افزايش 10 درصدي مصرف قليان در زنان

۱۳۹۲/۰۹/۲۶ - ۱۵:۳۶ - کد خبر: 88899
افزايش 10 درصدي مصرف قليان در زنان
سلامت نیوز: «مصرف قليان بين دختران 10 درصد افزايش داشته است.» اين خبري است كه دكتر محمدرضا مسجدي، دبير جمعيت مبارزه با مصرف دخانيات، سوم ارديبهشت در گفت‌وگويي با ايسنا مطرح مي‌كند و در توصيف اين آمار، صفت «تكان‌دهنده» را به كار مي‌برد...

كمتر از يك هفته بعد از انتشار اين خبر، رييس مركز تحقيقات و سياست‌گذاري دانشگاه علوم‌پزشكي شيراز هم ضمن بيان اين مطلب كه «مصرف سيگار در مردان بيشتر شده» عنوان مي‌كند رشد استفاده از مواد دخاني در زنان هم بيشتر شده و با اينكه در برخي نقاط مصرف سيگار كم شده، مصرف «قليان» افزايش پيدا كرده است. علت اين افزايش مصرف خصوصا بين زنان چيست؟ در این «پرونده» ضمن پرداختن به اين پرسش از ديدگاه‌هاي مختلف جامعه‌شناسي، رفتارشناسي و طبي، به سياست‌هاي اعمال شده در مورد قليان طي اين سال‌ها هم نگاهي انداخته‌ايم.

بالاخره قليان ممنوع است يا نيست؟


قل‌قل قليان در پيشينه تاريخ سرزمين ما سروصداي زيادي داشته و بسياري با ديدن آن هنوز صفحه‌هاي تاريخ ايران در دوران قاجار در ذهنشان مرور مي‌شود؛ زماني که انحصار تجارت توتون و تنباکو به کشور انگليس داده شد و شرکت رژي متعهد شد در ازاي انحصار خريد و فروش تنباکوي ايران به مدت 5 سال، سالانه مبلغ 15 هزار پوند به اضافه يک‌چهارم سود خالص به ناصرالدين شاه پرداخت شود که اين اقدام با مخالفت شديد مراجع روبرو شد و نهضت تحريم تنباکو و اعتراض‌هاي مردم و شکستن قليان‌ها در حرمسراها شکل گرفت. سروصداي قل‌قل قليان نخوابيده و اتفاقا هنوز پايش در سياست باز است. کافي است نگاهي به اتفاق‌هاي اين چند سال اخير بيندازيم تا ببينيم اين اختراع تا امروز چه قانون‌هاي نوشته و نانوشته‌اي را که از سر نگذرانده!


احمدي‌نژاد: برخورد، ممنوع!

بهمن ماه سال 1386 وقتي رييس اتحاديه قهوه‌خانه‌داران تهران از دستور رييس‌جمهور مبني بر برخورد نکردن با قهو‌ه‌خانه‌ها خبر داد، بسياري از قهوه‌خانه‌ها عکس رييس‌جمهور را براي تشکر به در و ديوار قهوه‌خانه‌هايشان نصب کردند اما رييس‌جمهور طي دستور کوتاهي عنوان کرده بود: «از برخورد خودداري و اعلام نتيجه کنيد.»


مشايي: مي‌خواهيد بله بگيريد؟


همان زمان رييس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري وقت، رحيم‌مشايي، در حاشيه افتتاح پيشرفته‌ترين دستگاه ليزر جهان در بيمارستان نور در جمع خبرنگاران درباره خبر دستور رييس‌جمهور مبني بر آزادي استفاده از قليان در اماکن عمومي گفت: «من چنين موضوعي را شنيده‌ام، استفاده از قليان چيزي است که احساسات شخصي افراد هم در آن دخالت مي‌کند، اينکه ما استفاده از قليان را در کشور رواج بدهيم، به‌خصوص اينکه در برخي اماکن خانم‌ها هم از قليان استفاده کنند را نمي‌شود تاييد کرد.» او به خبرنگاران گفت: «اگر مي‌خواهيد از من در اين مورد بله بگيريد که توجيهي براي استفاده از قليان باشد، بنده در محضر خدا هم نمي‌توانم بله بگويم.» رحيم‌مشايي چنين تصميم‌هايي را بي‌اثر دانست و گفت: «توصيه مي‌کنم کسي قليان و سيگار نکشد چون توجيهي ندارد اما اگر بخواهيم از نظر مديريتي تصميم بگيريم، بايد به فکر اينها (قهوه‌خانه‌داران) هم باشيم.»

نيروي انتظامي: برخورد مي‌کنيم


اولين نهادي که به دستور رييس‌جمهور واکنش نشان داد، پليس نظارت بر اماکن عمومي نيروي انتظامي بود که مجري طرح مبارزه با قليان بود. سردار سرتيپ نجفي، رييس پليس نظارت بر اماکن عمومي نيروي انتظامي، در اين باره به صداوسيما گفت: «هنوز هيچ بخشنامه‌اي به نيروي انتظامي ابلاغ نشده و ما همچنان با مظاهر علني مصرف دخانيات طبق قانون برخورد مي‌کنيم.» او نتيجه قانون منع مصرف علني دخانيات را مثبت ارزيابي کرد و گفت: «اگر دولت نظرش اين است که ديگر با مظاهر علني مصرف دخانيات برخورد نشود، بايد قانون را به ما ابلاغ کند چون نيروي انتظامي فقط مجري است و در غير اين صورت برخورد نکردن طبق قانون غيرقانوني است.»


از دادن قليان به خانم‌ها معذوريم!


