به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، همزمان با افزایش نگرانی‌ها درباره کمبود مخدرهای مورد نیاز کارخانه های داروسازی و همچنین کاهش داروهای ترک اعتیاد در برخی استان‌ها، کارشناسان نسبت به خطر گرایش معتادان تحت درمان به مصرف مخدرهای صنعتی و افزایش غیر قانونی کشت خشخاش در کشور هشدار دادند.

طی ماه های گذشته همزمان با کاهش شدید تولید تریاک در افغانستان،۲ چالش جدید در کشورمان بروز و ظهور یافته است، نخست تامین مخدرهای مورد استفاده در تولید برخی داروهای خاص نظیر داروی بیهوشی برای کارخانه های داروسازی و دوم، کمبود مواد اولیه ساخت داروی ترک اعتیاد.

این ۲ معضل سبب شده است بحث کشت قانونی خشخاش بر سر زبان ها بیافتد؛ موضوعی که نهاد ها و دستگاه های ذیربط بارها آن را تکذیب کرده اند اما هر از چند گاهی بر ضرورت انجام آن برای رفع ۲ چالش یاد شده  تاکید می شود.

  یزد،کرمان،خراسان رضوی و قزوین از جمله استان هایی هستند که کارشناسان و مسئولان ذیربط آن ها  از ضرورت رفع ۲ معضل یاد شده تاکید کرده اند.

کمبود شربت اوپیوم در قزوین

اسدالله حمزه‌ای دبیر شورای مبارزه با مواد مخدر استان قزوین با اشاره به تجویز ۳ داروی اپیوم ، متادون و اوپر برای کاهش آسیب های ناشی از عدم مصرف مواد مخدر توضیح داد: معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی برابر سهمیه هر مرکز ترک اعتیاد، وظیفه تامین و توزیع دارو را بر عهده دارد که اکنون توزیع شربت اوپیوم به عنوان یکی از داروهای مورد نیاز معتادان در حال درمان، کاهش یافته است.
وی در مورد کشت گیاهان مخدر در استان  تصریح کرد : تشدید  فعالیت نهادها و دستگاه های ذیربط از جمله پلیس و همچنین فراهم بودن زمینه اشتغال در استان قزوین، سبب شده است افراد کمتر به سمت  کشت گیاهان مخدر بروند.

هشدار عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد

همچنین عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد نسبت به پیامدهای نگران‌کننده کمبود داروهای درمان اعتیاد و گزارش‌های مبنی بر کشت خودسرانه خشخاش در برخی مناطق کشور هشدار داد و تاکید کرد: اختلال در تأمین داروهای استاندارد، می‌تواند سبب کوچ بیماران به سمت مخدرهای صنعتی پرخطر، کاهش اعتماد عمومی به نظام درمان و عادی‌سازی مصرف مواد در بافت خانوادگی شود .

دکتر محمدهادی فرح‌زادی، دکترای تخصصی مطالعات اعتیاد با بیان این‌که کاهش دسترسی به مواد افیونی سنتی و تغییرات بازار مواد مخدر، همواره یکی از عوامل مهم تغییر الگوی مصرف در جهان بوده است، اظهار داشت: تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که هرگونه اختلال در زنجیره تأمین مواد افیونی سنتی، اگر بدون برنامه‌ریزی علمی مدیریت شود، می‌تواند به سمت افزایش مصرف مواد صنعتی و ترکیبات پرخطر، مواد ناخالص و حتی ظهور بازارهای زیرزمینی جدید منجر شود.

وی با اشاره به این‌که در ۲ دهه گذشته، مراکز درمان اعتیاد، درمان‌های نگهدارنده با داروهای آگونیست مانند متادون، بوپرنورفین و اپیوم تینکچر و همچنین خدمات کاهش آسیب، نقش بسیار مهمی در کنترل و مدیریت اعتیاد در کشور ایفا کرده‌اند، گفت: این خدمات باعث شدند   مصرف مواد غیرقانونی، تزریق، انتقال بیماری‌های عفونی، رفتارهای پرخطر، مرگ ناشی از اوردوز و بسیاری از آسیب‌های اجتماعی مرتبط با اعتیاد کاهش یابند.

