80درصد آب درياچه اروميه خشك شده است

۱۳۹۲/۱۰/۲۳ - ۱۰:۳۸ - کد خبر: 103674
80درصد آب درياچه اروميه خشك شده است

سلامت نیوز : دریاچه ارومیه دیگر نیاز به توضیح ندارد که چه شده است و چقدر حالش بد است.این دریاچه در روندی از خشکی قرار گرفته است که دولت تدبیر و امید در اولین جلسه‌اش با اعضای هیات دولت از تشکیل کارگروه برای نجات این دریاچه سخن گفت و «معصومه ابتکار»رئیس جدید سازمان محیط زیست، در اولین سفر کاری‌اش در سازمان محیط‌زیست، به این دریاچه رفت تا در مورد وضعیت آن و راهکارهای ارائه شد تحقیق کند.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه تهران امروز ؛ این دریاچه در خطر خشک‌شدن کامل قراردارد و طی ۱6سال گذشته 8متر کاهش سطح داشته‌است. حالا این دریاچه بزرگ در معرض مرگ قرار دارد. خشکی به جانش ریخته است و اگر باز هم در نجاتش تاخیر کنیم خواهد مرد، از بس که جان ندارد. در پي خشكي اين درياچه با دكتر ناصر آق ،عضو هيات علمي دانشگاه اروميه و بنيان‌گذار پژوهشكده آرتميا به گفت‌وگو نشسته‌ايم تا بگويد براي حال درياچه اروميه چه بايد كرد:

روند خشكي درياچه اروميه از چه زماني آغاز شده است؟

درياچه اروميه از سال 1376 خشكسالي‌اش شروع شد.البته در اين مدت ميزان بارندگي در اين منطقه 60 ميلي‌متر نسبت به سال‌هاي قبلش كمتر شده است. يعني هميشه چيزي در حدود 360 ميلي متر ميانگين بارندگي در اين منطقه بوده است، كه در اين 15_16سال گذشته به حدود 300 ميلي‌متر رسيده است و 60 ميلي‌متر كم شده است.از يك طرف كاهش ميزان بارندگي را داريم و علاوه بر اين،كاهش ميزان بارش برف را هم داريم كه در واقع يك ذخيره‌گاهي وجود نداشت كه بخواهد آرام آرام منابع آب‌هاي زير زميني را تغذيه كند و هم درياچه را حفظ كند. در حقيقت آن‌چيزي كه الان از درياچه اروميه باقي مانده ديگر نمي‌شود بهش گفت درياچه؛ بايد بگوييم درياچه سابق اروميه. چون تنها 15تا 20درصد است آب درياچه باقي مانده است.

چرا درياچه اروميه به اين سرعت آبش كم شده است؟

بايد بدانيم چيزي در حدود 25 ميليارد متر مكعب و يا شايد هم بيشتر آب در اين مدت كم شده است.اين موضوع نشان مي‌دهد آب زيادي از دست رفته است و تبخیر بسيار زيادي صورت گرفته است.در اين سال‌ها سدسازي‌ها نسبت به دوره‌هاي قبل افزايش پيدا كرد،هرچند ميزان آب‌هايي كه پشت سدها هستند،هنوز خيلي زياد نيست كه بخواهد تاثير خیلی زيادي بر خشكسالي درياچه بگذارد. در حقيقت آن چيزي كه الان از درياچه اروميه باقي مانده ديگر نمي‌شود بهش گفت درياچه؛ بايد بگوييم درياچه سابق اروميه. چون تنها 15تا 20درصد آب درياچه باقي مانده است.

