به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات،  کمبود و گرانی دارو، معضل نخ نمایی است که هر از چندگاهی در صدر اخبار رسانه‌ها قرار می‌گیرد  و سپس با واکنش مقطعی مسئولان و انکار همه واقعیت‌ها ، به دست فراموشی سپرده می‌شود اما در این میان آنچه هرگز از یاد نمی‌رود، قصور و تقصیر نهادهای ذیربط در تامین داروی مورد نیاز بیمارانی است که مجبورند برای تهیه دارو در بازار آزاد، دست به هر کاری بزنند؛حتی فروش فرش زیر پا و اسباب و اثاثیه خانه .

گزارش میدانی  از شهرهای مختلف کشورمان نظیر قزوین،اصفهان، اهواز و زاهدان از مشکلات متعدد بیماران در تامین داروی مورد نیازشان حکایت دارد؛این در حالی است رئیس جمهور تنها ۲ روز قبل در نشست ویژه ای که  به منظور بررسی روند تامین دارو ،مواد اولیه و منابع مالی مورد نیاز تشکیل شده بود، اعلام کرد « تامین داروهای حیاتی مردم،در اولویت برنامه‌های دولت است. »
برای بررسی صحت و سقم این موضوع کافی است سری به داروخانه‌های شهر بزنیم و مشکلات بیماران و خانواده‌های آن‌ها را از نزدیک مشاهده کنیم،مشکلاتی که ریشه آن را فقط باید در ضعف مدیریت و کم توجهی نسبت به حق و حقوق بیماران مشاهده کرد.

جان بیماران هموفیلی در خطر است

 سیستان و بلوچستان به عنوان استانی که اسم آن همواره با محرومیت گره‌خورده،مدت هاست شرایط خوبی در حوزه دارو به ویژه داروهای حیاتی ندارد و شدت آن به حدی است که مدیر کانون هموفیلی هم نسبت به تداوم این شرایط هشدار داده است.
 به گزارش خبرنگار ما در زاهدان، مدیر کانون هموفیلی سیستان و بلوچستان در جمع خبرنگاران با هشدار نسبت به تشدید بحران کمبود داروهای انعقادی این استان، گفت: کمبود شدید داروهای حیاتی بیماران هموفیلی، آنان را با خطر معلولیت، خونریزی‌های غیرقابل کنترل و حتی مرگ مواجه کرده است.

بیگم سلمانیان افزود: سیستان و بلوچستان از سال‌ها قبل به دلیل شیوع بالای بیماری‌های ژنتیکی و ارثی، از جمله تالاسمی، هموفیلی، بیماری پروانه‌ای و ناهنجاری‌های مادرزادی با شرایط ویژه‌ای مواجه است و ازدواج‌های فامیلی، انجام نشدن آزمایش‌های ژنتیک پیش از ازدواج و بارداری و نبود آگاهی کافی از مهم‌ترین عوامل افزایش این بیماری‌ها به شمار می‌رود.

وی افزود: فرزندآوری در فرهنگ بسیاری از خانواده‌های استان جایگاه ویژه‌ای دارد اما در برخی موارد عدم انجام مشاوره و غربالگری ژنتیک موجب تولد کودکان مبتلا به بیماری‌های ارثی شده است که علاوه بر تحمیل رنج فراوان به خانواده‌ها، هزینه‌های سنگینی را نیز بر نظام سلامت کشور وارد می‌کند.

سلمانیان همچنین با اشاره به آمار بیماران هموفیلی استان گفت: تاکنون حدود ۱۷۰۰ بیمار هموفیلی دارای پرونده و کد ملی در استان شناسایی شده‌اند که این افراد به بیماری خود، آگاه بوده‌اند و برای درمان مراجعه کرده‌اند، اما در صورت اجرای برنامه‌های غربالگری، آمار واقعی مبتلایان بیش از این خواهد بود.

