به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، پلاستیک در گرمای تابستان نهتنها تجزیه نخواهد شد، بلکه به دلیل نبود رطوبت و فعالیت میکروبی کافی، دهها تا صدها سال در محیط باقی میماند
در کویر گرم و خشک یزد، جایی که تابش آفتاب و کمآبی، زیستبوم را شکننده کرده، کوهی از پسماندهای پلاستیکیِ سفارشهای غذا در حال شکلگیری است. برآوردها نشان میدهد روزانه حدود ۳۲۰ تن زباله در این شهر تاریخی تولید میشود که سهم پسماند خشک ۳۰ درصد از آن است اما آنچه نگرانیها را دوچندان کرده، حجم بالای ظروف فومی، یونولیتی و پلاستیکهای غیرقابل بازیافت در میان این زبالههاست.
به گفته مسئولان، نهتنها بیش از نیمی از این پسماندهای پلاستیکی مرتبط با غذاهای آماده مستقیما به چرخه دفن میروند، بلکه اقلیم خشک یزد برخلاف تصور عمومی، باعث تجزیه طبیعی پلاستیک نمیشود و فقط آن را به «ریزپلاستیک»های سرطانزا و آلودهکننده خاک و آب تبدیل میکند. حال این سئوال مطرح است: آیا فرهنگ «ظرف شخصی» و کیسههای پارچهای میتواند جان میراث ماندگار کویر را نجات دهد؟
مضرات ظروف پلاستیکی برای سلامت انسان
دکتر الهام خلیلی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد میگوید: در دهههای اخیر، رشد فرهنگ مصرفگرایی و گسترش خدمات سفارش آنلاین موادغذایی، ظروف یکبار مصرف پلاستیکی را به جزئی جداییناپذیر از زندگی انسان تبدیل کرده است.
وی میافزاید: پلاستیکها به علت وزن کم، قیمت پایین و سهولت در استفاده، به میزان زیادی در صنعت موادغذایی استفاده میشوند. اگرچه به دلیل ماهیت تجزیهناپذیری و پایداری پلاستیکها در طبیعت، استفاده بیش از حد و نامناسب از آنها میتواند بهایی گزاف برای سلامت انسان و محیط زیست داشته باشد.
این متخصص حوزه بهداشت و ایمنی غذایی ادامه میدهد: اکنون سالانه بیش از ۴۰۰ میلیون تن پلاستیک در جهان تولید میشود که حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون تن از آن به بستهبندی موادغذایی و آشامیدنی اختصاص مییابد. ظروف پلاستیکی مورداستفاده در صنعت موادغذایی بیشتر از جنس پلیمرهایی همانند پلیاستایرن، پلیپروپیلن و پلیاتیلن ترفتالات هستند که این مواد تا صدها سال در طبیعت باقی میمانند.
پسماند خشک غیرقابل بازیافت
محمدرضا برزگر، رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری یزد هم میگوید: براساس برآوردها حدود ۳۰ درصد از حجم پسماند تولیدی شهر را پسماند خشک و ۷۰ درصد را پسماند تر تشکیل میدهد. در میان پسماندهای خشک، حضور ظروف پلاستیکی یکبارمصرف (بهویژه فومی و یونولیتی) کاملا قابلتوجه است. این نوع ظروف نهفقط ارزش بازیافتی چندانی ندارند، بلکه از لحاظ بهداشتی و زیستمحیطی نیز بسیار مضر هستند و در بسیاری از کشورها تولید یا مصرف آنها ممنوع شده است.
وی ادامه میدهد: طبق آنالیز فیزیکی که در سازمان مدیریت پسماند شهرداری یزد انجام شد، ترکیب اجزای پسماند مسکونی شهرستان یزد در مبداء برای پسماند غذایی ۷۰ درصد و مابقی پسماندها ۳۰ درصد بود که از بین این ۳۰ درصد پسماند خشک، ۱۷ درصد ارزش بازیافتی ندارند. در بین این ۱۷ درصد پسماندخشک غیرقابلبازیافت، سهم مشمع و نایلون دو و نیم درصد، پلاستیکهای غیرقابل بازیافت، چهار و دو دهم درصد و سایر پلاستیکهای قابل بازیافت، دو درصد است که از ۳۲۰ تن زباله تولیدی روزانه در شهر، این اعداد بسیار بزرگ خواهند بود.
بهترین راهکار، کاهش تولید پسماند از مبداء
برزگر میگوید: سازمان مدیریت پسماند شهرداری یزد چند ایستگاه فعال جمعآوری پسماند خشک در سطح شهر دارد، با این حال بهترین و مؤثرترین راهکار، کاهش تولید چنین پسماندهایی از مبداء است.
پیشنهاد ما این است که شهروندان هنگام خرید غذای بیرونبر، از ظروف شخصی خود استفاده کنند و رستورانها نیز با ارائه تخفیف به این افراد، آنان را به رفتار مسئولانه تشویق کنند.