برخورد کردن و برخورد نکردن با قهوه‌خانه‌ها و قليان ادامه پيدا کرد و ممنوعيت قليان به ممنوعيت براي ورود خانم‌ها به قهوه‌خانه‌ها و کشيدن قليان رسيد. تابستان سال 1390 سردار ساجدي، رييس‌پليس تهران اعلام کرد: «در راستاي طرح ارتقاي امنيت اخلاقي و با هماهنگي مراجع قضايي از بيستم تيرماه امسال ورود بانوان به چايخانه‌ها و قهوه‌خانه‌هايي که با قليان از مشتريان خود پذيرايي مي‌کنند، ممنوع خواهد بود.» اين دستور جديد باز هم صداي قهوه‌خانه‌داران را درآورد و محمدرضا راستي، يکي از اعضاي هيات?مديره صنف قهوه‌خانه‌داران، اجراي چنين طرحي را به مثابه ورشکستگي قهوه‌خانه‌داران دانست. از طرفي حقوقدانان هم به اين طرح ايراد گرفتند و آن را فاقد وجاهت قانوني اعلام کردند. بهمن کشاورز، رييس اتحاديه کانون‌هاي وکلاي دادگستري گفت: «چنين قانوني محمل قانوني ندارد.» و کامبيز نوروزي هم اين حکم را خلاف قانون دانست و جلوگيري از ورود يک قشر خاص به يک مکان عمومي را شرعا و قانونا تخلف دانست.


قهوه‌خانه ويژه بانوان تاسيس مي‌کنيم


ممنوعيت قليان، ممنوعيت ورود خانم‌ها به قهوه‌خانه‌ها، برخورد پليس، اعتراض قهوه‌خانه‌داران، آمارهاي وزارت بهداشت و... ادامه پيدا کرد تا اينکه خبري منتشر شد و بسياري را با تعجب و بهت روبرو کرد؛ رييس اتحاديه قهوه‌خانه‌داران، ارديبهشت سال گذشته از گرفتن مجوز براي تاسيس قهوه‌خانه مخصوص بانوان خبر داد و گفت: «براي اين کار متقاضيان زيادي داريم و پيگير راه‌اندازي قهوه‌خانه ويژه بانوان هستيم و در نظر داريم با همکاري و اجازه نيروي انتظامي و اداره اماکن، مکان مختص بانوان ايجاد کنيم.» نيروي انتظامي و وزارت بهداشت در برابر اين خبر به شدت موضع‌گيري کردند. فرمانده نيروي انتظامي، سردار اسماعيل احمدي‌مقدم، قهوه‌خانه را محلي سنتي براي کارگران که براي چاشت و استراحت به آن مراجعه مي‌کنند و مدل‌هاي جديد قهوه‌خانه را محلي براي بي‌بندوباري و کشيدن قليان و سيگار دانست. دکتر ندافي، رييس مرکز سلامت محيط کار وزارت بهداشت هم با عنوان اينکه با قهوه‌خانه‌ها به شدت مخالفيم گفت: «با راه‌اندازي قهوه‌خانه‌هاي ويژه بانوان مخالفيم زيرا کليد سلامت نسل آينده در دست زنان است.»


قليان رسما ممنوع شد!


برخورد جنسيتي و غيرجنسيتي با قليان همچنان ادامه پيدا کرد تا در شهريور ماه سال 1391 ارائه قليان با هر نوع تنباکو در قهوه‌خانه‌ها ممنوع شد؛ ممنوعيتي که بار کلامي دارد اما بار اجرايي ندارد و فعلا آمارها درباره قليان بيشتر در حوزه ضرر و زيان‌هايش براي سلامت مي‌چرخد، هرچند برخي از مسوولان حوزه سلامت اين زمان را وقت مناسبي براي آمار دادن و صحبت در اين باره نمي‌دانند.

حرف اول

قليان مي‌کشم پس هستم!

دکتر اميد علي‌احمدي/جامعه‌شناس/عضو هيات علمي‌دانشگاه آزاد اسلامي


گرايش دختران جامعه ما به مصرف يا استعمال قليان به راحتي در فضاهاي عمومي قابل مشاهده است. اگرچه زنان مسن و پير در گذشته‌هاي نه‌چندان دور در شهرهاي سنتي و روستاها به قليان گرايش داشته‌اند و اين پديده‌اي بسيار مرسوم بود. البته در آن دوران دختران يا اجازه استفاده نداشتند يا تمايلي به آن نشان نمي‌دادند اما امروز چه شده است كه اين گرايش را مي‌توانيم در گروه رو به ازديادي از دختران مشاهده کنيم؟ براي پاسخ دادن به اين سوال بايد استعمال قليان را با چند مفهوم جامعه‌شناسانه تحليل کنيم. قبل از هر توضيحي يادآوري اين نکته لازم است که اين توضيحات براي مشروعيت‌بخشيدن و تغيير نگرش به اين موضوع که قليان کشيدن آثار جبران‌ناپذير جسماني بر مصرف‌کنندگان آن به‌خصوص دختران به دليل شرايط جسماني آنها و محدوديت بيشتر در حركت‌هاي ورزشي دارد،نيست.

کشيدن قليان به مثابه تمايز: در جامعه‌شناسي مصرف، يکي از کارکردهاي اجتماعي و مهم مصرف، ابزار تمايز است. معناي اين جمله اين است که بسياري از مصرف‌کنندگان براي نشان‌دادن تمايز خود با ديگران، به‌نوعي خاص از مصرف روي مي‌آورند؛ مثلا خريد خودروهاي گران‌قيمت فقط به دليل کارايي ببيشتر آنها نيست زيرا اگر بهره‌وري در مصرف و نسبت سود و زيان در ميان باشد، بسياري از خودرو‌هاي ارزان‌تر مي‌توانند کارکردهاي موردنظر را تامين کنند اما فرد با خريد خودروي گران موقعيت طبقاتي و منش و رويکرد خود به زندگي و حتي سبک زندگي‌اش را نشان مي‌دهد. مصرف قليان به‌وسيله دختران جوان، ابزاري براي متمايزکردن خود از ساير دختران است. يقينا اين نوع دختران با کساني مي‌توانند حشر و نشر داشته باشند يا در ازدواج کساني را مي‌پذيرند که با اين شکل زندگي و نگاه به آن مخالفتي نداشته باشند.

