خاکشیر، یکی از گیاهان دارویی پرکاربرد مورد استفاده در طب سنتی ایران، به دلیل ویژگی‌های تغذیه‌ای و اثرات فیزیولوژیک ملایم خود همچنان مورد توجه متخصصان قرار دارد.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از وبدا، غزاله مصلح، متخصص داروسازی سنتی، با اشاره به اینکه خاکشیر در منابع علمی با نام گیاه‌شناسی Descurainia sophia شناخته می‌شود، گفت: بخش دارویی این گیاه را بذرهای ریز آن تشکیل می‌دهد که پس از تماس با آب، حالت لعاب‌دار و ژله‌ای پیدا می‌کنند.

وی افزود: مهم‌ترین ترکیبات مؤثره خاکشیر شامل موسیلاژها، مقدار کمی روغن‌های ثابت، برخی ترکیبات فنولی و املاح معدنی است و بخش عمده اثرات فیزیولوژیک این گیاه به وجود موسیلاژها نسبت داده می‌شود.

مصلح توضیح داد: موسیلاژها پلی‌ساکاریدهایی هستند که در تماس با آب متورم شده و توده‌ای ژل‌مانند ایجاد می‌کنند. این ویژگی موجب افزایش حجم محتویات روده، ایجاد اثر ملین حجمی و کمک به حرکت طبیعی روده در موارد یبوست خفیف می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه خاکشیر را می‌توان در رده ملین‌های گیاهی ملایم طبقه‌بندی کرد، اظهار داشت: این گیاه نقش درمانی در اختلالات شدید گوارشی ندارد و اثرات آن بیشتر در کمک به تنظیم عملکرد طبیعی دستگاه گوارش دیده می‌شود.

مصلح درباره مصرف سنتی خاکشیر در فصل گرما نیز گفت: استفاده از خاکشیر به عنوان نوشیدنی خنک بیشتر به دلیل توانایی موسیلاژها در نگهداری آب و ایجاد حس خنکی در دهان و دستگاه گوارش است و به معنای کاهش واقعی دمای بدن یا تأثیر مستقیم بر مرکز تنظیم حرارت نیست.

این متخصص داروسازی سنتی در ادامه به برخی باورهای رایج درباره خاکشیر اشاره کرد و افزود: ادعاهایی مانند «سم‌زدایی کبد» یا «پاکسازی بدن» تاکنون پشتوانه علمی دقیق و قابل اندازه‌گیری نداشته‌اند. کبد و کلیه‌ها به طور طبیعی مسئول دفع مواد زائد از بدن هستند و هیچ گیاه دارویی به تنهایی جایگزین این عملکردهای طبیعی نمی‌شود.

مصلح با اشاره به نکات ایمنی مصرف خاکشیر گفت: این گیاه در مقادیر غذایی معمول، عموماً بی‌خطر محسوب می‌شود؛ با این حال شستشوی کامل دانه‌ها برای جلوگیری از ورود ناخالصی‌ها و آلودگی‌های احتمالی ضروری است. همچنین مصرف بیش از حد آن در برخی افراد ممکن است باعث نفخ یا افزایش حرکات روده شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: از نگاه علمی، خاکشیر نمونه‌ای از گیاهانی است که در مرز میان غذا و دارو قرار می‌گیرد و ارزش اصلی آن در اثرات ملین ملایم، کمک به هیدراتاسیون بدن و کاربردهای تغذیه‌ای آن است. نگاه علمی به این گیاه می‌تواند به استفاده صحیح‌تر و پرهیز از انتظارات درمانی غیرواقع‌بینانه کمک کند.