد صاحب جنين در بيمارستان بستري مي‌شود زيرل در بيمارستان گواهي ولادت به اسم شخصي كه نوزاد را به دنيا مي‌آورد صادر مي‌شود.

در اينجا نكات مبهمي وجود دارد كه با توجه به قانونمند نبودن انجام اين كار در كشور جوابي هم براي آن وجود ندارد مثلا اينكه اگر در طي بارداري و حين زايمان براي زني كه نوزاد را به دنيا مي‌آورد، اتفاق جاني بيفتد، مسئوليت آن به عهده كيست؟
دكتر "محمد راسخ" حقوقدان و مدير گروه حقوق و اخلاق زيستي پژوهشكده ابن‌سينا در اين زمينه گفت اگر اين كار بصورت قانوني انجام شود يعني ضوابط قانوني آن تصويب شود، بسياري از مشكلات مرتبط نيز رفع مي‌شود.

وي افزود استفاده از رحم جايگزين زماني صورت مي‌گيرد كه مادر از رحم خود نمي‌تواند استفاده كند كه راه حل اين مشكل استفاده از رحم شخص ديگري براي حمل جنين است اما اينكه آيا انجام اين كار از لحاظ حقوقي، قانوني و فقهي مجاز است يا خير سوالي است كه نظام حقوقي ايران هنوز پاسخي به آن نداده است.

استفاده از رحم جايگزين پديده‌اي است كه در كل دنيا انجام مي‌شود و تنها نظام حقوقي هر كشور مي‌تواند مشكلات موجود در اين كار را حل كند.

مدير گروه حقوق و اخلاق زيستي پژوهشكده مي‌گويد رسيدن به يك نظام حقوقي مستلزم آن است كه مرجع قانونگذار بطور جامع از نظر اخلاقي و فقهي و ديني موضع خود را مشخص كند و در صورت موجه يا ناموجه دانستن آن بايد دلايل كافي وجود داشته باشد.

يادآوري اين نكته ضروري است كه تا عموم مردم نسبت به اين مساله ذهن روشني نداشته باشند، مشكلات پيرامون استفاده از رحم جايگزين نيز به طور كامل حل نخواهد شد.

دكتر راسخ يادآور شد مادر صاحب جنين و شخصي كه رحم او جايگزين مي‌شود و در نهايت فرزند يا فرزندان حاصل از اين فرايند از لحاظ قانوني هر كدام حقوق و وظايفي دارند كه بايستي در نظام حقوقي مرتبط، به طور كامل به آنها پرداخته شود.


* لزوم استفاده از رحم جايگزين از ديدگاه روانشناسي
همانطوريكه از لحاظ فيزيكي ادامه نسل و بقاي انسان با باروري امكان پذير مي‌شود به همان نسبت ناباروي نيز از لحاظ روحي و رواني بقاي فرد را تهديد مي‌كند و بار رواني آن بر زوج‌هاي نابارور بسيار سنگين است.

از هر دو زوج نابارور يكي دچار مشكلات ارتباطي بين خود و همسر و يا بين خود و اطرافيان مي‌شود.

دكتر "بهزاد قرباني" روانپزشك وعضو هيات علمي پژوهشكده ابن‌سينا اضافه مي‌كند همچنين از هر چهار زوج نابارور يكي مبتلا به افسردگي است و از هر شش زوج نابارور يك زوج مبتلا به اضطراب است.

سلامت و بقاي روحي و رواني در زوج‌هاي نابارور از اهميت فوق‌العاده اي برخوردار است كه اگر به جنبه فداكارانه و ايثارگرانه پديده رحم جايگزين توجه شود به دنبال آن بسياري از مشكلات زوج‌هاي نابارور نيز حل خواهد شد.

دكتر قرباني مي‌گويد ارزيابي‌هاي روانشناختي انجام اين كار، پرداختن به نگرش فردي كه رحم او جايگزين مي‌شود و فرد صاحب تخمك و همچنين نحوه مطلع ساختن فرزند حاصل از اين فرايند از ديگر نكات مهمي است كه بايد مورد بحث و بررسي قرار گيرد تا براي هر كدام پاسخي روشن ارايه شود.

ناباروري يك بيماري است و فرد مبتلا از اين حق طبيعي برخوردار است كه از تكنيك‌ها و ابزار موجود پزشكي براي حل مشكل خود استفاده كند در اين بين استفاده از رحم جايگزين يكي از روشهاي درمان ناباروري است كه حل موانع و مشكلات پيرامون آن بايد بيشتر مورد توجه قرار گيرد.

استفاده از رحم جايگزين بايد به گونه‌اي باشد كه علاوه براينكه مشكل يك طرف (زوج نابارور) را حل كند براي طرف ديگر كه رحم او جايگزين مي‌شود نيز در صورت بروز مشكل چاره‌اي انديشيده شده باشد.