قليان به مثابه گرايش به تغيير معناي جنسيت: در سال‌هاي اخير معناي جنسيت دچار تحول شده است و برخي از امور که پيش از اين صرفا مردانه بودند، در دنياي زنانه نيز وارد شده‌اند. مصرف قليان که پيش از اين مردانه تلقي مي‌شد، اکنون به‌وسيله زناني که معناي سنتي از مردانه و زنانه را نمي‌پذيرند و با مصرف قليان، نگاه خود به اين موضوع را معرفي مي‌کنند، رواج يافته است. اين مصرف در کنار سيگاركشيدن، استفاده از واژه‌هاي مردانه، تعريف کردن جوک‌هاي مردانه و بسياري امور ديگر به‌وسيله دختراني که خود يک گفتمان را در جامعه ايران نمايندگي مي‌کنند، مي‌تواند نشانه‌اي از تغييرات گفتماني در جامعه ايران تلقي شود.

قليان به مثابه نماد فاصله از هنجارهاي رسمي: هنجارهاي رسمي با مصرف قليان، آن هم به‌وسيله دختران، قطعا مخالف است و اين مخالفت خود را با وضع مقرراتي براي جلوگيري از مصرف قليان به‌وسيله دختران نشان داده است. سوال اينجاست که آيا اين مخالفت، خود دليل اين توجه و رغبت بيشتر دختران به مصرف قليان نيست؟ کافي است در نظر بگيريم که بسياري از دختران طبقه متوسط و بالا يا دختران طبقه متوسط پايين که مي‌خواهند جايگاهي بالاتر درجامعه داشته باشند يا حداقل به آن منتسب شوند، نه تنها در اين مصرف بلکه در مصرف پوشاک و لوازم آرايشي و مصارف فرهنگي ديگر هم برخلاف معيارها و هنجارهاي موجود عمل مي‌کنند. آيا اين همخواني تصادفي است يا نشان از نوعي نگرش و گفتمان متفاوت دارد؟

قليان به مثابه ابزار تخدير و تفريح: در نبود شيوه‌هاي سازمان‌يافته و نهادين گذران اوقات فراغت و اطفاي ميل شديد به بازي که در همه نوع بشر وجود دارد، کشيدن قليان نوعي گذران وقت و تخدير است براي جواني که راهي از قبل انتخاب‌شده و سازمان‌يافته براي صرف وقت خود ندارد. در اين معنا، کشيدن قليان از بسياري از عوامل تبعيت مي‌کند که در مصرف سيگار، ترياک يا ساير مواد مخدر به‌عنوان عوامل موثر وجود دارد. در جامعه‌شناسي و روان‌شناسي هرگونه صدمه به خود نوعي پرخاشگري تلقي مي‌شود که از نوعي ناکامي مايه مي‌گيرد و جا دارد که عوامل عمده ناکامي جوانان و به‌خصوص دختران شناخته شود. در اين صورت مي‌توان با دستکاري اين عوامل، بر ميزان تمايل دختران به مصرف قليان هم تاثير گذاشت. به دنبال آنچه گفته شد، مي‌توان اين نکته را هم اضافه کرد که معناي تفريح در ايران همواره با نوعي گريزهنجاري همراه بوده است. شايد اين تصور از آنجا ناشي شده است که فرهنگ رسمي با تفريح مخالف است بنابراين مخالفت‌هاي رسمي با کشيدن قليان به غلط تعبير به مخالفت با تفريح شده است.

قليان به‌عنوان تقليد از بزرگ‌ترها: کشيدن قليان به‌وسيله دختران هنگامي بيشتر مي‌شود که بزرگ‌ترها در خانواده از جمله برادران بزرگ‌تر، خواهران بزرگ‌تر يا حتي والدين و فراتر از خانواده در جمع دوستان، مخالفتي با آن نمي‌كنند. بر اين اساس، دختران ابتدا با افراد ديگري که از آنها الگو مي‌گيرند، به کشيدن قليان روي مي‌آورند و سپس به دلايل مختلف به آن ادامه مي‌دهند. از اين جهت تا عزم جدي در نسل بزرگ‌تر جامعه براي مقابله با آن وجود نداشته باشد، کشيدن قليان با همه کنترل‌هاي رسمي ادامه خواهد يافت. اين موضوع در کنار نبود الگوهاي بسيار موفق و متمايز که نوجوانان را يا بهتر بگوييم طيف بزرگ‌تري از نوجوانان را به خود جلب کند، عامل ديگري است که از آن غفلت شده است. در مجموع و در يک نگاه کلي، آنچه بيش از همه تفريح‌ها را در ايران ناسالم کرده است، نبود امکانات و رويه‌هاي نهادين براي تعريف قابل‌قبول از فراغت است. مدارس در جامعه ما هرگز نتوانسته‌اند طريق درست استفاده از وقت را به فرزندان اين جامعه آموزش دهند. کتاب خواندن و ورزش به‌عنوان دو امر ضروري در حيات بشر امروز در جامعه ما جدي گرفته نشده است. بخش بزرگي از وقتي که بايد صرف خواندن و ورزش شود، صرف تفريح‌هاي ناسالم مي‌شود. در يک برنامه بلندمدت براي حداقل 2 نسل بايد شرايطي را مهيا کرد که ورزش و خواندن جزو امتيازات فرد در جامعه باشد و در عين حال تمام امکانات لازم براي اين سختگيري فرهنگي فراهم باشد. پس از آن طبعا تحولي در نوع نگاه به زندگي، فراغت و تفريح پديد خواهد آمد. البته براي اين تغيير ساختاري بايد تحولاتي جدي در برخي نهادهاي اجتماعي و تربيتي روي دهد که مستلزم سرمايه‌گذاري و مداومت فراوان است.

