در این مقاله با انواع ارتز و پروتز، کاربردهای آن‌ها، تفاوت‌های اصلی و مراحل ساختشان آشنا می‌شوید.

ارتز چیست؟

ارتز وسیله‌ای است که از بیرون روی اندام یا ستون فقرات بسته می‌شود. کارش این است که حرکت را کنترل کند، فشار را از روی یک نقطه برداشته و بین نقاط مختلف تقسیم کند، یک انحراف را اصلاح یا از بافت آسیب‌دیده محافظت کند. برای مثال بریس زانو بعد از پارگی رباط صلیبی، اسپلینت مچ برای سندرم تونل کارپ، کفی طبی برای صافی کف پا و کرست ستون فقرات همه ارتز هستند.

انواع ارتز:

ارتز دائمی نیست. در بعضی موارد بسته به شرایط بیمار تنها چند هفته برای جوش‌خوردن شکستگی یا ترمیم بافت نرم استفاده می‌شود و بعد کنار می‌گذارند. ولی در برخی مواقع مثل ارتزهای بیماران فلج مغزی، فرد باید سال‌ها ارتز را ببندد.

پروتز چیست؟

پروتز ابزاری است که به شکل اندام مصنوعی روی بدن بیمار قرار می‌گیرد. دلیل نیاز به این ابزار می‌تواند قطع عضو بر اثر تصادف، عوارض دیابت یا بیماری عروقی، سرطان استخوان یا نقص مادرزادی باشد.

به نقل از وب سایت کلینیک ارتز پروتز زعفرانیه:

در پروتزهای اندام تحتانی دو سطح قطع زیر زانو و بالای زانو بیشتر از موارد دیگر است. در پروتز زیر زانو، زانوی خود فرد سالم مانده و کار می‌کند، برای همین راه‌رفتن طبیعی‌تر است و یادگیری کار با آن سریع‌تر و آسان‌تر است. اما در پروتز بالای زانو، مفصل زانو ازدست‌رفته و برای پروتز یک زانوی مصنوعی، مکانیکی یا هیدرولیکی، هم طراحی می‌شود. تمرین راه‌رفتن با آن زمان بیشتری می‌گیرد.

پروتز اندام فوقانی هم وجود دارد. نوع مکانیکی آن با کابل و تسمه حرکت می‌کند. نوع میوالکتریک، سیگنال الکتریکی عضلات باقی‌مانده را می‌خواند و انگشتان را حرکت می‌دهد، دقیق‌تر، ولی گران‌تر است.

پروتزهای زیبایی، مثل انگشت، گوش، بینی یا چشم مصنوعی، حرکتی ندارند و تنها برای بازگرداندن ظاهر طبیعی و اعتمادبه‌نفس کسی است که با تغییر چهره‌اش زندگی می‌کند.

مهم‌ترین قسمت پروتز که دیده نمی‌شود

بیشتر آدم‌ها پروتز را با پا، زانو یا دست فلزی‌اش می‌شناسند، ولی ارزش و کارایی آن به قطعه‌ای بستگی دارد که زیر لباس پنهان است و به شکل قالبی است که اندام باقی‌مانده (استامپ) داخلش می‌نشیند. این قسمت باید دقیقاً با شکل و حجم استامپ هماهنگ باشد. اگر تنگ باشد باعث ایجاد زخم و درد می‌شود و اگر شل باشد، پروتز زیر وزن بدن لق می‌خورد.

مشکل اینجاست که استامپ ثابت نمی‌ماند و اغلب در دوره بعد از جراحی مدت شکل و حجم اندام به طور قابل‌توجهی تغییر می‌کند. به همین دلیل ساکت پروتز در سال اول گاهی چند بار عوض می‌شود. همچنین تغییر وزن در سال‌های بعد هم می‌تواند تناسب و هماهنگی را به هم بزند.

تفاوت ارتز و پروتز

مراحل ساخت، از معاینه تا تحویل

برای معاینه و ساخت ارتز یا پروتز کافی است به یک کلینیک ارتز پروتز مراجعه کنید تا طبق مراحل زیر آن را به شما تحویل دهند:

• ارزیابی و معاینه: پزشک و ارتوتیست وضعیت اندام، قدرت عضلات، سلامت پوست و شرایط زندگی و نیاز فرد را بررسی می‌کنند. نحوه طراحی و ساخت پروتز و ارتز برای کسی که می‌خواهد کوه برود و کسی که فقط داخل خانه راه می‌رود، یکسان نیست.
• اندازه‌گیری و قالب‌گیری: با استفاده از قالب گچی یا اسکن سه‌بعدی از اندام انجام می‌شود.
• ساخت و آزمایش: ابتدا نمونه آزمایشی ساخته می‌شود تا فرد با آن راه برود و از آن استفاده کند. در این مرحله همه رفتارهای بیمار به‌دقت بررسی می‌شود و در صورت نیاز اصلاحات روی پروتز و ارتز انجام خواهد شد.
• تحویل و آموزش: در نهایت طرز پوشیدن، مراقبت از پوست و تمرین چگونگی استفاده به بیمار آموزش داده می‌شود.
• پیگیری: برای اعمال تنظیمات بعدی دوره پیگیری و زمان مراجعه بعدی برای بیمار مشخص می‌شود.

جمع بندی

شما به کدام نیاز دارید؛ ارتز یا پروتز؟ اگر عضو وجود دارد؛ ولی ضعیف شده، دردناک یا کج است شما به ارتز نیاز دارید؛ اما اگر عضوی وجود ندارد باید پروتز استفاده کنید.
بااین‌حال هستند افرادی که به هر دو نیاز دارند. برای مثال کسی که یک پایش را ازدست‌داده، علاوه بر پروتز برای عضو ازدست‌رفته ممکن است برای پای سالمش هم کفی طبی بگیرد، چون بار بیشتری روی آن می‌افتد یا بعضی بیماران هم به ارتز ستون فقرات و هم پروتز اندام نیاز دارند. تصمیم نهایی را پزشک و ارتوتیست بعد از معاینه حضوری می‌گیرند.
ارتز و پروتز سفارشی تقریباً در بیشتر مواقع بهتر از نمونه آماده جواب می‌دهند. مدل‌های آماده به طور دقیق به هیچ بدنی نمی‌خورد و باتوجه‌به این که در ارتز و پروتز، چند میلی‌متر اختلاف همان چیزی است که بین راحتی و زخم فاصله می‌اندازد، پیشنهاد ما استفاده از مدل‌های سفارشی است.