وی با اشاره به وضعیت اقتصادی خانواده‌های بیماران اظهار داشت: بخش قابل توجهی از مبتلایان استان در شرایط بسیار دشوار معیشتی زندگی می‌کنند و بسیاری از آنان حتی توان تامین هزینه‌های رفت و آمد برای دریافت خدمات درمانی را نیز ندارند.
سلمانیان با هشدار نسبت به کمبود شدید داروهای حیاتی بیماران هموفیلی افزود: اکنون بیش از ۸ ماه است که داروهای وارداتی مورد نیاز بیماران هموفیلی و برخی دیگر از بیماران خاص وارد کشور نشده و این موضوع شرایط بسیار بحرانی را برای آنان ایجاد کرده است.
وی گفت: کمبود این داروها به دلیل تاخیر در تخصیص ارز، موجب خالی شدن ذخایر دارویی کشور شده و در ۴ ماه اخیر بیماران تنها بخش بسیار اندکی از داروی مورد نیاز خود را دریافت کرده‌اند؛ در حالی که این میزان پاسخگوی آنان نیست.مدیر کانون هموفیلی سیستان و بلوچستان با بیان این که این بحران تاکنون جان برخی بیماران را گرفته است، اظهار داشت: بیماران هموفیلی بیش از سایر گروه‌ها در معرض خونریزی‌های مغزی قرار دارند و این خونریزی‌ها می‌تواند منجر به معلولیت دائمی یا مرگ شود.

  سلمانیان اظهار داشت: با کمبود فاکتورهای انعقادی، پزشکان ناچار شده‌اند برای کنترل خونریزی بیماران از فرآورده‌های خونی مانند پلاسمای تازه منجمد(FFP) استفاده کنند؛ روشی که مربوط به دهه‌های گذشته است و علاوه بر زمان‌بر بودن، احتمال بروز عفونت و واکنش‌های حساسیتی را نیز افزایش می‌دهد.

وی افزود: بیماران برای دریافت این فرآورده‌ها باید ساعت‌ها در مراکز درمانی منتظر بمانند تا فرآورده‌های خونی از انتقال خون به بیمارستان منتقل، ذوب و آماده تزریق شود؛ موضوعی که روند درمان را بسیار سخت و فرسایشی کرده است.

سلمانیان با اشاره به عوارض این روش درمانی گفت: استفاده از فرآورده‌های خونی در بسیاری از بیماران موجب بروز حساسیت‌های شدید از جمله خارش، تورم، سردرد، درد چشم و سرفه می‌شود، اما بیماران به دلیل نبود داروی اصلی، ناچار به پذیرش این شرایط هستند.

 وی تأکید کرد: امروز بیماران هموفیلی استان بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت هستند و انتظار می‌رود با تامین فوری داروهای حیاتی، تخصیص به‌موقع ارز و تقویت برنامه‌های پیشگیری، از تکرار مرگ و معلولیت بیماران جلوگیری شود.

تحریم یا ضعف مدیریت

طی سال‌های گذشته و به ویژه پس از تشدید تحریم‌ها علیه کشورمان،دستگاه‌های ذیربط از این موضوع به عنوان دلیل اصلی کمبود دارو و گرانی آن یاد کرده‌اند اما شواهد و قرائن موجود، از نادرستی این ادعا حکایت دارد.

دکتر الهام رضایی  داروساز و موسس یک داروخانه در زاهدان،  با اشاره به تداوم کمبود برخی اقلام دارویی در این شهر گفت: داروخانه‌ها در عمل با کمبود جدی داروهای مورد نیاز بیماران، به‌ویژه داروهای روماتولوژی، قلب و عروق، اعصاب و روان و برخی داروهای بیماران خاص روبرو هستند.

وی با بیان این که این کمبودها هم در حوزه داروهای شهری و هم داروهای بیمارستانی مشاهده می‌شود، اظهار داشت: آنچه بیش از همه در سطح داروخانه‌ها و میان بیماران به چشم می‌خورد، کمبود شدید داروهای روماتولوژی است. داروهایی مانند هیدروکسی کلروکین و متوترکسات که برای بیماران مبتلا به روماتیسم استفاده می‌شود، با کمبود زیادی مواجه هستند و توزیع آنها در سطح داروخانه‌ها بسیار محدود و به صورت قطره‌چکانی انجام می‌شود.

وی ادامه داد: پس از داروهای روماتولوژی، بیشترین کمبود مربوط به بیماران قلبی است و داروهای قلبی و عروقی مانند کونکور نیز با کمبود شدید مواجه بوده، این در حالی است که این دارو حتی نمونه تولید داخل هم دارد.

این داروساز با اشاره به وضع بیماران خاص گفت: بیماران شیمی‌درمانی و هموفیلی شرایط دشوارتری دارند، چراکه داروهای مورد نیاز این بیماران بیشتر در گروه داروهای خاص و بیمارستانی قرار می‌گیرد و کمبود آن‌ها مشکلات بیشتری برای بیماران ایجاد می‌کند.
رضایی در پاسخ به اظهارات برخی مسئولان درباره نبود کمبود دارویی اظهار داشت: واقعیت این است که کمبود وجود دارد؛ اگر کمبود نبود، داروخانه‌ها می‌توانستند با خیال راحت دارو را در اختیار بیماران قرار دهند.