ريشه‌هاي رواج قليان

دكتر مجيد ابهري

رفتارشناس/عضو هيأت‌علمي دانشگاه تهران


چرا قليان زشتي خود را از دست داده و كمتر از سيگار نكوهش مي‌شود؟ اگر يك جوان، چه دختر و چه پسر، در مقابل خانواده خود جرات كند و سيگار بكشد، مورد عتاب قرار مي‌گيرد يا اساسا از اين كار خود خجالت مي‌كشد اما متاسفانه در بسياري از مكان‌ها ملاحظه‌ مي‌كنيم دختران در حضور خانواده، والدين و همسر خود قليان مي‌كشند و هيچ نوع شرم اجتماعي هم از اين حركت ندارند.

تقليد و تاثير دوستان و همراهان بر جوانان، به‌خصوص دختران، باعث شده آنها براي عقب‌نماندن از قافله و براي اينكه مورد تمسخر واقع نشوند و لقب بچه مثبت يا پاستوريزه نگيرند، قليان بكشند و متاسفانه انواع قليان‌ها و ذغال‌ها و تنباكوهاي رنگارنگ به آساني با آزادي در مغازه‌ها فروخته مي‌شوند و قليان‌ها آنقدر زيبا و فريب‌انگيز هستند كه هركس هوس مي‌كند قليان بخرد و از آن استفاده كند.

ضرر قليان براي خانم‌ها 2 برابر آقايان است چرا كه لطافت و آسيب‌پذيري فيزيكي زنان باعث مي‌شود به بيماري‌هاي ريوي، سرفه‌هاي خشك، حساسيت‌ها و آلرژي‌هاي جلدي، ريزش مو، زردي و فساد دندان‌ها، تپش‌قلب و كاهش فشارخون دچار شوند.

بعضي دختران و پسران جوان تصور مي‌كنند با كشيدن قليان و سيگار بزرگ‌تر از سنشان به نظر مي‌‌رسند و خيلي از آنها براي اين بزرگنمايي به باتلاق اعتياد سقوط مي‌كنند. قليان و سيگار دروازه ورود به اعتياد است و 89 درصد معتادان از سيگار و قليان شروع كرده‌اند يعني يك خانم يا مرد معتاد به دخانيات، ساده‌تر به طرف موادمخدر كشيده مي‌شود.

برخلاف تصور، زشتي استفاده از دخانيات به‌خصوص قليان براي خانم‌ها در مراكز عمومي هنوز كاملا از بين نرفته است و ممكن است كسي چيزي نگويد اما قطعا پس از مشاهده منظره قليان كشيدن خانمي، در مورد تربيت خانوادگي و اصالت فرهنگي او به فكر فروخواهد رفت.

متاسفانه بعضي والدين تعارف كردن قليان به دختران خود را روشنفكري مي‌دانند يا فكر مي‌كنند اگر خود اين كار را نكنند، دخترشان بالاخره اين كار را خواهدكرد. آنها زشتي سيگار را بيشتر از قليان مي‌دانند و معتقدند چون همه‌جا نمي‌شود قليان كشيد، يك بار كشيدن قليان در حضور آنها عيبي ندارد ولي وقتي نيكوتين وارد بدن شد و در گلبول‌ها جاي گرفت، بدن به آن احساس نياز خواهد كرد و اگر قليان در دسترس نباشد، سيگار كه هست! پس والدين بايد اين تصور غلط را كه بهتر است فرزندمان در حضور ما قليان بكشد تا جاي ديگر، كنار بگذارند. به جاي اين، بايد فكر كنند بچه‌ها و دخترانمان نبايد قليان بكشند، چه در حضور ما، چه جاي ديگر.

به نظر من به‌عنوان يك پژوهشگر كه 30 سال در زمينه‌ آسيب‌هاي اجتماعي تحقيق كرده‌ام، كمبود تفريح و نشاط براي جوانان از علل عمده گرايش آنها به مصرف قليان است.

در سال‌هاي اخير وقتي دختران يا پسران دور هم جمع مي‌شوند، فورا به فكر قليان مي‌افتند و در مراحل بعد يك پايپ و...

خيلي از دختران هم براي دور نماندن از قافله مردان، خود را بزرگ نشان دادن و ژست‌هاي آنچناني به طرف قليان مي‌روند و دود را حلقه‌حلقه مي‌دهند بيرون تا بگويند، هستيم. البته اين از علل رفتاري است و علت اصلي قليان كشيدن دختران نيست.

بنابراين ايجاد نشاط اجتماعي و تفريح سالم و سرگرمي‌هاي ارزان يا رايگان از روش‌هاي اساسي و زير بنايي پيشگيري از استعمال دخانيات در جوانان به‌‌خصوص براي دختران است. اينكه قليان كشيدن فقط براي دختران ممنوع شود، روشي غلط است. اگر قرار است قليان ممنوع باشد، هم بايد براي زن باشد و هم براي مرد و اين تفكيك جنسيتي غيرمنطقي است. اگر قليان زيان‌آور است براي همه است و اگر خوب است، براي همه خوب است.

