سينوزيت و سردرد‌هاي مبهم

۱۳۸۶/۰۹/۱۷ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 8559
سينوزيت و سردرد‌هاي مبهم

 اما طي سال‌هاي اخير روش‌هاي نوين درمان سينوزيت به‌خصوص جراحي آندوسكوپيك سينوس تحولي بزرگ در زمينه درمان سينوزيت مزمن ايجاد كرده است.

 

 دكتر محسن نراقي، راينولوژيست و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران كه اخيرا نيز عنوان فلوي تخصصي جامعه جراحان راينولوژيست آمريكا را از آن خود كرده است، در گفت‌وگوي زير در رابطه با باورهاي غلط در مورد اين بيماري و همچنين روش‌هاي جديد تشخيصي و درماني سينوزيت مزمن توضيح مي‌دهد.

وي مي‌گويد: علايم سينوزيت حاد بيش از چندماه يا حتي چند سال ممكن است ادامه داشته باشد.

    *  آقاي دكتر تا به حال در رابطه با سينوزيت حرف‌هاي زيادي را شنيده‌ايم. اما هنوز هم خيلي از ما در مورد صدمات جدي اين بيماري  باخبر نيستيم. اول كمي در مورد بار تحميلي سينوزيت توضيح مي‌دهيد؟

 به‌طور كلي سينوزيت يك بيماري شايع است، به‌خصوص سينوزيت مزمن. در سال 1990 آمارها در آمريكا نشان دادند كه مبتلايان به اين بيماري و به‌خصوص سينوزيت مزمن بار بسيار زيادي را به جامعه تحميل مي‌كنند.

 چون اولا اين بيماري نه تنها بسيار شايع است بلكه از نظر كيفي هم تأثير زيادي را بر كيفيت زندگي افراد مي‌گذارد. همچنين افراد مبتلا به اين بيماري در مقايسه با بيماري‌هاي ديگر كه مبتلا به فشار خون يا آنژين قلبي هستند  حتي كيفيت زندگي‌ پايين‌تري دارند و تأثيرات مخرب اين بيماري را مي‌توان در زندگي اجتماعي آن‌ها هم ديد.

    *  پس در واقع فرد مبتلا با يك فرد معلول تفاوتي ندارد، اين‌طور نيست؟!

 بله، در گذشته  كه علم پزشكي پيشرفت نكرده بود، فاكتور مهم در تمام بيماري‌ها ،طول عمر بود، اما در حال حاضر كيفيت زندگي بيماران فاكتور بسيار مهم‌تري است. سينوزيت طول عمر فرد را كوتاه نمي‌كند، ولي آنقدر كيفيت زندگي او را پايين ‌مي‌آورد كه او را مثل يك آدم معلول مي‌كند و علاوه بر اين هزينه‌هاي زيادي را هم بر دوش جامعه مي‌گذارد. علاوه بر اين در آمريكا ويزيت‌هايي كه بيماران به خاطر سينوزيت پرداخت مي‌كنند، صدها ميليون دلار است.

 همچنين داروهايي كه براي اين بيماري تجويز مي‌شود به‌خصوص آنتي‌بيوتيك بسيار پر‌هزينه است. به همين  علت  است كه كشورهاي پيشرفته به‌دنبال راهكارهايي هستند كه عواقب اين بيماري را به حداقل برسانند.

    *  اصلا مي‌توان خانواده‌اي را پيدا كرد كه با اين بيماري درگير نباشند؟

 تقريبا نه، امروز كمتر خانواده‌اي است كه يك نفر نيايد و فكر نكند كه مشكل سينوزيت دارد. البته نمي‌خواهم بگويم كه هر مشكل سينوسي سينوزيت است ولي همه مردم به نحوي تا دردي در ناحيه سر و صورت و دور چشم‌ها احساس مي‌كنند، آن را به سينوزيت ربط مي‌دهند.

