به گزارش سلامت نیوز به نقل از sciencealert، بسیاری از داروها با هدف درمان یک بیماری ساخته می‌شوند، اما در ادامه مسیر کاربردی کاملاً متفاوت پیدا می‌کنند. حوزه سلامت مردان یکی از بهترین نمونه‌های این پدیده است؛ جایی که چند داروی شناخته‌شده امروزی، شهرت خود را نه به دلیل هدف اولیه، بلکه به خاطر اثرات غیرمنتظره‌ای که بعدها کشف شد، به دست آورده‌اند.

داستان ویاگرا، فیناستراید و ماینوکسیدیل نشان می‌دهد که چگونه یک مشاهده اتفاقی یا گزارش بیماران می‌تواند مسیر پزشکی را تغییر دهد.

سیلدنافیل؛ از درمان درد قلب تا ویاگرا

سیلدنافیل که بیشتر با نام تجاری ویاگرا شناخته می‌شود، یکی از مشهورترین نمونه‌های تغییر کاربری داروهاست.

در اوایل دهه ۱۹۹۰، پژوهشگران این دارو را برای درمان آنژین صدری یا درد قفسه سینه ناشی از کاهش خون‌رسانی به قلب آزمایش می‌کردند. این دارو با مهار آنزیمی به نام PDE5 باعث گشاد شدن رگ‌های خونی و بهبود جریان خون می‌شود.

هرچند نتایج آن برای درمان آنژین چندان موفقیت‌آمیز نبود، اما شرکت‌کنندگان در مطالعات بالینی اثر دیگری را گزارش کردند: نعوظ پایدار.

محققان دریافتند که سیلدنافیل علاوه بر افزایش خون‌رسانی به قلب، جریان خون به آلت تناسلی را نیز بهبود می‌بخشد و به ایجاد و حفظ نعوظ کمک می‌کند. همین کشف باعث شد نخستین داروی خوراکی درمان اختلال نعوظ در سال ۱۹۹۸ با نام ویاگرا وارد بازار شود.

امروزه سیلدنافیل علاوه بر درمان اختلال نعوظ، برای بیماران مبتلا به فشار خون ریوی نیز تجویز می‌شود.

عوارض جانبی این دارو معمولاً خفیف است و می‌تواند شامل سردرد، گرگرفتگی و گرفتگی بینی باشد. البته مصرف آن در کنار برخی داروهای قلبی مانند نیترات‌ها خطرناک است و باید تحت نظر پزشک انجام شود.

فیناستراید؛ داروی پروستات که به درمان ریزش مو تبدیل شد

فیناستراید در دهه ۱۹۸۰ برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات توسعه یافت؛ بیماری‌ای که باعث بزرگ شدن غده پروستات و بروز مشکلات ادراری در مردان می‌شود.

این دارو با مهار آنزیم 5-آلفا ردوکتاز، از تبدیل تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون (DHT) جلوگیری می‌کند. DHT هورمونی است که در رشد پروستات نقش مهمی دارد.

اما در جریان مطالعات بالینی، پژوهشگران متوجه شدند مردانی که فیناستراید مصرف می‌کنند، ریزش موی کمتری دارند و در برخی موارد حتی شاهد رشد مجدد مو هستند.

این یافته باعث شد نسخه‌ای با دوز پایین‌تر از فیناستراید برای درمان طاسی الگوی مردانه تأیید شود. این دارو با کاهش سطح DHT از کوچک شدن فولیکول‌های مو جلوگیری می‌کند و به رشد موهای ضخیم‌تر کمک می‌کند.

اگرچه فیناستراید به طور کلی داروی ایمنی محسوب می‌شود، اما ممکن است در برخی افراد باعث کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ یا در موارد نادر مشکلات روحی مانند افسردگی شود.

ماینوکسیدیل؛ داروی فشار خون که موها را برگرداند

ماینوکسیدیل در دهه ۱۹۶۰ به عنوان دارویی برای درمان فشار خون شدید معرفی شد. این دارو با گشاد کردن رگ‌های خونی، جریان خون را بهبود می‌بخشد.

اما پزشکان به مرور متوجه شدند بیمارانی که از ماینوکسیدیل استفاده می‌کنند، رشد موهای بیشتری را تجربه می‌کنند؛ حتی در بخش‌هایی از بدن که انتظار آن نمی‌رفت.

همین مشاهده باعث شد پژوهشگران نسخه موضعی ماینوکسیدیل را برای درمان ریزش مو توسعه دهند. این محصول در دهه ۱۹۸۰ برای درمان طاسی مردانه و در دهه ۱۹۹۰ برای ریزش موی الگوی زنانه تأیید شد.

ماینوکسیدیل از چند مسیر مختلف عمل می‌کند. این دارو با افزایش خون‌رسانی به فولیکول‌های مو، اکسیژن و مواد مغذی بیشتری در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد. همچنین فاز استراحت مو را کوتاه‌تر و فاز رشد را طولانی‌تر می‌کند؛ موضوعی که به ضخیم‌تر شدن و رشد بیشتر موها منجر می‌شود.

برخی افراد در هفته‌های نخست مصرف، افزایش موقت ریزش مو را تجربه می‌کنند که معمولاً نشانه ورود موهای جدید به چرخه رشد است.

عوارض جانبی ماینوکسیدیل اغلب محدود به خشکی یا تحریک پوست سر است و به دلیل مصرف موضعی، عوارض سیستمیک کمتری نسبت به برخی داروهای دیگر دارد.

چرا تغییر کاربری داروها اهمیت دارد؟

تغییر کاربری داروها فقط یک اتفاق جالب علمی نیست. این رویکرد می‌تواند روند توسعه درمان‌های جدید را سریع‌تر، کم‌هزینه‌تر و ایمن‌تر کند؛ زیرا این داروها پیش‌تر روی انسان آزمایش شده‌اند.

داستان سیلدنافیل، فیناستراید و ماینوکسیدیل نشان می‌دهد که پیشرفت‌های پزشکی همیشه طبق برنامه پیش نمی‌روند. گاهی یک عارضه جانبی غیرمنتظره، کنجکاوی یک پژوهشگر یا تجربه یک بیمار می‌تواند آغازگر انقلابی در درمان بیماری‌ها باشد.

به همین دلیل، شاید پیشرفت بزرگ بعدی علم پزشکی همین حالا روی قفسه یک داروخانه وجود داشته باشد و تنها منتظر کشف کاربردی تازه باشد.