قليان با قلب چه مي‌کند؟

دكتر محمدرضا رجبي/متخصص قلب و عروق، فلوشيپ آنژيوگرافي و آنژيوپلاستي و عضو هيات علمي دانشگاه شاهد


عوارضي که استعمال قليان بر سلامت قلب دارد مانند عوارض سيگار و حتي شديدتر از آن است و سموم ناشي از احتراق نيکوتين تاثيري منفي بر قلب دارد. از آنجا که دوز مصرف قليان در هر وعده حدود 30-20 برابر سيگار است دوز دودي هم که وارد بدن مي‌شود، از دود سيگار بسيار بيشتر خواهد بود. ضمن اينکه قليان فيلتري هم ندارد و به همين دليل، حجم بالايي از دود و سموم مضر با هر پکي که به آن زده مي‌شود،‌ به بدن مي‌رسد. مهم‌ترين عارضه‌اي که استعمال سيگار و قليان بر قلب دارد، تسريع روند تصلب شرايين يا آترواسکلروزيس است و در اين شرايط،‌ روند گرفتگي عروق مختلف بدن از جمله عروق کرونر با سرعت بيشتري اتفاق مي‌افتد. در اين صورت، فردي که بيشتر قليان مي‌کشد، بيشتر در معرض ابتلا به سکته‌هاي قلبي و مغزي قرار مي‌گيرد. از سوي ديگر، استعمال مکرر قليان مي‌تواند باعث افزايش غلظت خون و بالا رفتن استعداد خون براي تشکيل لخته هم بشود. يعني ممکن است تنگي ايجادشده با استعمال قليان در عروق کرونر حدود 40-30 درصد باشد اما همين تنگي‌هاي خفيف باعث ايجاد سکته در افرادي كه قليان مي‌كشند، شود. دليل اين امر هم ايجاد لخته خوني است که بر تنگي عروق قلبي سوار مي‌شوند و همين افزايش انعقادپذيري خون باعث بروز سکته‌هاي قلبي و مغزي خواهد شد.

قليان با دندان‌ چه مي‌کند؟

دکتر محمدرضا خامي/استاديار گروه سلامت دهان و دندان پزشکي اجتماعي دانشگاه علوم پزشکي تهران


قليان جزو دخانيات است و به همين دليل، تمام تاثيرات منفي مختلفي که استعمال سيگار بر دندان‌ها دارد، با کشيدن قليان هم اتفاق مي‌افتد. حتي در مواردي آثار منفي قليان بر دندان‌ها، بيشتر از سيگار هم مي‌شود چون تنباکوي قليان حاوي بيش از 4 هزار نوع ماده شيميايي و مواد سمي است که هرکدام از اين مواد مي‌توانند بر سلامت دندان‌ها تاثير منفي داشته باشند.

قليان يکي از عوامل ابتلا به سرطان‌هاي دهان، لب، حلق، زبان و کف دهان است و از سوي ديگر، نمي‌توان از تاثير مخرب قليان بر بافت‌هاي نگهدارنده دندان که همان لثه‌ها هستند هم غافل شد. رنگ گرفتن دندان‌ها، نامناسب شدن شکل ظاهري آنها و بد بو شدن دهان هم از ديگر عوارض کوتاه‌مدت مصرف قليان محسوب مي‌شوند. از آنجا که ترکيب‌هاي شيميايي و سمي موجود در دود قليان مي‌توانند باعث کاهش قدرت سيستم دفاعي بدن شوند، افزايش احتمال ابتلا به بيماري‌هاي مختلف از جمله بيماري‌هاي دهان و دندان هم با مصرف قليان، دور از انتظار نيست.

قليان با دستگاه گوارش چه مي‌کند؟

دکتر شهرام آگاه

فوق تخصص گوارش و کبد/عضو هيات علمي دانشگاه تهران


استعمال قليان هم مانند مصرف سيگار، عوارض متعدد گوارشي خواهد داشت. حتي در مواردي، عوارض کشيدن قليان از عوارض سيگاركشيدن بيشتر است. از عوارض مشترک استعمال سيگار و قليان مي‌توان به کاهش اشتها، بدمزه شدن طعم دهان، تاثير منفي بر ترشح بزاق و ساير آنزيم‌هاي گوارشي، تهوع و سوءهاضمه اشاره کرد. از آنجا که بلع هوا هنگام استعمال قليان بيشتر از زماني است که سيگار کشيده مي‌شود، ابتلا به نفخ و تورم شکم در ميان طرفداران قليان، بيشتر از کساني است که سيگار مي‌کشند.

از سوي ديگر، با توجه به عوارض بسيار زياد و مختلفي که استعمال دخانيات بر بدن دارد، شانس ابتلا به بيماري‌هاي خطرناک دستگاه گوارش در مصرف‌کنندگان قليان بالا مي‌رود. افزايش ميزان ابتلا به زخم‌هاي معده و اثني‌عشر نيز يکي ديگر از مشکلات ناشي از قليان كشيدن است. ضمن اينکه مصرف انواع دخانيات، از جمله قليان، باعث افزايش خطر ابتلا به سرطان‌هاي گوارشي مانند سرطان مري، معده، لوز‌المعده، کبد و روده بزرگ مي‌شود. استعمال قليان تاثير منفي‌اي بر حرکات دستگاه گوارش دارد و در مواردي آن را افزايش و در مواردي کاهش مي‌دهد كه اين افزايش و کاهش حرکات دستگاه گوارش مشکلاتي براي افراد ايجاد مي‌کند.

