هنوز واكسن نداريم، بايد مراقب پشه‌ها بود

۱۳۸۵/۱۰/۲۸ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 683
هنوز واكسن نداريم، بايد مراقب پشه‌ها بود

سالانه حدود 5/1 تا 2 ميليون مورد ليشمانيوز پوستي و 500 مورد ليشمانيوز‌ احشايي در سطح جهان رخ مي‌دهد و اين بيماري  بعد از مالاريا  به عنوان دومين مشكل بهداشتي در دنيا محسوب مي‌شود.

در واقع مي‌شود گفت سالك يكي از بيماري‌هايي است كه ارتباط مستقيم با وضعيت بهداشتي محيط دارد، چرا كه عامل انتقال آن حشره‌اي موسوم به پشه خاكي است كه در نقاط مخروبه و آلوده لانه مي‌كند. اين يعني شيوع بالاي اين بيماري مي‌تواند نشان‌دهنده اين موضوع باشد که تدابير لازم براي پيشگيري و کنترل اين بيماري از سوي مسئولين اتخاذ نشده و اين مي‌تواند توجيه‌کننده افزايش آمار مرگ‌و‌مير و ناتواني ناشي از اين بيماري در شهرستانها و روستاها باشد.

شهرستان بم نمونه بارز اين روند مخرب است که هنوز هم تعداد زيادي از کودکان و دانش‌آموزان در اين شهر قربانيان اين بيماري فراموش شده هستند.

دكتر محمد‌رضا رضوي، رييس آزمايشگاه انگل‌شناسي مولكولي انستيتو ‌پاستور ايران در اين گفت‌وگو ضمن اشاره به موفقيت پژوهشگران ايراني در ساخت نخستين واكسن ليشمانيوز پوستي و احشايي در مورد عوارض خطرناك اين بيماري و افزايش ميزان شيوع آن در جهان و همچنين در ايران توضيح مي‌دهد.

در حال حاضر انستيتو‌پاستور ايران واكسني براي سالك ساخته است كه در مرحله آزمايشگاهي قرار دارد.

آقاي دکتر، ليشمانيوز در کشور ما نسبت به دهه‌هاي قبل پيشرفت کرده؟
اين بيماري فقط مخصوص کشور ما نيست. گزارش سازمان جهاني بهداشت تاكيد مي‌كند كه اين بيماري در دو دهه اخير در دنيا پيشرفت زيادي داشته و در ايران هم سياست‌هاي غلط گسترش اين بيماري را تشديد كرده است.

به گونه‌اي که هنوز خيلي از مردم نمي‌دانند براي پيشگيري از اين بيماري بايد چه کار کنند، چون هيچ وقت آموزش صحيح و کافي در رابطه با سالک به مردم داده نشده و اهميت آن براي مسوولان هم پوشيده مانده است.

خب، در همه جاي دنيا اين گسترش يك جور بوده؟ يعني كجاها شايع‌تر است؟
ببينيد، در حال حاضر آمريكاي جنوبي، آفريقا، اروپاي جنوبي و آسيا از مناطقي هستند كه اين بيماري در آنها شيوع فراواني دارد. بر اساس گزارش سازمان جهاني بهداشت 90 درصد موارد ليشمانيوز در خاورميانه است، بنابراين با توجه به اينكه كانون‌هايي كه در اين منطقه است در ساير نقاط دنيا نيست، اقدامات پيشگيري و درماني نيز بايد توسط متخصصان و كارشناسان همين منطقه باشد تا نتيجه لازم را بدهد.

ريشه ليشمانيوز را به چه عواملي مي‌توان نسبت داد؟
ليشمانيوز که ناشي از گروهي از انگل‌هاي تک‌ياخته است، در واقع بيماري است كه مخازن جانوري دارد. در ايران دو نوع از اين بيماري وجود دارد؛ نوع اول آن كه شهري است مخزنش سگ است و نوع دوم آن كه روستايي است مخزنش جوندگان مختلف هستند.

مي‌شود گفت که اين بيماري در واقع بومي کشور ايران است؟
بله، چون شرايط آب هوايي ايران براي رشد جوندگان و تكثير پشه‌هايي كه مي‌توانند بيماري را به انسان منتقل كنند بسيار مناسب است. در سالهاي اخير  همراه با ساخت شهرك‌هاي مختلف در حاشيه شهرها تدابير لازم اتخاذ نشده به گونه‌اي كه اغلب مردم كنار لانه جوندگان زندگي مي‌كنند.

اين هم باعث مي‌شود بسياري از كودكاني كه داراي حساسيت‌هاي پوستي هستند به راحتي هنگام بازي يا استراحت در شب توسط نيش پشه آلوده گزيده شوند.

