هر بار که صحبت از یک عمل جراحی موفق می‌شود، کمتر کسی به این فکر می‌کند که پشت آن، ده‌ها قطعه فلزی کوچک و بزرگ ایستاده‌اند که هرکدام وظیفه‌ای دقیق و غیرقابل جایگزین دارند. انواع ابزار جراحی اتاق عمل طیف گسترده‌ای را شامل می‌شوند. از تیغ‌های بیستوری و پنس‌های ظریف گرفته تا رتراکتورهای بزرگ و کلمپ‌های تخصصی قلب و عروق. به‌طور کلی این ابزارها را می‌توان در چند خانواده اصلی دسته‌بندی کرد: ابزار برش و تشریح (تیغ و قیچی)، ابزار گیرنده و نگهدارنده بافت (پنس و فورسپس)، ابزار بازکننده میدان دید (رتراکتور)، ابزار کنترل خونریزی (کلمپ و هموستات) و ابزار بخیه.

ابزارهای جراحی اتاق عمل چه نام دارند؟

جالب است بدانید بسیاری از این وسایل به نام همان جراح یا مخترعی نام‌گذاری شده‌اند که برای اولین بار طراحی‌شان کرده است. درست مثل پنس آدسون یا رتراکتور بالفور. اما فارغ از نام‌های تاریخی، اگر بخواهیم پاسخ ساده‌تری بدهیم باید گفت انواع ابزار جراحی اتاق عمل بر اساس کاربردشان نام می‌گیرند، نه صرفاً شکل ظاهری‌شان.

برای مثال، دسته چاقوی جراحی که معمولاً با شماره‌های ۳ و ۷ شناخته می‌شود، تیغه‌های یک‌بارمصرف شماره ۱۰، ۱۱ و ۱۵ را در خود جای می‌دهد و هرکدام برای عمق و نوع برش خاصی طراحی شده‌اند.

انواع ست‌های جراحی اتاق عمل

هیچ جراحی با یک ابزار تنها انجام نمی‌شود. به همین دلیل بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها ابزارها را در قالب «ست» تهیه می‌کنند تا هم چیدمان اتاق عمل منظم بماند و هم زمان آماده‌سازی کاهش یابد. رایج‌ترین نوع، ست جنرال یا همان ست جراحی عمومی است که پایه بسیاری از اعمال جراحی، از جمله لاپاراتومی و ترمیم زخم، به شمار می‌رود.

در کنار ست جنرال، ست‌های تخصصی‌تری هم وجود دارند که هرکدام متناسب با نوع جراحی طراحی شده‌اند. ست ارتوپدی معمولاً شامل استئوتوم، اکارتورهای کوچک و سنگین‌تر برای کار روی استخوان است. ست گوش‌وحلق‌وبینی ابزار ظریف‌تری مثل قیچی کاتل و کورت سینوس فرونتال را در خود جای می‌دهد و ست قلب و عروق هم به کلمپ‌های اختصاصی مانند استاتینسکی نیاز دارد که برای مهار موقت آئورت به کار می‌رود. تفاوت اصلی این ست‌ها نه در تعداد ابزار، بلکه در دقت، اندازه و جنسی است که متناسب با حساسیت بافت هدف انتخاب می‌شود.

یادگیری ابزار جراحی

برای دانشجویان اتاق عمل، پرستاران تازه‌کار و حتی پزشکان عمومی، شناخت انواع ابزار جراحی اتاق عمل یک مهارت پایه محسوب می‌شود که باید به‌مرور و از طریق تمرین عملی به دست بیاید. روش مؤثر این است که ابزار را بر اساس عملکرد دسته‌بندی کنید نه صرفاً حفظ نام‌ها. وقتی بدانید یک ابزار برای «برش»، «نگه‌داشتن» یا «باز کردن میدان» ساخته شده، تشخیص آن در میان دوجین وسیله مشابه بسیار ساده‌تر می‌شود.

تمرین با ست‌های آموزشی، مشاهده‌ی چیدمان استاندارد سینی جراحی و آشنایی با علائم استریلیزاسیون هم بخشی جدایی‌ناپذیر از این مسیر است.

اگر به دنبال منبعی برای مشاهده‌ی محصولات باکیفیت و به‌روز هستید، تیم آریا طب طیف کاملی از انواع ابزار جراحی اتاق عمل را برای مراکز درمانی و همچنین استفاده‌ی خانگی بیماران عرضه می‌کند و می‌توانید پیش از خرید، با کارشناسان مشاوره داشته باشید.

