سلامت نیوز:صنعت دارو به خصوص داروهایی با تکنولوژی بالا، با چالش‌های زیادی مواجه هستند که شاید بخشی از مشکلات و موانع، ناشی از تحریم ها باشد، اما مشکلات داخلی هم کمتر از تحریم‌ها نیستند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از مهر، صنعت داروسازی به عنوان یک صنعت استراتژیک در دنیا شناخته می‌شود که توانسته سهم زیادی در کسب درآمد و رشد اقتصادی برخی کشورها داشته باشد. اهمیت این موضوع وقتی نمایان می‌شود که بدانیم بعد از تجارت اسلحه، فروش دارو توانسته از جایگاه ویژه‌ای در مبادلات تجاری برخوردار شود.
این در حالی است که صنعت داروسازی کشورمان با توجه به جایگاهی که در تامین نیازهای دارویی کشور دارد، اما با مشکلات و چالش‌های زیادی در مسیر رشد و توسعه مواجه است که در شرایط تحریم‌ها، این وضعیت به مراتب سخت‌تر شده است. البته دست‌اندرکاران صنعت داروسازی کشور به خصوص تولید کنندگان داروهای با تکنولوژی بالا و «های تک»، معتقدند اگر مقررات دست و پاگیر داخلی نباشد، تولیدکنندگان می‌توانند به آسانی از سد تحریم‌ها عبور کرده و وارد رقابت با شرکت‌های قدرتمند خارجی شوند.
حسام‌الدین مدنی رئیس هیات مدیره و محمدرضا کاظمعلی دبیر انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات بیوتکنولوژی پزشکی ایران، با حضور در خبرگزاری مهر، به گوشه‌ای از مسائل و مشکلات تولید و صادرات داروهای بایوتک پرداختند.
بخش اول این میزگرد را با هم می‌خوانیم.
- وضعیت تولید داروهایی که از تکنولوژی بالایی برخوردارند، چگونه است؟
مدنی: از دو جنبه می‌توان این مسئله و چالش‌های بیوتکنولوژی بر کرونا را بررسی کرد. جنبه اول خارجی و دیگری داخلی است. جنبه خارجی مربوط به این می‌شود که در حوزه بین‌الملل به علت دشمنی که آمریکا با ما دارد و تحریم‌هایی که بر ما اعمال کردند، با موانعی برخورد می‌کنیم که شامل نقل و انتقالات ارزی برای خرید مواد اولیه است که به راحتی تهیه نمی‌شود. البته این نکته را همین جا عنوان کنم که مواد اولیه برای شرکت‌های بیوتک چندان جای نگرانی ندارد چون خودشان تولید کننده هستند، اما یک سری مواد جانبی و…، وجود دارد که باید آماده شود و در حوزه تولید بایوتک نمی‌گنجد. بنابراین باید خریداری شود. خریداری این مواد به مشکلات تحریم‌ها باز می‌گردد. آنچه تا به حال اتفاق افتاده این است که شرکت‌های بایوتکنولوژی به هر ترتیبی که بوده توانستند حتی با مشکلات فراوان، این موارد را تهیه کنند و هیچ گاه اجازه ندهند که کشور دچار کمبود شود.
از ابتدا تا به امروز هیچ وقت نشنیده‌اید که بگویند تولید دارو در کشور کم است. همیشه به موقع به تعهدات خود عمل کرده‌اند و توانسته‌اند خدمت رسانی به مردم را انجام دهند. این به این علت است که پایه دانش فنی در اینجا موجود است و دانش فنی را خلق می‌کنند. فرق دانش بایوتکنولوژی با داروهای شیمیایی این است که داروهای شیمیایی افزوده شأن در است و ما نمی‌توانیم برای داروهای شیمیایی بگوییم که همه داروهای شیمیایی را در داخل کشور تولید می‌کند. این مسئله برای کارخانجات و کشور نه امکان پذیر است و نه صرفه اقتصادی دارد. اما در بایوتک ارزش افزوده است که خلق می‌کند. بنابراین کمبودی احساس نمی‌کند و در توسعه هم پیشرفت‌های بسیار خوبی داشته است.
