راينولوژي؛ دانش بيماري‌ها و جراحي‌هاي بيني

۱۳۹۲/۰۹/۲۶ - ۱۵:۳۶ - کد خبر: 89573
راينولوژي؛ دانش بيماري‌ها و جراحي‌هاي بيني

از جمله اين روش‌ها که در سال‌هاي اخير دگرگوني شگرفي در حيطه راينولوژي ايجاد کرده، مي‌توان به روش‌هاي جراحي اندوسکوپيک بيني و سينوس اشاره کرد. به کمک اين روش‌ها بسياري از جراحي‌هايي که پيش از اين با برش‌هاي مختلف صورت مي‌گرفته، بدون برش و با نتايج مطلوب تر انجام مي‌گيرد.

تمامي‌بيماري‌هاي التهابي و عفوني، آسيب‌هاي ناشي از ضربه‌هاي بيني، تومورها و ناهنجاري‌هاي مادرزادي بيني و سينوس‌ها و همچنين تمامي‌جراحي‌هاي بيني، سينوس‌ها و نواحي مرتبط در سر و صورت در حيطه علم راينولوژي است.

اختلالات تنفسي در هنگام خواب و تمامي‌عوامل ايجاد گرفتگي بيني در راينولوژي مورد بحث قرار مي‌گيرند. يکي از مباحث مهم در رشته فوق تخصصي راينولوژي، جراحي پلاستيک و زيبايي بيني با حفظ عملکرد آن است. تنفس مهمترين فيزيولوژي بدن انسان و مهمترين عملکرد بيني است.

هنر راينولوژيست حفظ آميزه‌اي از زيبايي و عملکرد بيني است چرا که توجه به عملکرد‌هاي حياتي بيني از مهمترين اهداف دانش راينولوژي به شمار مي‌آيد. راينولوژي نوين دسترسي به ظريف ترين عناصر بيني را با حداقل آسيب بافتي و روش‌هاي پيشرفته امکان پذير ساخته است.

هر سال همايش‌هاي علمي‌متعددي در زمينه دانش راينولوژي در سراسر جهان برگزار مي‌گردد که در آنها ديدگاه‌هاي جديد در جهت حل معضلات اين دانش و ارتقاي سطح درمان بيماري‌هاي وابسته به بيني ارائه مي‌شود. به عنوان نمونه تنها در چند سال اخير بسياري از نقطه نظرات جديد ارائه شده در زمينه علل، تشخيص و درمان سينوزيت‌هاي مزمن، دورنماي درمان اين بيماري را روشن تر نموده است.

عملکردهاي حياتي بيني
بيني يکي از مهمترين اعضاي بدن در نگهداري سلامت فرد و حفظ ساير اعضاء است. بيني داراي فيزيولوژي بسيار پيچيده‌اي است. وظايف‌ اساسي‌ بيني‌ شامل‌ ايجاد راه‌ هوايي‌، حس بويايي‌، تنظيم‌ دما، تنظيم‌ رطوبت‌، تصفيه‌ ذرات‌ هوا و نقش درتكلم‌ است‌. مهمترين عملکرد بيني ايجاد راه هوايي براي تنفس طبيعي است.‌

کوچکترين تغييرات درمجراي تنفسي بيني مي‌تواند موجب مقاومت قابل ملاحظه‌اي در برابر عبور هوا شود به طوري که اگر قطر مسيرعبور هواي‌ تنفسي‌ از راه‌ بيني‌ به‌ نصف‌ تقليل‌ يابد، مقاومت ‌راه‌ هوايي‌ بيني‌ 16 برابر مي‌شود. تنظيم‌ دماي‌ هوا زماني‌ صورت‌ مي‌گيرد كه‌ هواي‌استنشاقي‌ از روي‌ سطوح‌ وسيع‌ ساختمان‌هاي پيچيده داخل بيني که حاوي شبكه ‌غني‌ مويرگي‌ است مي‌گذرد.

صرف ‌نظر ازحرارت‌ هواي‌ تنفسي‌، دماي‌ هوا در حلق‌ به‌ ندرت‌ بيش‌ از 4 درجه‌ نسبت‌ به‌ دماي‌ طبيعي‌ بدن‌ نوسان‌ دارد. تغيير دماي‌ محيط به‌ ميزان‌ 25 درجه‌ موجب‌ تغييري‌ كم‌تر از 1 درجه‌ در هواي‌ دمي‌مي‌شود.