این داروخانه دار در بیان نمونه‌ای از شرایط توزیع دارو گفت: برخی داروهایی که بیماران مبتلا به روماتیسم به آن نیاز دارند، ممکن است در طول یک ماه فقط یک یا دو بسته به داروخانه اختصاص پیدا کند، در حالی که روزانه دستکم ۲۰تا ۲۵بیمار برای دریافت این داروها مراجعه می‌کنند و داروخانه فقط می‌تواند مقدار بسیار محدودی از نیاز آنها را تامین کند.

جلوگیری از واردات،حتی از پاکستان !

رضایی همچنین درباره پیگیری واردات دارو از پاکستان گفت: در اوایل جنگ، مجوزی صادر شد تا امکان واردات برخی داروها از پاکستان فراهم شود، اما سازمان غذا و دارو فهرستی از داروهای مورد نیاز را در اختیار ما قرار داد که باید بر اساس همان فهرست اقدام می‌کردیم.

رضایی ادامه داد: داروهای موجود در این فهرست عمدتاً مربوط به بیماران خاص و داروهای بیمارستانی، از جمله داروهای مورد نیاز بیماران هموفیلی و شیمی‌درمانی بود، اما این موضوع هیچ‌گاه کمبود داروهای مورد نیاز بیماران سرپایی و داروخانه‌های سطح شهر را برطرف نکرد.بسیاری از داروهایی که در داروخانه‌های سطح شهر با کمبود مواجه هستند، اصلاً در فهرست سازمان غذا و دارو قرار نداشتند و به ما اعلام شد که خارج از این فهرست امکان تهیه و واردات دارو وجود ندارد.

وی اظهار داشت: پیش‌از این اعلام شده بود  ذخیره استراتژیک دارویی کشور تامین است، اما در عمل این داروها در اختیار داروخانه‌ها قرار نگرفت و بیماران نتوانستند به آنها دسترسی پیدا کنند.

این داروساز تاکید کرد: مشکل تامین دارو در عمل حل نشده است، زیرا همان داروهایی که در فهرست واردات قرار داشتند نیز همچنان با کمبود مواجه هستند و مشخص نیست چرا اجازه داده نشد که داروهای مورد نیاز واقعی مردم استان نیز از مسیر واردات تامین شود.

تغییر داروی بیمار به دلیل نبود داروی تجویزی

رضایی با اشاره به پیامدهای کمبود دارو برای بیماران توضیح داد: نخستین مشکل این است که بیماران نمی‌توانند داروی مورد نیاز خود را پیدا کنند و پزشک مجبور می‌شود داروی دیگری را جایگزین کند.گاهی داروهای مشابه یا برندهای دیگر اثربخشی یکسانی ندارند و همین موضوع باعث می‌شود بیمار یا درمان خود را تغییر دهد یا حتی از تهیه دارو صرف‌نظر کند.

وی ادامه داد: سازمان غذا و دارو تاکید دارد که می‌توان از برندهای دیگر استفاده کرد، اما در عمل ممکن است آن برند کیفیت یا اثربخشی مورد انتظار را نداشته باشد و این موضوع برای بیماران مشکل ایجاد می‌کند.

این داروساز با تاکید بر ضرورت اصلاح سیاست واردات دارو گفت: اگر سازمان غذا و دارو اجازه می‌داد داروهایی که در عمل کمبود آنها در استان احساس می‌شود، مانند داروهای روماتولوژی، قلب و عروق و اعصاب و روان، از پاکستان وارد شود، بخش قابل توجهی از مشکلات مردم کاهش پیدا می‌کرد .

رضایی تصریح کرد: در استان سیستان و بلوچستان به‌ویژه در منطقه بلوچستان، مصرف داروهای اعصاب و روان بالاست و این داروها باید در اولویت تامین قرار بگیرند. وی همچنین با اشاره به کمبود برخی داروهای عمومی نیز گفت: حتی استامینوفن کدئین به عنوان یک داروی مسکن معمولی ،با کمبود مواجه شده و ممکن است سهمیه یک داروخانه طی یک ماه فقط یک بسته باشد، در حالی که این دارو برای کنترل درد و تب بیماران استفاده می‌شود.

این داروساز تصریح کرد: با توجه به این که شرایط کشور و خسارات ناشی از جنگ، تولید دارو را با محدودیت‌هایی مواجه کرده است، اگر امکان واردات از کشورهای دیگر فراهم شود و محدودیت‌ها کاهش یابد، بخش زیادی از کمبودهای دارویی برطرف خواهد شد .