نوع احشايي و پوستي اين بيماري چه علائمي دارند؟
در نوع پوستي آن زخم‌هايي در بدن فرد بعد از گزش ايجاد مي‌شود. اين زخمها و ماندگاري جاي آنها بخصوص براي دختر بچه‌‌ها مسئله ساز است. در نوع احشايي وقتي كه كودكان گزيده مي‌شوند انگل وارد اندام‌هاي داخلي، كبد و طحال مي‌شود و همين امر بزرگي اين اندامها و همچنين غدد لنفاوي را به دنبال دارد و در نهايت سبب مي‌شود اندامهاي داخلي در كودكان از كار بيفتد.

و در كشور ما کدام نوع از ليشمانيوز بيشتر است؟
در كشور ما خوشبختانه اپيدمي نوع احشايي محدود است و بيشتر در آذربايجان شرقي ديده مي‌شود. در مناطق ديگر اين نوع بيماري (احشايي) به صورت اپيدمي نيست و در مناطقي مثل استان خراسان و فارس و تهران موارد اندكي از آن ديده شده است.

نوع احشايي است كه مي‌تواند به مرگ منجر شود؟
نوع احشايي معمولا اگر تشخيص و درمان نشود در 95 درصد موارد منجر به مرگ كودكان خواهد شد. ولي نوع پوستي آن که کشنده نيست فقط باعث ايجاد ناتواني در فرد مي‌شود.

بهبودي کامل براي فرد مبتلا به اين بيماري وجود دارد؟
بله ليشمانيوز در نوع احشايي درمان مي‌شود، البته اگر فرد از نظر سيستم ايمني مشكلي نداشته باشد. ولي اگر درمان نشود كاملا كشنده است. نوع پوستي نيز چون بيماري يك بيماري خود محدود شونده است، خود به خود بهبود پيدا مي‌كند.

البته باز هم اگر فرد بيماري مربوط به سيستم ايمني نداشته باشد، نقص مادرزادي ايمني نداشته باشد و داروهاي سركوب‌گر سيستم ايمني را مصرف نكرده باشد. ولي محل زخم باقي مي‌ماند.

آماري از تعداد افراد مبتلا در کشور وجود دارد؟
در سال گذشته در ايران ما چيزي حدود 133 مورد فرد مبتلا به ليشمانيوز احشايي داشتيم. در حال حاضر نيز  حدود 21 هزار و 400 نفر به نوع پوستي ليشمانيوز مبتلا شده‌اند. البته موارد ابتلا خيلي بيشتر از اين است.

چرا؟
خب تقريبا هيچ آماري از بيماري‌ها در كشور ما دقيق نيست، چون مكانيسم ثبت اين آمار به صورت علمي و دقيق وجود ندارد. اما مي‌توان حدس زد كه آمارها بيشتر از موارد ثبت شده است چون مشكلات بهداشتي در كشور ما به شيوع اين بيماري دامن مي‌زند.

كنترل بيماري نيز بسيار سخت است، چون جمعيت جوندگان مخزن را به هيچ عنوان نمي‌توان از طبيعت حذف كرد و فقط مي‌توان تعداد آنها را محدود كرد تا انتقال انگل به بدن انسان قطع شود. در سفري كه من به كانون اين بيماري در جهرم داشتم فردي حدود 36 تا 37 زخم بدنش را فرا گرفته بود و به پزشك مراجعه نكرده بود.

مورد ديگر در اردستان بيماري داراي بيش از 300 زخم در بدنش بود كه مراجعه هم نكرده بود. در منطقه جهرم به دليل اعتقادات مذهبي مردم عقيده داشتند كه بيماري بايد خود به خود بهبود يابد. براي همين زخم را به صورت باز رها مي‌كردند و پشه‌‌اي كه ناقل اين بيماري بود با گزيدن قسمتهاي مختلف بدن بيمار باعث مي‌شد اين زخم‌ها به همه جاي بدن انتقال يابند.

در نيريز در استان فارس نيز كودكي را پيش من آوردند كه سه ماهه بود و دچار زخم سالك شده بود. اين كودك تقريبا بيني نداشت و در دو ماهگي گزيده شده بود. از آنجايي كه سيستم ايمني كودك تا دو سالگي  كامل نيست و بيماري در او به سرعت پيش رفته بود براي او يك پزشك عطار داروي عطاري تجويز كرده بود كه اين دارو هم در او موثر نبود و همين باعث شد كودك بيني خود را از دست بدهد.

ولي ظاهرا وضعيت بم از همه جا بدتر است.
بله، در حال حاضر سخت‌ترين شرايط مربوط به کودکان مبتلا در شهرستان بم است که به دليل كم توجهي برخي مسئولان و عدم وجود يک ساختار مهندسي مناسب و اختصاص بودجه براي حذف و يا کاهش دادن عوامل خطر، بعد از گذشت مدت زيادي از وقوع زلزله شرايط زيست محيطي براي انتقال اين بيماري هر روز مستعد‌تر مي‌شود و قربانيان زيادي را گرفتار خود مي‌کند.