فهرست ۱۰۰ ابزار جراحی عمومی و تخصصی

برای اینکه تصویر کامل‌تری از انواع ابزار جراحی اتاق عمل داشته باشید، در ادامه فهرستی از ۱۰۰ ابزار پرکاربرد را بر اساس دسته عملکردی‌شان آورده‌ایم. این فهرست می‌تواند مرجع سریعی برای دانشجویان اتاق عمل، پرستاران و حتی مراکز درمانی هنگام تهیه ست باشد.

• ابزار برش و تشریح (۱۵ مورد): دسته بیستوری شماره ۳، دسته بیستوری شماره ۴، دسته بیستوری شماره ۷، تیغه بیستوری شماره ۱۰، تیغه بیستوری شماره ۱۱، تیغه بیستوری شماره ۱۲، تیغه بیستوری شماره ۱۵، قیچی متزنبام، قیچی مایو، قیچی پاتز، قیچی زنبق (ایریس)، قیچی کاتل، قیچی لیفت صورت، چاقوی دکل، سنگ‌شکن غضروف.
• پنس‌ها و فورسپس‌های گیرنده بافت (۲۰ مورد): پنس آدسون، پنس آدسون‌براون، پنس دوقطبی آدسون، پنس آلیس، فورسپس بابکاک، پنس رینگ، پنس شان، پنس کارمالت، پنس کوخر، پنس دووال (پنینگتون)، پنس فوگارتی، پنس جرالد، پنس بایونت، پنس تیشیو دبیکی، پنس روسو، پنس گیره حوله، فورسپس بک‌بایتینگ، پنس دیسکتینگ ساده، پنس دیسکتینگ دندانه‌دار، پنس پوتزاسمیت.
• رتراکتورها و بازکننده‌های میدان جراحی (۱۵ مورد): رتراکتور بالفور، رتراکتور دیور، رتراکتور آلم، رتراکتور سن، رتراکتور دزمارز، رتراکتور واژینال هینی‌سایمون، رتراکتور هنلی، رتراکتور کتف (اسکاپولا)، رتراکتور مغزی آدسون، رتراکتور سیمز، اکارتور راگنل، اکارتور کوچک بنت، جمع‌کننده رگ، دهان‌گاگ دیویس، بیلی ریب اپروکسیماتور.
• کلمپ‌ها و ابزار کنترل خونریزی (۱۵ مورد): کلمپ استاتینسکی، گیره بولداگ، هموستات کوخر، هموستات میکسر، کلمپ کارمالت، کلمپ عروقی دبیکی، کلمپ روده‌ای، کلمپ لاپاراتومی، پین‌س‌کلمپ آلیس، کلمپ صفراوی، کلمپ باب‌کاک، کلمپ کریل، کلمپ راکر، کلمپ گلیسون، کلمپ آنژیوکت.
• استئوتوم‌ها، کورت‌ها و ابزار استخوانی (۱۰ مورد): استئوتوم آلکساندر پریوستئوتوم، هوک استئوتوم، کورت استخوان، کورت سینوس فرونتال، راسپ بینی، راسپ دنده دویان، پانچ استخوانی، رانژور استخوانی، الویتور پریوستئال، مته دستی جراحی.
• ابزار تخصصی چشم، مغز و اعصاب و گوش‌وحلق‌وبینی (۱۵ مورد): پنفیلد شماره ۱، پنفیلد شماره ۲، پنفیلد شماره ۳، پنفیلد شماره ۴، قلاب عصبی، نگه‌دارنده سوزن کاستروویجو، لوله مکش فریزر، مکش پل، قلاب خارجی بینی، رتراکتور مغزی آدسون سربل، قیچی زاویه‌دار کاتل، فورسپس بک‌بایتینگ سینوسی، هوک بینی، الویتور کوتل، پروب لاکریمال.
• ابزار کمکی، بخیه و استریلیزاسیون (۱۰ مورد): سوزن‌گیر (نیدل هولدر)، پنس شان پارچه‌ای، پروب زخم، کاتتر ساکشن، دستگیره کوتر، الکترود منوپولار، الکترود بای‌پولار، سینی استریل ابزار، پکینگ فورسپس، پروب کاوش زخم.