قليان با ريه چه مي‌کند؟

دكتر رسول عليان‌نژاد/فوق تخصص ريه، عضو هيات علمي دانشگاه علوم‌پزشکي گيلان


مطالعه هاي اخير نشان داده‌اند ميکروب‌ها و قارچ‌هاي موجود در لوله قليان به‌راحتي به‌وسيله دود وارد دستگاه تنفس و باعث ايجاد عفونت‌هاي مزمن مي‌شود. معمولا در ابتدا شخص متوجه بيماري خود نمي‌شود ولي در سال‌هاي بعد به‌دليل نفوذ اين قارچ‌ها و ميکروب‌ها در لايه‌هاي مختلف ريه و برونشيت، برونشکتازي، آمفيزم ريه و در نهايت آسم خود را نشان مي‌دهد. متاسفانه شخص زماني به بيماري خود پي مي‌برد که چاره‌اي جز تحمل بيماري تا آخر عمر ندارد. اين تصور که دود از دهان جذب نمي‌شود، کاملا غلط است چون دود از طريق مخاط دهان و حنجره جذب بدن مي‌شود و آثار سوء خود را مي‌گذارد. حتي به علت ورود دود قليان به هوا افرادي که قليان نمي‌کشند و در معرض دود قرار مي‌گيرند در طولاني‌مدت دچار عوارض آن خواهند شد. عوارض قليان ?? برابر سيگار است و نيم ساعت قليان کشيدن از لحاظ عوارض با ??ساعت استعمال سيگار برابر است.

مصرف قليان تاثيرات مضري بر دو عضو حياتي بدن يعني «ريه‌ها» و «قلب» دارد. سرطان ريه، سرطان مري، بيماري انسدادي ريوي مزمن، آمفيزم، پايين بودن وزن هنگام تولد نوزاد، افزايش حمله‌هاي آسم و ذات‌الريه فقط برخي از خطرهاي قليان هستند. متاسفانه به بيشتر تنباکو‌هايي که در سال‌هاي اخير به بازار آمده‌اند، اسانس‌هايي اضافه مي‌‌شود که اين اسانس‌ها علاوه بر تحريک دستگاه تنفس، باعث حساسيت و آلرژي مي‌‌شود بنابراين فرد را دچار رينيت آلرژيک و سرفه‌هاي مزمن همراه با خلط نيز مي‌كند.

قليان با مغز چه مي‌کند؟

دكتر جمشيد لطفي/متخصص مغز و اعصاب، عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران


تاثير منفي قليان بر مغز از سيگار بسيار بيشتر است. قليان هم نيكوتين دارد و هم ده‌ها ماده سمي در دود آن وجود دارد و هر زياني كه سيگار و دخانيات دارد، در مورد قليان چند برابر است. سكته مغزي 5 عامل مهم دارد؛ فشارخون، بيماري قلبي، ديابت، كلسترول بالا و دخانيات كه اين عامل پنجم از شناخته‌شده‌ترين عوامل ابتلا به سكته‌هاي مغزي و حتي بيماري‌هاي قلبي و تصلب‌شرايين محسوب مي‌شود. بزرگ‌ترين عامل مرگ‌ومير در دنيا بيماري‌هاي قلبي است، بعد سرطان و سپس سكته‌هاي مغزي و اگر به عامل اول و سوم توجه كنيم، متوجه مي‌شويم از شناخته‌شده‌ترين ريشه‌هاي مرگ‌ومير در دنيا دخانيات است و اين مساله اثبات‌شده است.

روي بسته‌بندي تنباكوهاي قليان نوشته شده، مرگ‌آور است و اگر اين صددرصد نبود تا به حال شركت‌هاي بزرگ سيگار مي‌توانستند جلوي اين كار و تبليغات منفي آن را بگيرند. در آمريكا هيچ مكاني و حتي در فضاي آزاد هم سيگار ممنوع است ولي در ايران متاسفانه در كافه‌ها و حتي در پارك‌ها هم شاهد قليان‌كشيدن خانم‌ها و آقايان هستيم. قليان روي حافظه و عروق مغز تاثير مي‌گذارد. اگر دخانيات مصرف نكنيد احتمال ابتلاي شما به سرطان ريه تا 50 سالگي، 1 در 350 خواهد بود اما با مصرف دخانيات، اين عدد مي‌شود 1 در 7. بيماري‌هاي مغز و اعصاب مثل صرع و... نيز با مصرف قليان تشديد مي‌شوند و هيچ تاثير مثبتي بر هيچ بيماري‌اي ندارد. زماني تصور مي‌شد قليان روند ابتلا به آلزايمر را به تاخير مي‌اندازد اما بعد ثابت شد اين فرضيه كاملا غلط است و اصولا افرادي كه قليان زياد مي‌كشند، آنقدر عمر نمي‌كنند كه بخواهند به آلزايمر مبتلا شوند.

قليان با جنين چه مي‌کند؟

دکتر ابوالفضل مهدي‌زاده کاشي/متخصص زنان و زايمان، استاد دانشگاه علوم پزشكي تهران


قليان در درازمدت بر بدن خانم‌ها تاثير مي‌گذارد و سن يائسگي را پايين مي‌آورد. حتي ممکن است باعث بروز اختلال?هاي هورموني شود و مشکلات ديگري ايجاد کند. اثر مضر ديگر قليان بر بدن اين است که باعث پوکي استخوان مي‌شود. وقتي اکسيژن کافي به بدن نرسد، استخوان‌ها در معرض پوک شدن قرار مي‌گيرند.قليان کشيدن در دوران بارداري ممنوع است و خانم‌هاي باردار به هيچ‌وجه نبايد سمت قليان بروند زيرا اين كار باعث مسموميت جنين مي‌شود، رشد جنين را به تاخير مي‌اندازد و اوايل بارداري باعث ايجاد تغييرات ژنتيکي مي‌شود. اين روزها بيشتر مردم براي حفظ سلامتشان به نکات تغذيه‌اي توجه مي‌کنند مثلا گوشت قرمز نمي‌خورند يا غذاهاي کم‌چرب مصرف مي‌کنند. هنوز به‌طور دقيق ثابت نشده که مصرف غذاهاي پرچرب يا گوشت قرمز با بروز سرطان ارتباط دارد اما سرطان‌زابودن قليان قطعي است و مطالعه‌هاي مختلف اين موضوع را اثبات كرده‌اند. خانم‌ها بايد به اين نكته توجه داشته باشند كه يكبار قليان کشيدن چنين مشکلاتي ايجاد نمي‌کند اما وقتي اين کار تکرار شود به عادت تبديل مي‌شود و مانند سيگار اعتيادآور است و سلامت آنها را به خطر مي‌اندازد. بسياري از عادت‌هاي بد از دوران نوجواني شروع مي‌شود از اين‌رو نوجواناني که تفريحي سمت قليان مي‌روند، هم بايد سرگرمي‌هاي سالمي را انتخاب کنند تا به قليان کشيدن عادت نكنند و مخصوصا در دوران جواني و ميانسالي سلامتشان به خطر نيفتد.