    *  سؤال بعدي من هم همين بود. الان خيلي از مردم حتي دردهاي ميگرني يا سرد‌ درد را به درد سينوس نسبت مي‌دهند و به‌نظر مي‌رسد اين باور غلط تقريبا تثبيت شده. اين‌طور نيست؟

 دقيقا، با اين وجود اما در سال‌هاي اخير پيشرفت‌هايي صورت گرفته است كه باعث شده ديد ما نسبت به اين بيماري عوض شود كه اين امر مرهون امكانات تشخيصي خيلي دقيق‌تر است. يعني خيلي از مواردي را كه ما تشخيص مي‌داديم سينوزيت هستند و درمان مي‌كرديم، اين بيماري‌ها به درمان پاسخ نمي‌دادند، چون درمان مناسبي نبود. الان با تشخيص دقيق‌تر مي‌فهميم كه فرد اين بيماري را دارد يا نه و بر اساس آن درمان را پايه‌گذاري مي‌كنيم.

    *  منظورتان از روش‌هاي تشخيصي همان جراحي‌هاي آندوسكوپيك است؟

 بله، باوجود تمام باورهاي اشتباه در مورد اين بيماري، 2 روش تشخيصي به كمك ما آمد، معاينه داخل بيني به كمك آندوسكوپ كه دقيق‌ترين روش معاينه است و سي‌تي‌اسكن سينوس‌ها. اين 2 روش در دهه 80 به كمك راينولوژيست‌ها آمدند و انقلابي را در تشخيص سينوزيت و به تبع آن در درمان بيماري‌ها ايجاد كردند.

    *  اين روش‌ها فقط مخصوص سينوزيت مزمن هستند يا در مورد سينوزيت حاد هم مي‌توان آن‌ها را به كار برد؟

 سينوزيت حاد، تشخيص مشخصي دارد. يك فرد مبتلا به سرماخوردگي به جاي اينكه بعد از يك هفته علائم بيماري‌اش بهبود يابد، اين علائم ادامه يافته و فرد براي چند هفته بعد اين مشكلات را بايد تحمل كند. پس معمولا سينوزيت حاد مشكل خاصي را در تشخيص ايجاد نمي‌كند و اكثر پزشكان مي‌توانند آن را تشخيص دهند، البته بدون نياز به راديو‌گرافي.  بنابراين  از روي شرح ‌حال بيمار و با يك معاينه دقيق از داخل بيني مي‌توان اين بيماري را تشخيص داد.

    *  اين يعني تشخيص سينوزيت مزمن مشكل‌تر از اين‌هاست؟

 مسلما همين‌طور است. اين بيماري وقتي ايجاد مي‌شود كه علائم سينوزيت حاد بيش از چند ماه يا حتي چند سال ادامه داشته باشد. بعضي از افراد حتي ممكن است زمان دقيق شروع علائم را به خاطر نياورند. در اين زمان اكثر بيماران آنتي‌بيوتيك‌هاي متعددي گرفتند، درمان‌هاي زيادي شدند و به انواع مختلف داروها روي آوردند.

 پس سينوزيت مزمن وقتي است كه درمان‌هاي ما در مرحله حاد باعث بهبودي نشده و بيمار وارد فازي مي‌شود كه تغييرات سينوس‌ها غيرقابل برگشت است. به‌طوري كه آنتي‌بيوتيك‌ها هم حتي اثر ندارند. پس اين بيماري تشخيص مشكل‌تري دارد چون در آن با علائم متنوع‌تري مواجهيم نه علائم مشخص.

 منظورتان از  علائم متنوع چيست؟ يعني بيمار با چه تابلويي به شما مراجعه مي‌كند؟
 در اين بيماري علامت درد نداريم. اما مي‌توان گفت مهم‌ترين علامت سينوزيت مزمن به‌طور كلي گرفتگي بيني، ترشحات بيني و پشت حلق است.

    *  يعني هر كس كه اين علائم را داشت، سينوزيت مزمن دارد؟

 به هيچ‌وجه. اين علائم در خيلي از بيماري‌هاي ديگر هم ديده مي‌شوند، بيماراني كه مبتلا به انحراف تيغه بيني يا دچار پوليپ‌هاي بيني، آلرژي بيني و انواع و اقسام التهاب‌هاي داخلي بيني هستند هم اين علائم  را دارند. پس ما به صرف داشتن اين علائم نمي‌توانيم بگوييم فرد به سينوزيت مبتلا شده است و احتياج به بررسي‌هاي بيشتري است.