فرحزادی تصریح کرد: هزاران بیمار وابسته به مواد افیونی، با کمک این درمان‌ها توانستند به زندگی خانوادگی، شغلی و اجتماعی خود بازگردند و ثبات بیشتری را تجربه کنند.وی با بیان این‌که هرگونه کمبود در داروهای آگونیست یا ایجاد نگرانی نسبت به دسترسی پایدار به این داروها، می‌تواند اعتماد بیماران به درمان را کاهش دهد و بخشی از بیماران را دوباره به سمت بازار غیرقانونی مواد سوق دهد، به ایسنا گفت: این موضوع نه فقط احتمال عود مصرف را افزایش می‌دهد، بلکه ممکن است موجب کاهش مراجعه بیماران به مراکز درمان اعتیاد و تضعیف دستاوردهای چند دهه اخیر کشور در حوزه درمان و کاهش آسیب شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد با بیان ‌این‌که عادی‌سازی کشت خشخاش در برخی مناطق می‌تواند به تدریج فرهنگ محلی را هم تحت تأثیر قرار دهد و وابستگی اقتصادی برخی خانواده‌ها به این کشت را افزایش دهد، تأکید کرد: این مسأله علاوه بر تهدید سلامت اجتماعی، می‌تواند زمینه‌ساز انتقال بین‌نسلی اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی شود؛ موضوعی که جبران آن در سال‌های آینده بسیار دشوار خواهد بود.

کمبود شربت تریاک در مشهد

از سوی دیگر مدیر امور دارو و مواد تحت کنترل معاونت غذا و دارو ‌دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: مواد اولیه تولید شربت تریاک (تنتور اپیوم) کم شده است و این دارو در اختیار بیماران صعب العلاج قرار می‌گیرد، ولی درباره سایر داروهای ترک اعتیاد در مشهد کمبودی نداریم.
دکتر علی اصغر اسماعیل زاده  در گفتگو با خبرنگار اطلاعات در مشهد، از فعالیت ۸٠٠ مرکز ترک اعتیاد دارای مجوز در این شهرستان خبر داد و افزود: مراکز ترک اعتیاد  براساس ضوابط، داروهای ترک اعتیاد مانند متادون را از سازمان غذا و دارو، دریافت و در اختیار بیمارانشان قرار می دهند، اما درباره شربت تریاک(تنتور اپیوم)، اولویت با بیماران صعب العلاج و بیماران مبتلا به سرطان است.

وی تاکید کرد: از چندی قبل با کمبود شربت تریاک (تنتور اپیوم) مواجه شده ایم و بر همین اساس مراکز ترک اعتیاد، درمان های مناسب سال های قبل را جایگزین کرده اند و به این ترتیب اختلالی در روند درمان بیماران ایجاد نشده است ، اما برخی بیماران به دلیل کیفیت تسکین دهنده ای شربت تریاک، تمایل دارند این شربت را استفاده کنند.اسماعیل زاده با بیان این که پیش از این بخشی از مواد اولیه تولید شربت تریاک از افغانستان وارد کشورمان می شد  اما واردات آن به دلایل مختلف نظیر افزایش قیمت و هزینه‌ها کاهش یافته است؛ درباره کشت خشخاش در ایران افزود: تاکنون مجوزی برای این کار در خراسان رضوی صادر نشده است و شورای مبارزه با موادمخدر با متخلفان برخورد خواهد کرد.

فروش متادون در بازار آزاد

همچنین یک کارشناس درمان شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر کرمان ،از تداوم معضل کمبود   داروهای ترک اعتیاد به ویژه اپیوم طی یک سال گذشته خبر داد.

حمیدرضا مرتضوی  در کرمان، علت این کمبود را کاهش کشفیات مواد مخدر دانست و گفت: درپی کاهش تولید خشخاش در افغانستان، آمار کشفیات در کشورمان هم نزولی شده است و به این ترتیب مواد مخدر کمتری برای تولید داروی ترک اعتیاد و همچنین تولید برخی داروها نظیر مواد بیهوشی در اختیار کارخانه های داروسازی قرار می گیرد؛ البته این مشکل در اکثر استان ها عیان شده است، بنابراین باید وزارت بهداشت و همچنین مجلس چاره ای بیندیشند.

کاهش توزیع شربت تریاک در مراکز ترک اعتیاد

از سوی دیگر مدیر کل سابق درمان و حمایت های اجتماعی ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری  اظهار داشت: حدود ۴ سال قبل پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، نگرانی‌هایی درباره کاهش کشت تریاک و تأثیر آن بر بازار مواد مخدر در ایران مطرح شد.