قليان با پوست و مو چه مي‌کند؟

دكتر سيدمسعود داودي/متخصص پوست، دانشيار دانشگاه علوم پزشکي بقيه‌الله


برخلاف نظريه مردودي كه قليان را بي‌ضرر مي‌داند، بايد گفت قليان حتي از سيگار بدتر است و با هر بار پك‌زدن به قليان حدود 500سي‌سي دود وارد ريه مي‌شود، در حالي كه در سيگار اين مقدار 70 سي‌سي است. زناني که سيگار و قليان مي‌کشند، بيش از ساير زنان در خطر ابتلا به «پيري زودرس» هستند؛ سيگاري‌ها در سن ?? سالگي چين و چروک‌هايي در پوست خود دارند که افراد غيرسيگاري در ?? سالگي دارند. از طرفي كشيدن سيگار و قليان مي‌تواند خطر ابتلا به آلرژ‌ي‌هاي پوستي را به‌شدت افزايش دهد. به علاوه، از آنجا که سيگار و قليان در زنان سن يائسگي را کاهش مي‌دهد، عامل منفي‌اي در بروز بيماري‌هاي پوستي و پيري زودرس است ضمن آنکه برافروختگي‌هاي پوستي نيز ارتباط مستقيمي با استعمال دخانيات دارند.

از سوي ديگر، بافت کلاژن پوست بر اثر استعمال قليان زودتر تخريب مي‌شود و همين امر پيري زودرس پوست را به دنبال دارد. در اثر استعمال مواد دخاني رنگ موها خاکستري و زودتر از وقت معمول سفيد مي‌شود، رنگ پوست تغيير مي‌کند و لک‌هاي پوستي به وجود مي‌آيد، قدرت ارتجاعي پوست كم مي‌شود و صفحه‌هاي ناخن‌ها نازک خواهد شد. قبلا مطالعه‌ها روي اثر سيگار بر پوست متمرکز بود ولي بررسي‌هاي اخير ارتباط سيگار با سفيدشدن و ريزش مو را هم نشان داده‌ است.

در افراد سيگاري، موها زودتر به رنگ خاكستري درمي‌آيد. مکانيسم ايجاد سفيدي و ريزش مو ناشي از كشيدن سيگار متعدد است ولي مهم‌ترين مکانيسم، اثر انقباضي بر عروق ريز پاپيلاي مو است که باعث کاهش خونرساني به مو و همين امر باعث از دست رفتن زودرس رنگدانه آن مي‌شود. سيگار باعث افزايش همه هورمون‌هاي آندروژنيك مي‌شود بنابراين احتمال ريزش مو را بيشتر مي‌كند. به علاوه باعث نازك‌شدن لايه فوقاني پوست، كاهش ضخامت زير پوست و درنهايت آسيب به فوليكول‌هاي مو خواهد شد.

قليان با سلامت چه مي‌کند؟

دكتر سيد محمدعلي حريرچيان/درمانگر اعتياد


تنباكويي كه براي قليان استفاده مي‌شود، به نسبت تنباكويي كه براي سيگار مصرف مي‌شود نامرغوب‌تر است. علاوه بر اين، اضافه‌كردن اسانس و رايحه به تنباكو به معناي افزودن موادشيميايي به آن است كه درصد سم دود قليان را بالا مي‌برد. جدا از اينكه اين دود با دود سمي ذغال هم تركيب و وارد ريه‌ها مي‌شود. درصد نيكوتين تنباكو بسيار بيشتر از سيگار است و باعث مي‌شود بدن فرد در طول زمان وابستگي بيشتري به نيكوتين پيدا كند اما از آنجا كه به قول معروف چاق‌كردن قليان و آماده‌كردن آن راحت نيست، افراد به سمت كشيدن سيگار مي‌روند و به ميزان زيادي سيگار مصرف مي‌كنند. تنباكوي قليان همچنين مي‌تواند آلودگي‌هاي ميكروبي داشته باشد كه زمينه بروز عفونت ريه را به‌وجودمي‌آورد. همچنين به علت مرطوب بودن تنباكو، احتمال رشد قارچ در آن بيشتر است.

همان‌طور كه درباره سيگار گفته مي‌شود كساني كه در محيطي كه سيگار كشيده مي‌شود، حضور دارند هم آسيب مي‌بينند، افراد در معرض دود قليان هم در معرض آسيب هستند، به‌خصوص زنان باردار. كساني كه زمينه آسم دارند هم احتمال دارد دچار حمله آسم شوند.

بهترين راهكار براي جلوگيري از آسيب‌هاي جسمي قليان، آموزش و پيشگيري و رفع سوءتفاهم‌هايي است كه در ذهن مردم درباره قليان وجود دارد. بسياري فكر مي‌كنند گذشتن دود قليان از آب آن را سم‌زدايي مي‌كند در حالي كه دود مرطوب آن در اعماق مخاط ريه نفوذ مي‌كند.