 در اين مواقع است كه ما به سراغ آندوسكوپ مي‌رويم و تمام حفره بيني و شاخك‌هاي آن را مي‌بينيم.

    * كمي در مورد تفاوت اين روش تشخيصي و درماني با روش‌هاي تشخيصي سابق توضيح مي‌دهيد؟

 ببينيد، تحول اخيري كه در اين زمينه پيش آمده، اين است كه سابقا سينوس‌ها را جدا‌ جدا در نظر مي‌گرفتند. بيشتر سينوس‌هاي فكي مورد توجه بود، اما با پيشرفت علم آندوسكوپي، مشخص شد كه در اين بيماري اكثر اشكالات در خود سينوس فكي يا سينوس پيشاني نيست، بلكه ناحيه حد‌فاصل سينوس و بيني بيشتر مورد نظر است.

 يعني يك ناحيه گذر‌گاهي كه وقتي ترشحات سينوس فكي يا پيشاني مي‌خواهد به بيني بريزد، از آن محل عبور كرده و بعد وارد بيني مي‌شود. سينوس‌ها به‌طور عادي در طور روز ترشحاتي دارند و بيشتر از نيم‌ليتر از آن‌ها ترشح توليد مي‌شود.

 اين‌ها به‌طور طبيعي از پشت حلق وارد معده مي‌شوند بدون اينكه ما متوجه شويم. اگر اشكالي در اين گذرگاه باشد و بين محلي كه ترشحات سينوس مي‌خواهد در آن بريزد تا وارد بيني شود، اگر مشكلي وجود داشته باشد، ترشحات بيني نمي‌توانند تخليه شوند. از آن طرف تهويه سينوس به خوبي صورت نمي‌گيرد و هوا در آن جريان ندارد.

 اين مرحله‌اي است كه بيمار را وارد سينوزيت مزمن مي‌كند و كم‌كم مخاط سينوس ضخيم مي‌شود. اين‌ها مواردي هستند كه از طريق روش‌ آندوسكوپ به آنها دست يافتيم.

    *  پس در حقيقت اختلال در عملكرد سينوس، نتيجه سينوزيت مزمن است؟

 همين‌طور است، اين بيماري به‌طور اوليه و بر خلاف تصور عمومي يك بيماري عفوني نيست و باكتري عامل آن نمي‌تواند باشد. ولي همين اختلال عملكرد باعث مي‌شود كه باكتري‌ها به راحتي به سينوس وارد شوند.

    *  و اين تنها تغيير در سينوس است؟

 خير، جريان در همين‌جا متوقف نمي‌شود، تغيير بافتي ديگري كه در نتيجه سينوزيت مزمن به‌وجود مي‌آيد اين است كه مخاط سينوس داراي يكسري مژك است كه اين مژك‌ها كارشان جارو كردن ترشحات و تميز كردن مخاط تنفسي است.

اما وقتي فردي اختلال عملكرد سينوسش طولاني است، تعداد زيادي از اين مژك‌ها از بين مي‌روند و مخاط حالت غيرطبيعي به خود مي‌گيرد. اين خود حلقه معيوبي را براي مزمن شدن بيماري ايجاد مي‌كند و در اينجاست كه فرد احساس ترشحات مزاحم، گرفتگي بيني و احساس سنگيني و فشار و دردهاي مبهمي درصورت، پيشاني و قسمت‌هاي عمقي سر مي‌كند.

    *  گفتيد سينوزيت مزمن هيچ منشاء عفوني ندارد و باكتري نمي‌تواند در آن نقشي داشته باشد،  اين بدين معني است كه  تجويز آنتي‌بيوتيك‌ هم در اين بيماران بي‌اثر است؟

 بله دقيقا، متأسفانه يكي از درمان‌هاي رايج در اين زمينه آنتي‌بيوتيك است يعني بيماراني هستند كه نزد پزشك مراجعه مي‌كنند و آنتي‌بيوتيك مي‌گيرند و اين روند با مراجعه به پزشكان ديگر همچنان ادامه مي‌يابد تا اينكه بيمار به جايي مي‌رسد كه چندين دوره اين دارو را با دوز‌هاي مختلف دريافت كرده بدون توجه به اين كه مشكل اين بيماري باكتري نيست. بنابراين ما بايد به‌دنبال علت مسئله باشيم نه درمان با آنتي‌بيوتيك.