بارداري عملي خطرآفرين براي زنان است بعضي‌ها در چنين فرآيندي ممكن است جان خود را از دست بدهند و يااينكه از لحاظ فيزيكي و روحي از جمله به علت افسردگي‌هاي بعد از زايمان آسيب‌هاي جدي به آنها وارد شود كه فراهم كردن تمهيدات لازم براي قانونمند و نظام‌مند شدن استفاده از رحم جايگزين را ضروري مي‌نمايد.

دكتر "محمد مهدي آخوندي " رئيس پژوهشكده ابن سينا در خصوص برخي از مشكلات مرتبط با انجام اين كار مي‌گويد آنچه در اين زمينه نياز به رسيدگي دارد مساله گواهي ولادت است با توجه به اينكه اينكار قانوني نشده است گواهي پزشكي ولادت به اسم كسي صادر مي‌شود كه نوزاد را به دنيا مي‌آورد.

براي رفع اين مشكل كسانيكه به انجام رحم جايگزين اقدام مي‌كنند در زمان بستري شدن در بيمارستان به اسم فرد صاحب تخمك بستري مي‌شوند.

وي با تاكيد بر اين كه ايران از نظر پزشكي توانايي انجام اينكار را دارد، گفت اگر موانع قانوني انجام اين عمل در كشور رفع شود، ايران مي‌تواند از نظر ارايه خدمات بهداشتي و درماني انجام رحم جايگزين در منطقه به مركزي براي انجام اينكار تبديل شود.

دكتر آخوندي با بيان اينكه در بسياري از مراكز درمان ناباروري كشور از رحم جايگزين استفاده مي‌شود افزود هم‌اكنون بدون هيچ گونه ضوابط و وجود قانوني خاص، از رحم جايگزين استفاده مي‌شود كه طرح اين مساله به عنوان يك واقعيت مهم است تا راهكارهاي قانوني و حقوقي آن مطرح و مورد بررسي قرار گيرد.

وي با بيان اينكه استفاده از رحم جايگزين نياز به فرهنگ‌سازي دارد و فرهنگ‌سازي در اين زمينه ضروري است افزود با تغيير نگرش و باورهاي مردم و متخصصاني كه اين كار را انجام مي‌دهند بسياري از مشكلات مرتبط با اين پديده نيز حل خواهد شد.

دكتر آخوندي افزود بايد زمينه‌هاي فرهنگي انجام اين كار به گونه‌اي فراهم شود كه افراد به استفاده از رحم جايگزين به عنوان يك كار اخلاقي مثلا مانند پيوند كليه نگاه كنند.


* افراد نيازمند به استفاده از رحم جايگزين
دكتر "محسن معيني" متخصص زنان و از اعضاي هيات علمي پژوهشكده ابن سينا در خصوص موارد استفاده از رحم جايگزين گفت زن صاحب تخمكي كه قادر به حاملگي و ادامه حاملگي در رحم خود نيست، در چارچوب "رحم جايگزين" به ناچار از رحم شخص ديگري استفاده مي‌كند.

وي اضافه كرد اين روش در مواردي كه شخص اصلا رحم ندارد، كساني كه رحم شان دچار چسبندگي‌هايي شده، كساني كه به علت بيماري‌هاي سيستمي قادر به ادامه باروري نيستند و زناني كه مداوم دچار سقطهاي مكرر مي‌شوند، مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

دكتر معيني افزود در زناني كه دچار عفونت‌هاي مكرر مي‌شوند و آنهايي كه مبتلا به بيماري سل هستند، استفاده از رحم جايگزين كاربرد دارد.

وي گفت در مواردي دختران جوان بعد از ازدواج با وجود تخمك‌گذاري‌هاي مرتب ولي به علت مشكل ناباروري مراجعه مي‌كنند كه بعد از بررسي‌هاي لازم مشخص مي‌شود در اين افراد مجاري تشكيل‌دهنده رحم در زمان جنيني رشد نكرده‌اند و رحم ايجاد نشده است در چنين مواردي نيز مشكل ناباروري افراد با استفاده از رحم جايگزين رفع مي‌شود.

استفاده از رحم جايگزين كاري است كه هم اكنون در كل دنيا انجام مي‌شود و در ايران نيز يا توجه به اينكه تكنيك و توانايي انجام آن وجود دارد مورد استفاده قرار مي‌گيرد.انجام اين كار جرم محسوب نمي‌شود زيرا بر اساس آن ضرر يا زياني به شخصي نمي‌رسد.

بااين حال نمي‌توان به اين روند ادامه داد و نظام حقوقي كشور بايد نسبت به قانونمند و نظام مند شدن اين پديده اقدام نمايد تا در صورت بروز مشكلات احتمالي پاسخ صريح حقوقي وجود داشته باشد.

 

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
4.09334s, 20q