تأثیر تمرین منتخب هوازی بر میزان هموگلوبین ، هماتوکریت و گلبولهای قرمز خون زنان باردار

۱۳۹۲/۰۹/۲۶ - ۱۵:۳۶ - کد خبر: 89383
تأثیر تمرین  منتخب هوازی بر میزان هموگلوبین ، هماتوکریت و گلبولهای  قرمز خون زنان باردار

.در اين تحقيق كه در شهرك خميني آباد شهرضا انجام شد ، 20 زن باردار سالم غيرورزشكار بين سنين 20 تا 30 سال ،كه داراي فعاليت جسماني خاصي نبودند ،انتخاب شدند .بر اساس پيش آزمون كه شامل اندازه گيري ميزان هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون بود ،10 نفر به صورت تصادفي به عنوان گروه تجربي و 10 نفر ديگر به عنوان گروه كنترل در نظر گرفته شدند . گروه تجربي در يك برنامه 8 هفته اي نظارت شده ،شركت كردند كه اين برنامه شامل تمرینهاي منتخب هوازي به مدت 8 هفته (هر هفته 3 جلسه 45 دقيقه اي ) بود ، در حاليكه گروه كنترل در هيچ يك از برنامه هاي ورزشي شركت نداشتند .پس از اتمام مدت 8 هفته ، مجدداً از 20 نفر ميزان هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز اندازه گيري شد . نتايج داده ها با استفاده از تستهاي F و t گروه هاي وابسته ،مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و نتايج حاكي از آنست كه ،پس از 8 هفته تمرين منتخب هوازي ميزان هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون افراد گروه تجربي نسبت به گروه كنترل ،به طور معني داري افزايش داشت (در محدوده فيزيولوژيكي ) (درسطح خطاي 05/0 ). بنابراين از اين تحقيق مي توان نتيجه گرفت كه تمرين منتخب هوازي ،يك روش مؤثر و بي ضرر در كاهش بيماري كم خوني در زنان باردار مي باشد .