    *  پس التهاب سينوس و تورم مخاط بيني چطور درمان مي‌شود؟

 در اين مورد اول بايد ببينيم چه عاملي باعث التهاب شده است. اگر فردي آلرژي دارد و سينوزيتش آلرژيك است، پس آنتي‌بيوتيك لزومي ندارد و ما خيلي اوقات با درمان‌هاي ساده آلرژيك اين افراد را درمان مي‌كنيم. در اين ميان اگر عوامل ديگر دخيل باشند مثلا فردي كه سيگار مي‌كشد، سيگار فعاليت مژك‌ها را مختل مي‌كند. در اين موارد بايد سيگار ترك شود نه اين كه براي فرد سيگاري اقدام به تجويز آنتي‌بيوتيك كنيم.

    * كـاربـرد جـراحـي‌هـاي آندوسكوپيك در كجاست؟

 خوب ما وقتي تمام اين عوامل را كنار گذاشتيم، اگر فرد مشكل آناتوميك در ناحيه بيني داشت، درمان جراحي لازم است. جالب است بدانيد جراحي‌هايي كه سابقا براي سينوزيت انجام مي‌شد، عمل‌هايي بود كه مخاط سينوس تا حد زيادي در آن‌ها برداشته مي‌شد به همين دليل درصد بهبودي در اين عمل‌ها پايين بود. اما در روش‌هاي جديد (جراحي‌هاي عملكردي) ما مي‌توانيم ببينيم كه اشكال كار در كدام ناحيه است. معمولا اين اشكالات در سينوس‌هاي اطراف چشم است.

اما در جراحي‌هاي اندوسكوپيك با انحام كارهاي ظريف روي گذر‌گاه‌هاي سينوس، راه تهويه‌ آن‌ها را باز مي‌كنيم و در واقع بدون دستكاري داخل سينوس جراحي گذر‌گاهي انجام داده و نقطه هدف را مورد توجه قرار مي‌دهيم. اين كار باعث مي‌شود كه ترشح سينوس‌ها عملكرد طبيعي داشته باشد.

    *  منظورتان از اين جراحي گذرگاهي چيست؟

 ببينيد، ما به هيچ‌وجه به مخاط بيني دست نمي‌زنيم. يعني بر خلاف گذشته كه مخاط بيني ضخيم‌شده برداشته مي‌شد، الان با جراحي‌هاي جديد مخاط نازك‌تر شده و به عملكرد طبيعي خود ادامه مي‌دهد.

    *  اما مي‌توان گفت اين جراحي‌ها در عين اين كه اگر صحيح انجام شوند، به بيمار كمك زيادي مي‌كنند، مي‌توانند محدوديت‌هايي هم داشته باشند.

 نكته مهم همين‌جاست. اين جراحي‌ها اگر به‌طور حرفه‌اي انجام نشوند، عوامل مختلف پتانسيل خطر آن‌ها را بالا مي‌برد. چون اولا اين كه سينوس‌ها مجاوران حساسي مثل مغز و چشم دارند.

در اين جراحي‌ها اگر جراح با آناتومي ناحيه آشنا نباشد و تسلط كافي نداشته باشد، حين جراحي موجب وارد آوردن صدمه به چشم و مغز خواهد شد. پس اختلال در بينايي و نشت مايع مغزي از عوارض اين جراحي‌ها هستند. مسئله ديگر اين است كه بيني و سينوس‌ها مناطق پر‌خوني هستند كه اگر دچار خون‌ريزي شوند، ممكن است ديد جراح را مختل كنند چون به هر حال جراح با يك دست بايد آندوسكوپ را نگه‌دارد و با دست ديگر جراحي كند.

علاوه بر اين آناتومي سينوس‌ها در تمام افراد با هم فرق دارد و همه اين عوامل باعث مي‌شود كه اين جراحي‌ها از مشكل‌ترين جراحي‌هاي بدن باشند.

