به گزارش سلامت نیوز به نقل از healthshots، تغییر رفتار در کودکان و نوجوانان همیشه نشانه لجبازی یا بدرفتاری نیست. گاهی این تغییرات می‌توانند پیامی از مشکلات عاطفی، روانی یا حتی جسمی باشند که کودک قادر به بیان مستقیم آن‌ها نیست.

دوران کودکی و به‌ویژه نوجوانی با تغییرات گسترده هورمونی، جسمی و احساسی همراه است. به همین دلیل، والدین باید به تغییرات ناگهانی یا مداوم در رفتار فرزند خود توجه کنند؛ زیرا تشخیص زودهنگام مشکلات، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های جدی‌تر دارد.

البته باید به خاطر داشت که مشاهده یک یا دو مورد از این رفتارها به‌تنهایی به معنای وجود اختلال روانی نیست. زمانی که این نشانه‌ها برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، شدت زیادی داشته باشند یا زندگی روزمره کودک را مختل کنند، بهتر است با یک روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک مشورت شود.

چرا کودکان رفتارهای چالش‌برانگیز از خود نشان می‌دهند؟

گاهی رفتارهایی مانند پرخاشگری، گوشه‌گیری، لجبازی یا بی‌انگیزگی، واکنشی به فشارهای روانی یا تغییرات زندگی هستند. این رفتارها ممکن است بر روابط کودک، عملکرد تحصیلی و حتی سلامت جسمی او تأثیر بگذارند.

۳۰ نشانه هشدار تغییرات رفتاری در کودکان و نوجوانان

اگر چند مورد از علائم زیر به‌صورت مداوم مشاهده شود، بهتر است موضوع را جدی بگیرید:

• تغییر ناگهانی شخصیت یا رفتار

• بحث و مشاجره مداوم با والدین یا اطرافیان

• تشدید رقابت و درگیری با خواهر یا برادر

• پاسخ‌های نامرتبط یا غیرعادی به سؤال‌ها

• زودرنجی و عصبانیت بیش از حد

• بی‌علاقگی به فعالیت‌هایی که قبلاً از آن‌ها لذت می‌برد

• اجتناب از تماس چشمی

• استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین یا مشاهده محتوای نامناسب

• عصبانیت مداوم و بی‌دلیل

• حسادت شدید، سرزنش دیگران یا عزت‌نفس پایین

• سرزنش کردن خود

• ناتوانی در تحمل شکست یا ناکامی

• قشقرق‌ها و انفجارهای هیجانی مکرر

• احساس غم یا ناامیدی طولانی‌مدت

• انزوا و دوری از دوستان و خانواده

• اضطراب شدید که زندگی روزمره را مختل کند

• آسیب رساندن به خود یا تهدید دیگران

• صحبت درباره مرگ یا افکار خودکشی

• تخریب وسایل یا اموال

• دروغگویی یا دزدی

• افت تحصیلی یا غیبت مکرر از مدرسه

• مصرف زودهنگام سیگار، الکل، مواد مخدر یا رفتارهای جنسی پرخطر

• مخالفت دائمی با قوانین و افراد دارای مسئولیت

• کاهش یا افزایش غیرعادی وزن

• بی‌توجهی به نظافت شخصی و ظاهر

• مشکلات گفتاری مانند لکنت زبان

• دیر خوابیدن، دیر بیدار شدن یا سایر اختلالات خواب

• شکایت مکرر مدرسه از رفتار کودک

• باج‌گیری عاطفی، تهدید یا اصرار غیرمنطقی برای رسیدن فوری به خواسته‌ها

• به تعویق انداختن مداوم تکالیف مدرسه و کارهای روزانه

• مشکلات جدی در روابط با دوستان یا همسالان

دلایل تغییر رفتار کودکان چیست؟

علت این تغییرات معمولاً ترکیبی از عوامل درونی و بیرونی است.

عوامل درونی

برخی از مهم‌ترین عوامل داخلی عبارت‌اند از:

• تغییرات هورمونی دوران رشد

• ویژگی‌های شخصیتی و خلق‌وخو

• اضطراب یا افسردگی

• اختلالات رشدی یا عصبی

• برخی بیماری‌های جسمی

• مصرف مواد مخدر یا الکل در نوجوانان

عوامل بیرونی

محیط زندگی نیز تأثیر زیادی بر رفتار کودک دارد. از جمله:

• شیوه تربیتی والدین

• اختلافات خانوادگی

• رقابت بین خواهر و برادر

• طلاق یا تغییر شرایط خانواده

• تجربه حوادث تلخ یا آسیب‌زا

• قلدری در مدرسه

• تمسخر یا تحقیر به دلیل ظاهر

• آزار جسمی یا جنسی

• مشکلات مالی خانواده

• فشارهای فرهنگی یا اجتماعی

• دشواری در سازگاری با محیط جدید

والدین چگونه می‌توانند به فرزند خود کمک کنند؟

متخصصان سلامت روان توصیه می‌کنند والدین به جای سرزنش یا تنبیه، ابتدا علت رفتار کودک را پیدا کنند.

راهکارهای مؤثر عبارت‌اند از:

• محرک‌هایی را که باعث بروز رفتار نامناسب می‌شوند شناسایی کنید.

• مهارت‌های کنترل استرس مانند تنفس عمیق و آرام‌سازی را به کودک آموزش دهید.

• قبل از تشدید مشکل، موقعیت‌های تنش‌زا را پیش‌بینی کنید.

• هنگام بروز رفتارهای نامناسب، آرامش خود را حفظ کنید و از واکنش‌های هیجانی بپرهیزید.

• بدون قضاوت به حرف‌های فرزندتان گوش دهید و اجازه دهید احساساتش را بیان کند.

• به جای تحمیل راه‌حل، گزینه‌های مختلف را پیش روی او قرار دهید تا خودش تصمیم بگیرد.

• مهارت حل مسئله، تصمیم‌گیری و مدیریت احساسات را در کودک تقویت کنید.

• رفتارهای مثبت و نقاط قوت او را تشویق و تحسین کنید.

• از فریاد زدن، تهدید یا تحقیر خودداری کرده و با لحنی قاطع اما محترمانه صحبت کنید.

• زمانی را به گفت‌وگوی خانوادگی اختصاص دهید تا اعضای خانواده درباره مشکلات و راه‌حل‌ها صحبت کنند.

• از حمایت اعضای خانواده، معلمان و دوستان قابل اعتماد کمک بگیرید.

• اگر علائم شدید، طولانی‌مدت یا نگران‌کننده هستند، از روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک کمک بگیرید.

چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟

اگر تغییرات رفتاری بیش از چند هفته ادامه داشته باشد، عملکرد تحصیلی یا روابط اجتماعی کودک را مختل کند، یا نشانه‌هایی مانند آسیب به خود، افکار خودکشی، پرخاشگری شدید یا مصرف مواد مشاهده شود، مراجعه به متخصص سلامت روان باید در اولویت قرار گیرد.

تغییر رفتار کودکان همیشه نشانه بدرفتاری یا لجبازی نیست؛ گاهی این رفتارها فریادی خاموش برای دریافت کمک هستند. توجه به نشانه‌های هشدار، ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو و مراجعه به متخصص در زمان مناسب می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند و به کودک کمک کند دوران رشد را با سلامت روان بیشتری پشت سر بگذارد.