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری یزد میافزاید: زبالههای پلاستیکی ناشی از ظروف یکبارمصرف بهطور ذاتی جزو پسماندهای تجزیهناپذیر یا بسیار دیرتجزیه محسوب میشوند و در شرایط اقلیمی گرم و خشک، این مسأله تشدید میشود؛ به همین دلیل در اقلیمهایی مانند یزد، مدیریت مصرف و کاهش تولید ظروف پلاستیکی یکبارمصرف، بسیار مؤثرتر و ضروریتر از اتکا به دفن یا گذر زمان برای تجزیه این نوع پسماندهاست.
وی تأکید میکند: اجرای طرح استفاده از ظروف موسوم به «گیاهی» یا «قابل کمپوست» در اقلیم و شرایط فعلی شهر یزد، هنوز عملی و قابل اتکا نیست. درصد خلوص گیاهی بسیاری از ظروفی که در بازار با عنوان گیاهی عرضه میشوند، بسیار پایین است و در فرآیند کمپوست طبیعی، پسماندها بهدرستی تجزیه نشده و کمپوست باکیفیتی تولید نمیشود.
خطرات اقلیم خشک
تابستان گرم یزد، نهفقط مانع تجزیه طبیعی پلاستیک میشود بلکه خطر آلودگی تدریجی خاک و محیط زیست در این استان را بیش از مناطق مرطوب کشور افزایش میدهد.
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری یزد میگوید: برخلاف تصور عمومی، گرمای شدید باعث تجزیه واقعی پلاستیکها نمیشود.
ظروف پلاستیکی و فومی در اقلیم خشک و کمرطوبت، به دلیل نبود رطوبت و فعالیت میکروبی کافی، دهها تا صدها سال در محیط باقی میمانند.
برزگر توضیح میدهد: تابش شدید آفتاب ممکن است موجب ترکخوردگی و خردشدگی ظاهری پلاستیکها شود، اما این فرآیند به معنای تجزیه زیستی نیست. درواقع، پلاستیکها به ریزپلاستیکها تبدیل میشوند؛ ذراتی که بهسادگی وارد خاک شده و در صورت استفاده از کود یا خاک آلوده میتوانند وارد زنجیره غذایی، محصولات کشاورزی، دام و نهایتا بدن
انسان شوند.
بنابراین در اقلیم خشک، نهفقط تجزیه پلاستیکها سریعتر انجام نمیشود، بلکه خطر ماندگاری بلندمدت و آلودگی تدریجی خاک و محیط زیست، بیش از بسیاری از مناطق مرطوب کشور است.
طرحهای محلی برای کاهش مصرف پلاستیک
برزگر میگوید: سازمان مدیریت پسماند شهرداری یزد طی سالهای اخیر با هدف ترویج سبک زندگی پایدار و کاهش وابستگی شهروندان به پلاستیک، طرحهای فرهنگی و محلی متنوعی را اجرا کرده است. این برنامهها که در سطح شهر و بهویژه در مناسبتهای فرهنگی و مذهبی برگزار میشوند، توانستهاند الگویی مؤثر برای سایر شهرها و استانها به شمار آیند.
وی یکی از این طرحها را تهیه و توزیع پاکتها و کیسههای خرید پارچهای میداند و ادامه میدهد: این پاکتها در مناسبتهای مختلف بین شهروندان توزیع میشود تا جایگزینی ساده و در دسترس برای کیسههای پلاستیکی باشد. این طرح با استقبال زیادی همراه شده است و بسیاری از خانوادهها استفاده از کیسههای پارچهای را به عنوان رفتاری روزمره پذیرفتهاند.
استفاده از سفره نان پارچهای در خرید نان
شهرداری یزد هرساله با هدف کاهش مصرف پلاستیک در خرید نان، سفره نان پارچهای را در نانواییها میان شهروندان توزیع میکند.
برزگر میافزاید: این اقدام علاوه بر کمک به حفظ محیطزیست از بُعد سلامت نیز اهمیت دارد؛ زیرا پلاستیکهای نازکی که برای بستهبندی نان داغ استفاده میشوند، در اثر حرارت، ترکیباتی آزاد میکنند که میتواند خاصیت سرطانزایی داشته باشد.
وی ادامه میدهد: این سازمان برای کاهش پسماند پلاستیکی در مناسبتهای مذهبی نیز گامهای مؤثری برداشته است؛ بهعنوان نمونه، کیسههای پارچهای مخصوص کفش در میان مساجد، حسینیهها و هیأتهای مذهبی توزیع شده است تا جایگزین کیسههای پلاستیکی شود. در کنار این اقدامات، فعالیتهای متنوع فرهنگی با شعار «نه به پلاستیک» در قالب جشنهای شهری، آموزش در مدارس، کارگاههای آموزشی و برنامههای مردمی در مساجد و مراکز فرهنگی دنبال میشود. هدف همه این طرحها، ایجاد تغییر رفتار پایدار در جامعه و نهادینهکردن کممصرفی از مبدأ است؛ تغییری که از فرهنگ شهروندی یزدی با روحیه مسئولانه و آگاهانه نسبت به محیطزیست سرچشمه میگیرد.
نظر شما