    *  مي‌توان گفت كه اين پيشرفت‌ها درمان‌ نهايي سينوزيت مزمن هستند؟

 خير، اصلا اين‌طور نيست. جراحي‌هاي اندوسكوپيك تمام درمان سينوزيت نيست بلكه در واقع ابتداي درمان است. چون تغييراتي كه در مخاط ايجاد شده، احتياج به زمان دارد كه بهبود پيدا كنند و اين اتفاق بلافاصله بعد از عمل جراحي امكان‌پذير نيست بلكه ماه‌ها زمان مي‌خواهد.

 علاوه بر اين بعد از جراحي اگر سينوس را به حال خود رها كنيم، چون مژك‌ها تنبل شده‌اند، احتمال عود بيماري وجود دارد بنابراين وظيفه مهم جراحان بعد از جراحي كنترل دقيق بيماران با معاينات اندوسكوپيك است و اين اتفاق يك تا 2 هفته بعد از عمل بايد بيفتد.

به علاوه ترشحات بيني در اين هنگام بايد ساكشن شوند چون سينوس‌ها در ابتدا خود نمي‌توانند اين كار را بكنند. اگر اين درمان‌ها صحيح انجام شوند، در بيش از 90درصد موارد شاهد بهبودي بيماران هستيم و تصور اينكه سينوزيت هيچ‌وقت خوب نمي‌شود را باطل مي‌كنيم.

    *  يكسري از بيماران هستند كه علائمي شبيه سينوزيت مزمن دارند. اين بيماران وقتي به پزشك مراجعه مي‌كنند، از دردهاي ناراحت‌كننده شكايت مي‌كنند و مشكل اصلي‌شان اين است كه تا باد به صورتشان مي‌خورد، اين دردها خودشان را نشان مي‌دهند. شكايت ديگر اين بيماران اين است كه در فصول سرد سال دردشان شروع مي‌شود. مي‌توان مشكل اين دسته از افراد را به سينوزيت مزمن نسبت داد؟

 البته دسته‌اي از اين بيماران سينوزيت دارند اما نه همه آن‌ها. اين نوسانات در طول شبانه‌روز آن‌قدر براي اين افراد ايجاد درد مي‌كند كه زندگي‌شان محدود مي‌شود. به‌طوري كه بايد دائماً پيشاني خود را از باد مصون نگه‌دارند. تعدادي از اين افراد اشكالاتي در ناحيه بيني و سينوس‌ها دارند كه سينوزيت نيست. بيمار از درد سينوس شكايت دارد و درست هم هست ولي سينوزيت چركي و عفوني ندارد.

    *  پس علت اصلي درد در اين افراد چيست؟

 ما يكسري از دردها را در سال‌هاي اخير تشخيص داديم كه راينولوژيك و با منشاء بيني و سينوس هستند و علت آن‌ها هم اين است كه نقاطي در مناطق بيني و سينوس وجود دارند كه در اثر عوامل مختلف موادي از آن‌ها خارج شده و ايجاد درد مي‌كنند.

 بعضي از اين افراد شاخك مياني بيني و سينوسشان بزرگ است و اين بزرگي يا منجر به سينوزيت مي‌شود يا اين كه صرفا ايجاد درد مي‌كند. داخل شاخك ميان بيني اين افراد هوا وارد شده و به تدريج حجيم مي‌شود و اين امر باعث مي‌شود كه اين افراد در هر شرايط
 آب و هوايي درد داشته باشند.

    *  به اين بيماران مي‌توان آنتي‌بيوتيك داد؟

 به هيچ‌وجه، چون يك عمل جراحي اندوسكوپيك به راحتي اين افراد را درمان مي‌كند.

    * نكته آخر؟

 فقط بايد بگويم كه تحقيقات ما نشان مي‌دهد كه سينوزيت مزمن به‌رغم تمام پيشرفت‌ها هنوز نقاط تاريك و پنهاني دارد كه اگر حل شوند كمك بزرگي به بيماراني مي‌كنند كه در دنيا از اين بيماري رنج مي‌برند.

 

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
6.91847s, 18q