يعني شما معتقديد نمي‌توان مقصر اصلي خشكسالي درياچه اروميه را فقط سدسازي‌هاي بي‌رويه دانست؟

نه! اصلا نمي‌شود گفت فقط سدسازي،مقصر خشكسالي درياچه است.من خودم با سدسازي مخالف نيستم .زيرا سدسازي‌ها براي كنترل آب و جلوگيري از هدر رفتن آب نياز است. سدسازي بايد وجود داشته باشد،اما بايد درست از آن استفاده كرد. سدسازي براي شرب مردم،صنعت،كشاورزي و اهداف مختلف استفاده مي‌شود. سدها بايد ايجاد شود و اگر سد نباشد، همه آب مي‌آيد و مي‌رود،در صورتي كه ذخيره آب شيرين هم نياز داريم. ولی سدسازي بايد متناسب با شرايط بحراني منطقه باشد،اين موضوع تا حدودي از تناسب خارج شده است.

خب در مورد بحث كشاورزي و ميزان دخيل بودن اين حوزه در خشكسالي درياچه اروميه چه نظري داريد؟

با توجه به افزايش جمعيت،مواد غذايي بيشتري مورد نياز است، اشتغال بيشتري براي مردم لازم است و منطقه اروميه چون يك منطقه‌اي است كه پتانسيل كشاورزي‌اش بالا است، بيشتر به كشاورزي روي آورده‌اند و كشاورزي به طرز بي‌رويه‌اي توسعه پيدا كرده است و سطح زير كشت كشاورزي در اين مدت بسيار زياد شده است. از سويي ديگر، ميزان آبياري هم در زمين‌هاي اطراف درياچه اروميه زيادتر شد و چون راندمان آبياري كشاورزي حداكثر 30درصد است،اين موضوع باعث شد هدر رفتگي آب بيش از حد افزايش پيدا كند. براساس آمارهاي موجود در حدود 4ميليارد متر مكعب آب براي كشاورزي در اين منطقه مصرف مي‌شود، اگر راندمان آبياري كشاورزي 30درصد باشد يعني در حدود يك ميليارد و سيصد الي چهار صدميليون متر مكعب بدرستی مصرف مي‌شود و حدود دو و‌نيم ميليارد متر مكعب هدر مي‌رود. خب اين بخش بزرگي از آب منطقه است كه بدليل غيرمكانيزه بودن آبياري كشاورزي از دسترس خارج می‌شود.

باغات در منطقه اطراف درياچه اروميه بسيار افزايش پيدا كرده است. باغات و حفر چاه‌هاي غيرمجاز در خشكسالي درياچه چقدر تاثيرگذار هستند؟

بله، باغات منطقه بسيار توسعه پيدا كرده است و اين باغات عمدتا از آب‌هاي زيرزميني استفاده مي‌كنند؛ به همين خاطر حفر چاه‌هاي غيرمجاز بسيار زياد شده است.در منطقه آذربايجان غربي در حدود 24 هزار حلقه چاه غيرمجاز وجود دارد،و در منطقه آذربايجان شرقي در حدود 6 هزار حلقه چاه غيرمجاز وجود دارد كه جمعا در حدود 30هزار حلقه چاه غيرمجاز در آذربايجان مي‌شود كه آب زيادي را از زير‌‌ زمين بالا مي‌كشند. هميشه بايد يك تناسبي بين آب‌هاي زيرزميني و آب‌هاي سطحي وجود داشته باشد، اكنون اين تعادل به هم خورده است.آب درياچه اروميه معمولا هم توسط رودخانه‌ها كه آب‌هاي سطحي هستند،تامين مي‌شود و هم توسط آب‌هاي زيرزميني تامين مي‌شود؛ وقتي سطح آب‌هاي زيرزميني خيلي پايين بيايد، نه تنها از طريق آب‌هاي زيرزميني آب درياچه تامين نمي‌شود،بلكه نشت معكوس صورت مي‌گيرد،يعني آب درياچه اروميه به سمت چاه‌هاي حفر شده و سفره‌هاي زيرزميني مي‌رود. بدین ترتیب بخشی از آب دریاچه به‌طرف سفره‌های آب‌های زیر زمینی رفته و باعث شور شدن آب چاه‌ها نیز شده است.