مقدمه
بارداري يك فرايند بسيار پيچيده فيزيولوژيك است كه مي تواند بر دستگاه هاي مختلف و از جمله بر شاخصهاي هماتولوژيك تأثير بگذارد .در طي بارداري ،تغييرات فيزيولوژيك و مورفولوژيك ايجاد شده تنظيم متابوليكي بدن را تغيير مي دهد .در زنان باردار به دليل افزايش نيازهاي جنين و مادر ، حجم خون مادر به تدريج شروع به افزايش مي كند .در سه ماهه دوم بارداري به سرعت بر ميزان آن افزوده شده و در هفته هاي آخر بارداري ، به يك ميزان ثابت مي رسد. با وجود تشديد خون سازي ، هموگلوبين و هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون به ميزان كمي در طي بارداري طبيعي كاهش مي يابد(6). اما گاهي بر اثر عوامل مختلف اين وضعيت فيزيولوژيك ، شكل پاتولوژيك به خود گرفته و اين شاخص هاي هماتولوژيكي، بيش از حد طبيعي خود كاهش مي يابد كه اين حالت موجب بروز كم خوني مي گردد كه در زنان باردار غيرشايع نيست(4) . در حين زايمان ،حجم زيادي از گلبولهاي قرمز خون مادر از دست مي رود و گاهي حجم گلبولهاي قرمز از دست رفته ،بزرگتر يا مساوي حجم اضافه شده در زمان بارداري است بنابراين باعث افت هموگلوبين و هماتوكريت خون به مقدار كمتر از حد طبيعي مي گردد و باعث ايجاد عوارض ناشي از اين اختلال مي گردد . علاوه بر آن ،در مواردي كه غلظت هموگلوبين و هماتوكريت مادر بالاتر از حد طبيعي باشد نيز سلامت مادر و جنين مورد تهديد قرار مي گيرد(6) . بنابراين حفظ ميزان هموگلوبين ، هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون در محدوده طبيعي در يك زن باردار از اهميت خاصي برخوردار است . انجام فعاليت فيزيكي ،تمام سلولهاي بدن را به نوعي تحت تأثير قرار مي دهد و ورزش و برنامه های تمرینی موجب تغییرات هورمونی می گردد (2 ) و در اين ميان بافت خون و عوامل خوني نیز به دليل نقش مهمي كه در سوخت و ساز بدن و تأمين اكسيژن و دفع دي اكسيدكربن بدن دارند ،تحت تأثير قرار مي گيرند. بافتهاي خون نيز تحت تأثير فعاليتهاي هوازي و بي هوازي قرار مي گيرند و تغييراتي در جهت سازگاري در عوامل خوني صورت مي گيرد . به نظر مي رسد تغييرات طولاني مدت بافت خون بيشتر در رابطه با فعاليتهاي هوازي طولاني مدت باشد . در عین حال تحقیقات انجام شده حکایت از این موضوع دارند که فشار بیش از حد تمرینی ،سبب بروز اختلالاتی در عملکرد غدد مترشحه داخلی می شود (1) . در صورتی که فعاليت ورزشي مناسب در بهبود شاخص هاي خوني نقش دارد ، اين موضوع مورد توجه متخصصين علوم ورزشي قرار گرفته است . برنامه تمرینی مؤثر نیازمند ترکیبی از شدت ،مدت ،تعداد جلسات و نوع تمرین برای اعمال اضافه بار بر دستگاه های مختلف بدن و ایجاد سازگاری است (5). در مجموع براي بهبود و تنظيم شاخص هاي خوني برنامه هاي تمريني متعددي پيشنهاد شده است .از جمله اين برنامه هاي تمريني ،تمرينات هوازي منظم مي باشد كه در واقع به تمريناتي اطلاق مي شود كه انجام آنها براي مدت زمان معين ،باعث فعاليت قلب و شش مي شود به گونه اي كه اثرات مفيدي در بدن ايجاد مي نمايد . اين تمرينات همچنين باعث تقويت ،هماهنگي و انعطاف پذيري كاملتر عضلات و مفاصل مي گردد . علاوه بر آن ،فعاليت مناسب در حاملگي باعث بهبود عملكرد قلبي – عروقي و بهبود خون رساني به اندامهاي مادر و جنين ميگردد(24) .همين طور تحقيقاتي بر روي اثر تمرينات منظم بر تغييرات هموگلوبين، هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون انجام گرفته است كه نشان مي دهد فعاليت ورزشي مناسب در دوران بارداري باعث افزايش ميزان حجم خون ،پلاسما و نيز حجم سلول هاي قرمز خون مي گردد (11). انجام ورزش در دوران بارداري ميتواند باعث حفظ ميزان هموگلوبين ، هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون در محدوده طبيعي و بهبود شاخصهاي مذكور مي گردد .در عين حال تعدادي از محققين به نتايج متناقضي دست يافته اند و گزارش نموده اند كه سطح بالاي هموگلوبين در آزمودني ها ، ناشي از افزايش كم در ميزان حجم پلاسما بوده و نبايد با حالت آهن مناسب اشتباه گرفته شود زيرا اين وضعيت مي تواند علامتي براي خطرات احتمالي در بارداري باشد(6) .تحقيقات انجام شده نشان داده است كه ادامه تمرينات ورزشي در دوران بارداري هيچ اثر منفي برمادر، رشد جنين و نتايج بارداري ندارد بلكه باعث مي شود كه فرد از نتايج بارداري بهتري برخوردار باشد (16).در جامعه ما اغلب زنان فاقد فعاليتهاي ورزشي مرتب هستند .شروع دوران بارداري، آنها را ملزم به رعايت احتياطهاي ويژه اي براي بهتر پرورش دادن جنين مي گرداند . لذا ترس از ايجاد صدمه به كودك و يا جلوگيري از تأخير رشد جنيني ،به اضافه يك سري ناآگاهي ها باعث به وجود آمدن محدوديت هاي حركتي براي آنان مي گردد .در نتيجه شاهد افزايش عوارض ناشي از كم تحركي دوران بارداري در جامعه هستيم و زنان باردار از اين مشكل رنج مي برند .
لذا اين پژوهش در نظر دارد اطلاعات و آگاهي هايي را درباره تأثير يك دوره تمرين منتخب هوازي بر ميزان هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون زنان باردار بدست آورد.

روش تحقيق

نمونه آماري
جامعه آماري در اين تحقيق ،شامل زنان باردار غيرورزشكار شهرك خميني آباد شهرضا ،با دامنه سني 30-20 سال مي باشد . محقق به منظور گزينش نمونه آماري خود ،با مشخص كردن شرايط شركت در تحقيق ، به مسئولين واحد مامايي درمانگاه خميني آباد شهرضا ، در مورد پژوهش مورد نظر توضيح كامل داد . مراجعين به واحد مامايي ، توسط پزشك و ماماي مربوطه در خصوص تحقيق و شرايط شركت در آن توجيه شدند . سپس 31 زن باردار غيرورزشكار، داوطلب شركت در اين تحقيق شدند . محقق پس از تكميل فرم هاي مراقبت بارداري كه حاوي اطلاعات فردي و سوابق مامايي و پزشكي زنان بود ، 20 نفر را كه هيچگونه بيماري خاصي از قبيل بيماريهاي قلبي – عروقي ، كليوي ، تنفسي ، ديابت و نيز سابقه مشكل خاص در بارداري قبلي نداشتند و در دومين بارداري و سن حاملگي 22-20 هفته به سر مي بردند ، به عنوان نمونه پژوهشي انتخاب كرده، جهت همه آزمودني ها معاينه قلب و ريه و بررسي آزمايشات و سونوگرافي دوران بارداري انجام شد .سپس اين 20 نفر با انتساب تصادفي به دو گروه تجربي و كنترل تقسيم شدند .