شمار زيادي‌ از غددمخاطي‌ مستقر در مخاط بيني‌ امكان‌مرطوب‌ سازي‌ دائم هواي‌ تنفسي‌ را مي‌دهد. تخمين‌ زده ‌شده است كه‌ طي‌ 24 ساعت‌ تنفس‌، حدود يك‌ ليتر مايع‌صرف‌ اشباع‌ هواي‌ دمي‌شود. هواي‌ دمي‌بيش‌ از 75% ازرطوبت‌ اشباع‌ مي‌شود.

تصفيه‌ ذرات‌ استنشاقي‌ بر عهده‌ سيستم مخاطي‌ بيني‌ است‌که ترشحات‌‌ ممتد چسبنده‌اي‌ را شكل‌ مي‌دهد. اكثر ذرات‌ بين‌ 2تا5 ميكرون‌ در اين‌ ترشحات‌ به‌ دام‌ مي‌افتند. اين‌ ترشحات ‌شامل ايمونوگلوبولين‌ و عوامل دفاعي است‌. حركات‌ منظم‌مژك‌هاي‌ سلولي، اين‌ ترشحات‌‌ چسبنده را با سرعت‌ چند ميلي‌ متر در دقيقه‌ حركت‌ داده‌، اجازه‌ مي‌دهد كه‌ اين‌ترشحات‌ هر 20 دقيقه‌ يك‌ بار جايگزين‌ شود. توليد روزانه ‌اين‌ ترشحات‌ حدود يك‌ ليتر است‌.

بيني‌ نقش مهمي‌در تکلم دارد و موجب‌ افزايش ‌رزونانس‌ صدا مي‌شود. در موقع‌گرفتگي‌ بيني‌ صداي‌ ناشي از تلفظ حرف م‌ به‌ صورت‌ ب شنيده مي‌شود. وظيفه‌ سينوس‌هاي‌ اطراف بيني شامل‌ سبك‌ كردن‌ وزن‌جمجمه‌، تكميل‌ عملكرد بيني‌، تعديل حرارتي‌ ‌مغز، شركت‌ در بويايي‌، تشديد صدا و تهيه‌ پشتيباني‌ سپرمانند براي‌ محافظت‌ صورت‌ از ضربه‌ است‌.

اختلالات عملكرد بيني
اختلال در عملکردهاي حياتي بيني عواقب ناگواري در سلامت و زندگي افراد و جامعه برجا خواهد گذاشت. تنفس حياتي‌ترين عملکرد زندگي است که نتيجه آن رسيدن اکسيژن به بافت‌هاي بدن است.

هنگامي که تنفس از مسير طبيعي خود از راه بيني منحرف شود عوارض آن تمام بافت‌هاي بدن را تحت تاثير قرار خواهد داد. فردي که تنفس از راه بيني را از دست بدهد نه‌تنها در زندگي فردي، بلکه در روابط اجتماعي نيز مشکلات زيادي را تجربه خواهد کرد. بي‌حالي، خواب‌آلودگي، کسالت، بي‌حوصلگي و عصبي بودن ممکن است در اثر اختلال تنفسي بيني پديد آيد.

محروميت از تنفس بيني، خشکي مجاري تنفسي و ضعف سيستم دفاعي آن را در پي خواهد داشت. گرفتگي بيني‌ اغلب‌ سبب‌ بروز مشكلاتي‌ در ساير ساختمان‌هاي‌ وابسته‌ مي‌شود. از آنجا كه‌ وجود اين‌ مشكلات‌ مي‌تواند ديگر مشكلات‌ مربوط به‌ بيني‌ را تحت‌الشعاع‌ خود قرار دهد، لازم است بدانيم كه‌ چنين ‌مشكلاتي‌ نتيجه‌ گرفتگي بيني ‌است. براي ‌مثال‌ با تنفس‌ دهاني‌ مزمن‌، دندان‌ها جرم‌ مي‌گيرند و ممكن‌ است‌ زبان‌ خشك‌ يا باردار شود و بيمار دچار بوي‌ بد دهان‌ شود.