وضعيت خشكسالي كه ايران با آن رو به‌رو است و افزايش دماي اين منطقه تاثيراتش چه ميزان است؟

دماي اين منطقه در اين چند سال ميانگينش دو درجه بيشتر از سال‌هاي دور شده است و اين موضوع باعث شده است كه سطح تبخير افزايش پيدا كند.سالانه از روي درياچه اروميه حدود يك متر آب تبخير شده است.يعني اگر وسعت درياچه اروميه 5 هزاركيلومتر مربع باشد،تبخير سالانه مي‌شود 5ميليارد مترمكعب آب،يعني به ازاي هر كيلومتر مربع،يك‌ميليارد مترمكعب آب تبخير شده است،در حال حاضر بخش بسيار زيادي از آب از سطح درياچه اروميه رفته است،اما به خاطر اين كه مصرف آب در كشاورزي، باغات، تبخير آب‌هاي زيرزميني و سدسازي بيش از حد بوده است،اين موضوع نيز مزيد بر علت شده است و بر خشكسالي درياچه افزوده است. به همين خاطر در عرض چند سال آب درياچه اروميه به سرعت يك‌متر، يك‌متر پايين آمد.

منطقه اروميه داراي نيروگاه‌ها و توسعه صنعتي است.آيا اين نيروگاه‌ها براي چرخاندن چرخ صنعت از آب اين درياچه استفاده مي‌كنند؟

صنعت در اين منطقه توسعه پيدا كرده است،نيروگاه‌ها هم براي ادامه كار به آب نياز دارند و آب زيادي هم از درياچه به مصرف صنعتي مي‌رسد.از سويي ديگر،مصرف شهري هم وجود دارد،اما چون هيچ‌گاه مصرف ما علمي و درست نيست در نتيجه در اينجا هم اصل هدررفتگي و اسراف هم زياد به چشم مي‌خورد.

چه كارهايي براي كاهش خشكسالي درياچه اروميه انجام شده است و آيا موثر بوده‌اند؟

چندين عامل به صورت همزمان براي تشديد خشكسالي درياچه اروميه اتفاق افتاده‌اند.اما در مورد اين كه آيا كاري براي كاهش خشكسالي درياچه شده است، بايد گفت:بله كاري انجام شده است اما كافي نبوده؛به طور مثال: زمين‌هاي كشاورزي را آبياري قطره اي و باراني كرده اند،اما بسيار ناچيز است در برابر حدود 400هزار هكتار زميني كه تحت پوشش كشاورزي در كل اين منطقه است.

آيا انتقال آب از رودخانه ارس،كارون و يا درياي خزر فايده‌اي براي كاهش خشكي درياچه اروميه دارد؟

ببينيد از هر كجا آب به درياچه بيايد،شرايط را عوض مي‌كند.ولي اين كه آب چقدر طول خواهد كشيد تا به اين درياچه برسد مهم است.درياچه اروميه حداكثر 2الي 3سال ديگر،كاملا خشك خواهد شد و ديگر فرصتي وجود ندارد كه بخواهيم آب براي اين درياچه بياوريم.بايد طرح‌هاي زود بازده را انتخاب كنيم، طرحي كه هر چه سريع‌تر به نتيجه برسد تا درياچه را از خشكي نجات بدهد. بنابراين من با انتقال آب از خزر به شدت مخالفم، زيرا يك پروسه بسيار طولاني و هزينه‌بر است.هرچند تنها منبعي است كه مي‌تواند به طور دائمي به درياچه اروميه آب بدهد خزر است،زيرا آب بسيار زيادي دارد.

آب رودخانه‌هاي ديگر آيا مي‌توانند كمكي كنند؟مثل رودخانه ارس؟

خوب است اگر آب رودخانه‌اي مانند ارس به دریاچه ارومیه برسد ولی چون آب ارس شيرين است ممكن است تا به اروميه برسد مصرف شود و مقدار بسيار كمی به دریاچه برسد. ديگري رودخانه زاب است كه بخشي از پروژه آن اجرا شده است كه اگر بتواند انتقال پيدا كند،شايد نزديك‌ترين و عملي‌ترين همين رودخانه زاب باشد كه در زمان كوتاه‌تر مي‌تواند انجام بگيرد. البته باید توجه داشت که کلیه این آب‌ها با کشورهای همجوار مشترک است و ممکن است زمان طولانی برای توافق جهت انتقال آب از آنها صرف شود.