دکتر سعید صفاتیان ادامه داد: تجربه مشابهی هم حدود ۲۵سال قبل و در دوره نخست حکومت طالبان وجود داشت؛ زمانی که کاهش شدید کشت خشخاش در افغانستان، بحران‌هایی در حوزه تأمین مواد مخدر و درمان اعتیاد در ایران را ایجاد کرد.

وی افزود: در همان سال‌ها کارشناسان بارها به ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو هشدار دادند که چنانچه روند کاهش کشت تریاک ادامه یابد، به دنبال آن کشفیات نیروی انتظامی هم کاهش می‌یابد و از آنجا که بخشی از مواد اولیه مورد نیاز برای تولید شربت تریاک از محل همین کشفیات تأمین می‌شود، کاهش کشفیات به معنای کاهش تولید این دارو خواهد بود.

صفاتیان با اشاره به این که متاسفانه در سال‌های گذشته این هشدارها جدی گرفته نشد و مسئولان همواره اعلام می‌کردند که ذخایر کافی در انبارها وجود دارد، اظهار داشت: اکنون بسیاری از مراکز درمان اعتیاد با کمبود شدید شربت تریاک مواجه شده‌اند؛ به‌طوری که مراکزی که پیش‌تر ۱۰۰ بیمار را تحت پوشش داشتند، اکنون فقط قادر به ارائه خدمات به ۲۰تا ۳۰نفر شده اند .

رئیس سابق کارگروه مبارزه با مواد مخدر مجمع تشخیص مصلحت نظام با  تأکید بر این که این کمبود، پیامدهای نگران‌کننده‌ای به همراه دارد، افزود: بسیاری از مصرف‌کنندگان قدیمی تریاک که سابقه چندین مرتبه ترک اعتیاد با متادون، بوپرنورفین یا کمپ‌های ترک را داشته‌اند، در صورت دسترسی نداشتن به شربت تریاک، معمولاً به سراغ درمان‌های جایگزین نمی‌روندو بخش قابل توجهی از آنان به سمت مصرف مواد روانگردان مانند شیشه سوق پیدا می کنند؛ موادی که به مراتب آسیب‌زاتر و خطرناک‌تر هستند .

صفاتیان با هشدار نسبت به این که در نتیجه تداوم این وضع، بخشی از بیماران عملاً از چرخه درمان خارج می‌شوند، افزود: داروهای جایگزینی مانند متادون هم با مشکلاتی در تأمین مواد اولیه روبه‌رو هستند، زیرا مواد اولیه این داروها عمدتاً وارداتی بوده و با توجه به تحریم‌ها و مشکلات ارزی، تهیه آن‌ها دشوار شده است.وی ادامه داد: موضوع دیگری که مطرح می‌شود، وجود بازار آزاد برای شربت تریاک است. به گفته فعالان حوزه درمان اعتیاد، بخشی از تولیدات کارخانه‌ها به جای ورود کامل به شبکه رسمی درمان، وارد بازار قاچاق می‌شود و با قیمت‌های بالا به فروش می‌رسد. این مساله علاوه بر افزایش هزینه درمان، نظارت بر مصرف دارو را هم دشوار کرده است.

صفاتیان تأکید کرد: در کنار این چالش‌ها، موضوع کشت خشخاش در داخل کشور هم مطرح است هرچند طبق قانون، کشت خشخاش در ایران جرم محسوب می‌شود، اما گزارش‌هایی از وجود کشت‌های پراکنده در برخی استان‌ها منتشر شده است. برخی کارشناسان معتقدند با توجه به نیاز کشور به داروهای مشتق از مورفین و همچنین تعداد بالای مصرف‌کنندگان تریاک در ایران، باید در قوانین موجود بازنگری شود و امکان کشت کنترل‌شده خشخاش تحت نظارت دولت بررسی شود.

مدیر کل سابق درمان و حمایت های اجتماعی ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری ادامه داد: بسیاری از کشورها مانند ترکیه، استرالیا و اسپانیا به‌صورت قانونی و تحت نظارت بین‌المللی خشخاش کشت و مواد اولیه داروهای مخدر پزشکی را تولید می‌کنند که به نظر می‌رسد برای برون رفت از این بحران، ایران هم می‌تواند از ظرفیت واردات مواد اولیه از این کشورها یا ایجاد سازوکارهای قانونی داخلی برای تأمین نیاز دارویی استفاده کند.