براي درمان و کنترل بيماري بايد چه كرد؟
از نظر داروهايي كه براي درمان اين بيماري از آنها استفاده مي‌شود، نوع روستايي که مخزن آن جوندگان هستند به اين داروها پاسخ خوبي مي‌دهد ولي نوع شهري که مخزن آن سگ است نسبت به درمان دارويي مقاوم است.

علاوه بر اين، اين داروها با وجودي كه جديد نيستند ولي قيمت بالايي دارند و بيمار از نظر تامين هزينه دارو متحمل هزينه‌هاي سنگيني مي‌شوند. همه اين مشكلات ايجاب مي‌كند كه ما به سمتي برويم كه از بروز اين بيماري پيشگيري كنيم و منطقي‌ترين راه هم توليد واكسن است.

براي ليشمانيوز تا به حال در دنيا واکسن موثري توليد شده ؟
خير، به دليل اينكه انگل ليشمانيوز پيچيدگي خاصي دارد تا به اين لحظه در هيچ كجاي دنيا واكسني براي آن توليد نشده است كه بتوان آن را روي انسان به كار برد .

پس واکسني که انستيتو پاستور براي اين بيماري توليد کرده چطور؟ نمي‌توان به نتيجه آن اعتماد کرد؟
ببينيد واكسني كه ما توليد كرده‌ايم الان فقط روي مدل‌هاي آزمايشگاهي پاسخ داده و بايد آن را روي مدلهاي جانوري در طبيعت نيز آزمايش كنيم تا بتوانيم آن را در انسان نيز به كار ببريم.

مزيت اين واكسن در اين است كه در توليد آن از تكنيك‌هاي مولكولي و بيولوژي استفاده شده كه با اين روشها در چند سال آينده مي‌توان اين واكسن‌ها را وارد بازار كرد و به راحتي در سطح وسيع  از آن  استفاده كرد.

واکسن‌هايي که با استفاده از اين تکنيک توليد مي‌شوند چه مزيتي نسبت به واکسن‌هايي دارند که با روشهاي قديمي توليد مي‌شدند؟
در واكسن‌هايي كه به روش قديمي توليد مي‌شوند اجزايي از عامل بيماري‌زا در بدن تزريق مي‌شوند. اين عامل مي‌تواند يك ويروس ضعيف شده باشد كه اين ويروس ضعيف شده اگر برگردد به حالتي كه بتواند قدرت بيماري‌زايي‌اش را بدست آورد، عوارض زيادي را به همراه خواهد داشت.

براي همين ما روشهاي قديمي را براي توليد واكسن به هيچ وجه نمي‌توانيم به كار ببريم. در واقع چرخش زندگي انگل‌ها آنقدر پيچيده است كه واكسن‌هاي قديمي نتوانستند به خاطر اين پيچيدگي براي بيماري موثر باشند.

تا زماني که واکسن مناسبي براي بيماري توليد شود بايد چه‌كار كرد؟
رعايت موازين بهداشتي و پيشگيري تا وقتي كه واكسن بيماري هنوز تهيه نشده بسيار مهم است، براي اينكه بيماري حداقل گسترش پيدا نكند. پوشاندن بدن كودكان هنگام خروج از منزل در شب، پوشيده نگه داشتن زخم و همچنين استفاده از توري‌هايي كه پشه از آنها عبور نمي‌كند، براي کودکان کوچکتر نكاتي است كه نبايد فراموش كرد.

ضمنا، حدود 30 گونه مختلف از پشه‌ها مي‌توانند اين بيماري را به انسان منتقل بكنند بنابراين حتي اگر بر فرض محال همه انسانها را هم ايمن بكنيم، عامل اصلي كه در طبيعت است را نمي‌توانيم از بين ببريم. به همين دليل است كه تا به حال نتوانسته‌اند جلوي اين بيماري را بگيرند.

خيلي از بيماري‌ها مثل آبله در دنيا ريشه‌‌كن شد چون عامل آن انسان بود و با واكسينه كردن انسان توانستند اين بيماري ‌و بيماري‌‌هاي شبيه آن را از بين ببرند. در مورد اين بيماري در بهترين حالت فقط مي‌توان جمعيت جونده و مخزن بيماري را پايين ‌آورد و با سم‌پاشي پشه‌ها در فصلي كه زياد مي‌شوند مي‌توان تا حد کمي بيماري را كاهش داد.

نظر خود را بنویسید
(ضروری)
(ضروری)
CAPTCHA Imagereload
0.28458s, 18q