تنفس‌ مزمن‌ از دهان‌ همچنين‌ سبب‌ ايجاد خشكي‌ ‌و درد در ناحيه حلق مي‌گردد و ممكن‌ است ‌منجر به‌ احساس‌ توده‌اي‌ در گلو شود. گاه‌ التهاب‌ بيني‌ همراه‌، موجب‌ بسته شدن موقت تخليه‌ سينوس‌هاي‌ اطراف ‌بيني‌ و نيز درد سينوسي، سردرد يا احساس پري، سنگيني و فشار در ناحيه سر و صورت مي‌شود. بسته شدن شيپوراستاش‌ ـ ناشي‌ از گرفتگي بيني‌ ـ مي‌تواند سبب‌ احساس‌ گرفتگي يا پري‌ گوش‌ شود. سوزش‌ چشم‌ يا اشك‌ريزش‌ ممكن‌ است ‌نشان‌دهنده‌ بسته شدن مجراي‌ اشكي‌ در بخش پاييني بيني‌ باشد.

ترشحات‌ مزمن‌ بيني‌ يا خشكي‌ حلق‌ ممكن‌ است‌ سبب‌ تحريك‌ حنجره‌ شود كه‌ با‌ خشونت‌ صدا، سرفه‌ و احساس‌ نياز مداوم‌ براي‌ صاف‌ كردن‌ گلو همراه است‌. صداي‌ تودماغي علامتي‌ از گرفتگي راه‌ هوايي‌ بيني ‌است‌. اختلال بويايي، احساس سرماخوردگي طولاني، خرخر و مشکلات تنفسي حين خواب از علائم ديگر اختلال عملکرد بيني است. وجود علائم فوق موجب افت قابل ملاحظه در کيفيت زندگي افراد مي‌شود.

اهداف جراحي‌هاي بيني
جراحي‌هاي بيني با اهداف متعددي انجام مي‌شود كه مي‌توان آنها را به دو دسته كلي تقسيم كرد:

دسته اول جراحي‌هايي هستند كه در جهت اصلاح عملكرد بيني انجام مي‌شوند. شايع‌ترين مشكل در عملكرد بيني، گرفتگي راه تنفسي بيني است. جراحي‌هايي كه در جهت رفع مشكلات عملكرد بيني صورت مي‌گيرد به‌طور عمده اصلاح انحراف تيغه مياني بيني را شامل مي‌شود. مشكلات ديگري مانند پوليپ و تورم بافت‌هاي داخل بيني نيز ممكن است موجب مشكلات تنفسي شوند. در اين حالات ممکن است جراحي‌هاي پيچيده‌تري مورد نياز باشد كه در بسياري از موارد مستلزم استفاده از روش‌هاي اندوسكوپيک است.

دسته دوم جراحي‌هايي با هدف تغيير شكل خارجي بيني و زيباسازي است. اختلالات زيبايي نيز به دو دسته مادرزادي و اكتسابي تقسيم مي‌شوند. در حالت نخست شايع‌ترين آن قوز پشت بيني و نوك پهن آن است. در حالت دوم شايع‌ترين دليل آن عفونت، ضربه و مشكلات جراحي‌هاي پيشين است.

در بسياري از موارد، اين دو هدف بايد به‌طور همزمان مورد توجه قرار گيرند چرا كه غفلت از يكي از آنها موجب عوارضي براي بيمار مي‌شود. بنابراين در جراحي زيبايي بايد به اختلالات داخلي بيني توجهي ويژه داشت. همين توجه دوجانبه، عمل جراحي بيني را بي‌نهايت مشكل و پيچيده مي‌سازد. هنر جراح بيني ايجاد تعادل بين بيشترين حد عملكرد و زيبايي بيني پس از انجام جراحي است. به همين دليل براي موفقيت در جراحي پلاستيك بيني، جراح به چيزي بالاتر از مهارت نياز دارد.

در صورتي که پيش از جراحي، در حين عمل و پس از جراحي، تمامي شرايط لازم براي حفظ سلامت بيني از نظر تنفسي مورد توجه قرار گيرد، مي‌توان در اين حالات اقدام به جراحي بيني نمود. البته در اين حالت جراح با مشکلات زيادي در عمل مواجه است که با تسلط خود بر مشکلات داخل بيني بايد بتواند بر آنها فائق آيد.

دکتر محسن نراقي

راينولوژيست
عضو هيأت علمي‌ دانشگاه علوم پزشکي تهران

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.67137s, 18q