روش جمع آوري اطلاعات
پس از انتخاب نمونه هاي تحقيق براي تعيين گروه هاي نمونه ،از آزمودني ها خواسته شد كه رأس ساعت مقرر جهت انجام پيش آزمون كه شامل اندازه گيري ميزان هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون بود حضور داشته و بعد از بدست آوردن نتايج ،آزمودني ها با انتساب تصادفي به دو گروه 10 نفري (تجربي ،كنترل ) تقسيم شدند .قبل از شروع تمرينات در هر دو گروه معاينه از نظر قلب و ريه و فشار خون و ضربان قلب جنين و نيز بررسي سونوگرافي محصولات حاملگي به عمل آمد . به علاوه هر هفته يك بار ،از لحاظ فشار خون و ضربان قلب جنين و ديگر موارد پزشكي ،توسط ماما و پزشك مربوط ،كنترل مي شدند .گروه تجربي زير نظر مربي به طور مرتب ،به مدت 8 هفته (هر هفته 3 جلسه و هر جلسه 45 دقيقه )و كلاً 24 جلسه در تمرين هاي منتخب هوازي شركت داشتند ،در حاليكه گروه كنترل در هيچ يك از تمرينها شركت نكرده و ضمناً هيچ گونه فعاليت ورزشي هم نداشتند .لازم به ذكر است كه هر دو گروه طبق بخشنامه شماره 9354/59/12/پ مورخ 19/6/1386 شبكه بهداشت و درمان (برنامه هماهنگ كشوري ايمن «مراقبت هاي ادغام يافته سلامت مادران »IMPAC)، يك قرص آهن و يك كپسول مولتي ويتامين حاوي 400 ميكروگرم اسيدفوليك ، روزانه مصرف مي نمودند .
تمرين گروه تجربي شامل موارد زير بود :3 دقيقه راه رفتن آرام ،5 دقيقه حركات كششي ،7 دقيقه گرم كردن عمومي ،20 دقيقه برنامه هوازي ريتميك همراه با موزيك ،7 دقيقه تمرينات اختصاصي ويژه دوران بارداري ،4 دقيقه تمرينات برگشت به حالت اوليه (سرد كردن ).شدت برنامه تمريني با گرفتن ضربان قلب آزمودني ها كنترل مي شد . طوريكه طبق توصيه هاي كالج آمريكا متخصصان زنان و زايمان ،ضربان قلب افراد در حين تمرين از 140 ضربه در دقيقه بالاتر نمي رفت و براي جبران آب از دست رفته بدن نوشيدن مايعات قبل ،حين و بعد از برنامه ورزشي رعايت مي شد .
بعد از پايان دوره تمرين جهت انجام پس آزمون در آزمايشگاه كلينيك كسايي شهرضا براي مشخص شدن ميزان متغيرهاي مورد نظر (هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز خون)از طريق نمونه خون اندازه گيري شد .

روش آماري
براي تجزيه و تحليل آماري از آزمون F و t گروه هاي وابسته در سطح خطاي 05/0 در محيط نرم افزاري SPSS استفاده شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
جدول(1) آزمون تحلیل کواریانس میانگین پس آزمون هماتوکریت و هموگلوبین و گلبولهای قرمز خون
در گروه پس از تعدیل میانگین پیش آزمون

f

sig

Eta

power

هماتوکریت

39/16

001/

211/

968/

هموگلوبین

37/14

001/

258/

946/

گلبولهای قرمز

82/43

/001

437/

1


جدول(1) ،نشان مي دهد كه با كمك آزمونF در سطح خطاي 05/0 بين دو گروه از نظر شاخصهاي مورد مطالعه (هموگلوبين ،هماتوكريت و گلبولهاي قرمز )پس از 8 هفته تمرين، تفاوت معني دار است .

جدول ( 2) مقایسه نتايج پیش آزمون و پس آزمون شاخص ها در گروه آزمایش

<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985
نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
1.75146s, 19q