آيا انتقال آب اين رودخانه موجب خشكسالي در مناطق ديگر نمي‌شود؟

رودخانه زاب به طرف عراق مي‌رود و از ايران كلا خارج مي‌شود، اگر بتوانيم يك قسمت از آن را به طرف درياچه اروميه منحرف كنيم،كمك بزرگي به كاهش خشكسالي درياچه كرده‌ايم.

يعني شما بهترين روش براي كاهش خشكسالي درياچه را همين روش مي‌دانيد؟

خير. بهترين روش برای کمک فوری به دریاچه ارومیه،روشي است كه ما از طريق دانشگاه ارومیه اعلام كرده‌ايم و آن اين است كه آب‌هاي موجودي كه به صورت طبيعي هر سال وارد درياچه اروميه مي‌شود را مهار و مديريت كنيم.در بدترين شرايط بحراني هر سال بيش از يك ميليارد مترمكعب آب از طريق رودخانه‌ها وارد درياچه اروميه مي‌شود،ولی اين ميزان آب‌به‌آب موجود در درياچه نرسيده و قبل از رسيدن تبخير شده است. طرحي كه من خودم به اتفاق تعدادی از همکاران ارائه كرده‌ام اين است كه همين آب را كه گاهي تا يك‌ميليارد و هفتصد، هشتصد میلیون مترمكعب رسيده است در جايي كوچك‌تر در درياچه اروميه متمركز كنيم،قسمت كوچكي را احيا كنيم و بعد به نقطه اصلي سرريزش كنيم.يعني به صورت تكه‌تكه درياچه را احيا كنيم.اين طرح مي‌تواند در عرض يك سال فاز اول درياچه را احيا كند.در همين بخش احيا شده مي‌توانيم «آرتميا» را هم توليد كنيم، يعني به اين بخش احيا شده درياچه اكوسيستم قديمش را بازگردانيم.پرندگان بازگردند، آرتميا زياد شود،ايجاد اشتغال شود و دولت تشويق شود تا فازهاي ديگر احياي درياچه را انجام دهد.

با اين‌روش‌ها درياچه اروميه به شرايط قبلي‌اش برمي‌گردد؟

وقتي از حالت قبلي درياچه صحبت مي‌كنيم، اگر منظور همان سال 1375 است كه درياچه در پرآب‌ترين حالت ممكن قرار داشت، بايد بدانيم هرگز درياچه به آن شرايط برنخواهد گشت و هيچ وقت اين اتفاق نخواهد افتاد.چون آن قدر آب در منطقه وجود ندارد.زيرا با افزايش جمعيت،صنعت و كشاورزي رو‌به‌رو هستيم و هرگز آن ميزان آب به درياچه اروميه وارد نخواهد شد. بنابراين در هر حال بايد درياچه اروميه كوچك‌تر شود، شايد نصف درياچه اروميه قبلي شود تا بتوان احيايش كرد كه در آن حد هم حدود 10سال شايد طول بكشد.البته نبايد منتظر شويم از يك جاي دور آب بياوريم كه چندسال طول بكشد، چون تا آن موقع درياچه خشك شده، نمكش پخش شده و تمام روستاها و زمين شور خواهد شد.

چندسال طول مي‌كشد درياچه اروميه به حالت‌مطلوب برسد؟

رسيدن به حالت مطلوب يك برنامه درست و يك پشتوانه مادي خوب مي‌خواهد.اگر يك برنامه‌ريزي درستي انجام بگيرد و يك بودجه مناسب در اختيار اين كار قرار بگيرد،من فكر مي‌كنم در عرض 5 سال مي‌شود به يك ترازي كه قابل قبول باشد كه حداقل تمام بخش‌هايي كه نمك دارد زير آب برود و آب هم بالا بيايد،رسيد.به شرطي كه متولي يك ارگان باشد،اما اكنون همه ارگان‌ها متاسفانه متولي اين امر شده اند.