نكته ديگري كه درباره قليان وجود دارد اين است كه سرهاي پلاستيكي براي قليان وجود دارد كه البته تا حدودي كشيدن آن را بهداشتي مي‌كند اما اگر فردي كه از قليان استفاده كرده سل يا هپاتيت داشته باشد، فقط سر قليان عوض‌كردن نمي‌تواند بهداشت و سلامت نفر بعد را تضمين كند چرا كه فقط سرشلنگ مساله نيست و خود شلنگ هم در اثر پك‌هاي عميق مي‌تواند جذب‌كننده آلودگي‌ها باشد.

اورژانس‌هاي قليان يکي‌دوتا نيست

دکتر محمدتقي طالبيان/رييس مرکز مديريت حوادث و فوريت‌هاي پزشکي و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران


دود قليان هم مانند دود ناشي از سيگار داراي نيکوتين است و از عوارض نيکوتين در کوتاه‌مدت، تپش قلب، سرگيجه، ضعف و بي‌حالي است و از عوارض بلندمدت آن سرطان دهان، مري، ريه و پروستات. کشيدن قليان همچنين باعث کمبود ويتامين D که از ويتامين‌هاي ضروري بدن است و نرمي و پوکي‌استخوان مي‌شود. بيماري‌هاي قلبي-‌عروقي نيز از ديگر پيامدهاي مصرف دخانيات هستند که البته آثار قليان به علت حجم دودي که وارد ريه‌ها مي‌شود و رطوبتي که دارد، بارها بيشتر از سيگار است و شانس نارسايي قلبي و سکته را در اين افراد بسيار بالاتر مي‌برد. تهوع، استفراغ، بي‌حالي و افت فشار و قندخون از علايم کوتاه‌مدت مصرف قليان است و در بيشتر مواقع با استراحت حال فرد خوب مي‌شود اما افرادي که به علت استفاده قليان دچار اين حالت شده‌اند، بهتر است حتما به بيمارستان منتقل شوند چرا که احتمال بروز سکته قلبي خصوصا در افراد مبتلا به ديابت و بيماري قلبي، بسيار بالاست. گاهي در صورت بروز اين اتفاق درمان‌هاي معمول مانند دادن آب‌قند، خرما و... استفاده مي‌شود اما بهترين کار براي بهبود وضعيت فرد تا رسيدن اورژانس يا رساندن او به بيمارستان، رساندن اکسيژن به او است و اگر دستگاه اکسيژن در دسترس باشد، فشار پايين 1 تا 2 ليتر کافي است.

اوقات قليان هميشه تلخ است

دكتر عليرضا سالك‌مقدم/ايمونولوژيست، عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران


اينكه قليان در چه زماني كشيده شود؛ صبح‌، ظهر، شب، بعد از غذا، قبل از غذا و... در ميزان زيان آن تاثيري ندارد و در هر صورت بسيار مضر است. ترك قليان هم مانند سيگار است و نيازي به مراجعه به هيچ كلينيكي نيست. حتي براي افرادي كه بعد از سال‌ها آن را ترك مي‌كنند، اتفاقي نمي‌‌افتد و مثل ترك ترياك و... نيست كه سيستم فيزيولوژيك بدن به هم بريزد؛ يعني نهايتا تا يكي دو روز فرد احساس كلافگي مي‌كند. البته با وجود زيان‌هاي بيشتر و چند برابر قليان نسبت به سيگار، ترك آن از ترك سيگار بسيار ساده‌تر است چون سيگار فردي استفاده مي‌شود و همه‌جا در دسترس است و مي‌توان آن را با خود حمل كرد ولي قليان را فقط در جاي خاصي و... مي‌توان استفاده كرد و نمي‌توان آن را با خود بر هر جا برد و هميشه در دسترس نيست. كساني كه مي‌خواهند قليان را ترك كنند بايد سرگرمي جايگزيني پيدا كنند تا هنگامي كه در محافل دوستانه يا تنها هستند، به جاي اينكه وسوسه شوند و براي گذراندن اوقات به سمت قليان بروند، به آن سرگرمي بپردازند. دوم اينكه از محافل و جاهايي كه قليان هست مثل قهوه‌خانه‌ها و جمع‌هاي دوستانه‌اي كه وقتي دور هم جمع‌ مي‌شوند بساط قليان را راه مي‌اندازند، دوري كنند و قليان در خانه نداشته باشند. اگر كسي واقعا زيان‌هاي قليان را بداند، مخصوصا اينكه بيش از 1000 ماده آلرژن دارد، حتما آن را با توجه به اينكه آسان هم مي‌شود اين كار را انجام داد، كنار خواهدگذاشت.

قليان فست‌فود شده

دكتر مسعود كيمياگر/متخصص تغذيه و استاد دانشگاه علوم‌پزشکي شهيد بهشتي


به‌طور كلي حس‌هاي انسان (شنوايي، بويايي، چشايي، بينايي و لامسه) نقش مهمي در انتخاب‌ها يا تمايل او به موادغذايي يا هر ماده ديگري دارند و درست مانند وقتي که صداي گاز زدن خيار و سيب و حتي چيپس به فرد لذت مي‌دهد، احتمالا صداي قل‌قل قليان و بوي تنباكو و دود آن در گرايش به قليان تاثير دارد و البته اين لذت كاذب و بسيار آسيب‌زاست.

خيلي از مردم با اين باور غلط كه قليان زيان‌آور نيست به آن گرايش پيدا كرده‌اند. از طرفي همه مردم به‌خصوص جوان‌ترها به تفريحي براي گذراندن زمان كنار هم نياز دارند.
نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.73723s, 18q