آيا اين كارگروهي كه تشكيل داده‌اند توسط رييس‌جمهور و سازمان‌ها مي تواند كاري را از پيش ببرد؟

كارگروه خودش كه نمي‌تواند، کارگروه سیاست‌گذاری خواهد کرد و اصولا بايستی بيايد و ماموريت بدهد به يك بخش علمي و ما پيشنهاد داده‌ايم بيايند و ماموريت را به دانشگاه اروميه بدهند زيرا دانشگاه اروميه فقط 15 كيلومتر با درياچه فاصله دارد، حدود يك صد متخصص داريم كه رشته تحصیلی آنها به‌نحوی با درياچه اروميه مرتبط است،ده‌ها پژوهش در اين زمينه هم انجام داده اند.

در خبرها گفته مي‌شود زاد و ولد آرتميا اروميه متوقف شده است. شما به عنوان بنيان‌گذار پژوهشكده آرتمياي اروميه در اين زمينه چه كاري انجام مي‌دهيد؟

در پژوهشكده فعاليت‌هاي پژوهشي مختلفی انجام مي‌دهد و يكي از فعاليت‌ها توليد آرتميا به صورت مصنوعي است كه استان‌هاي مختلف پيگيري مي‌شود كه اخیرا نیز در بوشهر اجرا شده است.اما براي بازگرداندن درياچه اروميه به حالت سابقش، يعني شكل مولدش،آرتميا كليد حل معماست. اجراي فاز اول طرح احياي درياچه اروميه باعث مي‌شود حدود صد تن تخم آرتميا، هر سال توليد شود كه در حدود 50ميليارد تومان ارزش دارد؛كه اين موضوع باعث اشتغالزايي براي 200نفر مي‌شود، از سويي ديگر،درآمد ريالي و ارزي ما را بالا مي‌برد.زيرا در حال حاضر حدود 20 تن نياز داخلي‌مان است كه از خارج وارد مي‌شود و حدود 80 تن را مي توانيم صادر كنيم به اضافه آرتمياي زنده و خشك شده كه در حدود 8 ميليون دلار هم مي‌توانيم درآمد ارزي داشته باشيم.

آيا مسئولان تا به حال از طرح‌هاي شما استقبال كرده‌اند؟

بله همه تقريبا به اين نتيجه رسيده اند اين طرح بهترين طرح است و هم از لحاظ زيست‌محيطي،اقتصادي،اجتماعي و فرهنگي همه موارد لحاظ شده است.بودجه لازم براي اين طرح احياي درياچه اروميه در چند فاز 50 ميليارد تومان است كه قابل بازگشت است.

اگر درياچه اروميه خشك شود، چه اتفاقي مي‌افتد؟

در وهله اول اين فاجعه زيست محيطي باعث تاثير بر اطرافش مي‌شود.پيشروي نمك كشاورزي منطقه را رو به نابودي خواهد برد.در حال حاضر هم توسعه بيابان زايي نمكي وجود دارد. اگر درياچه اروميه كاملا خشك شود در حدود 8 ميليارد تن نمك روي زمين باقي مي‌ماند!با فرسايش اين نمك با ريزگردها به طرف باغات و زمين‌هاي كشاورزي مي‌رود، وارد شهرها و روستاها مي‌شود و اين نمك حاوي انواع فلزات سنگين است كه ميزان سرطان را در خردسالان، بيماري‌هاي پوستي، زايمان‌هاي زودرس و بيماري‌هاي ريوي شود. از سوي ديگر، يك منبع عظيم اقتصادي را از دست مي‌دهيم و هم كشاورزي در آن منطقه نابود مي‌شود و هزاران نفر بيكار مي‌شوند و كوچ اجباري شكل خواهد گرفت و اين فاجعه زيست‌محيطي نبايد به فاجعه انساني بدل شود.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.15805s, 19q