بحث داخلی به این بر می‌گردد که برای اینکه شرکت‌های بایوتکنولوژی بتوانند برخی از موادی که در خارج وجود دارد را وارد کنند، نیازمند گرفتن ارز و مجوز هستند. گاهی عدم هماهنگی بین ارگان‌های دولتی بیشتر از تحریم‌ها آزار دهنده است. قوانین و مقرراتی گذاشته می‌شود که این قوانین فی‌نفسه برای بانک مرکزی خوب است اما الزاماً وزارت صنایع یا وزارت بهداشت و…، شاید نتوانند از آن قوانین تبعیت کنند. یک سری قواعد و مقرراتی را وزارت بهداشت می‌گذارد که ممکن است شرکت‌ها نتوانند از آن قواعد تبعیت کنند یا اگر رعایت کنند با تطویل زمان و مشکلات زیادی مواجه می‌شوند. عدم هماهنگی بین ارگان‌های داخلی و وزارتخانه‌های داخلی گاهاً ضربه و خسارتی بیشتر از تحریم‌های بین‌المللی دارد.
در جلسه سازمان توسعه صادرات گفتند که برای توسعه صادرات قوانین بگذاریم. پیشنهاد دادیم که قوانین قبلی و اضافه را حذف کنیم. مقام معظم رهبری فرمودند ما در اقتصاد مقاومتی دو نگاه داریم یک نگاه به درون (تکیه بر توانمندی داخلی) و یک نگاه به برون (توسعه صادرات). نگاه برون این نیست که ما التماس کنیم و جنس بخریم، بحث توسعه صادرات است و تمام کشورهای پیشرفته و توسعه یافته این دو کار را انجام می‌دهند.
فرآیند توسعه کره جنوبی، کشورهای آسیای جنوب شرقی، ژاپن، چین و…، همین موضوع است. البته این کشورها به علت نوع نگرششان به دنیا، مشکلی نداشتند و سرمایه گذاری به آنجا رفته اما الزاماً سرمایه گذاری خارجی نجات دهنده نیست. تکیه به درون و نگاه به بیرون نجات دهنده است. نگاه به بیرون یعنی باید صادرات داشته باشیم و صادرات را تسهیل کنیم. مسئله‌ای که امروزه مطرح می‌شود این است که می‌گویند صادرات را نظام مند کنیم. اگر صادرات را نخواهیم نظام مند کنیم باید چه کار کنیم. اجازه بدهید صادرات انجام شود، نظام مند یعنی چی.
شهید چمران می‌گفت که به من می‌گویند فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم. در صورتی که منظم‌ترین کارها را می‌کردم. اسمش جنگ‌های نامنظم است اما بر اساس اصول تاکتیکی جنگی برنامه‌ریزی می‌شد و کارا بود. در حوزه صادرات نیز باید این مسیر را داشته باشیم. ما نمی‌توانیم در قوانین و مقررات جاری که برای واردات کشور اهمیت دارد، صادرات داشته باشیم. باید قوانین و مقررات صادراتی بگذاریم.
زمانی در کشور مکتب خانه داشتیم. مکتب خانه کار خودش را می‌کند و کارایی خودش را داشت. در آن مقطع ایرادی نداشت. اما وقتی دانشگاه درست کردید دیگر دانشگاه نمی‌تواند مثل مکتب خانه باشد. صادرات ساز و کار دیگری دارد و با واردات فرق دارد. قواعد و مقررات واردات را نمی‌توان با صادرات تطبیق داد. بنابراین اگر بخواهد صادرات انجام شود با توجه به مؤلفه‌های اصلی در کشور ما مثل نفت که هر روز کمتر می‌شود و از خام فروشی به سمت توسعه صادرات برویم، راه تکنولوژی یکی از ظرفیت‌های اصلی کشور برای تأمین ارز است. یک گرم ماده بیوتکنولوژی ۱۱ هزار دلار است. چند بشکه نفت باید بفروشیم که ۱۱ هزار دلار شود.
تایوان و سنگاپور نفت ندارند، مگر توسعه سنگاپور به سرمایه گذاری خارجی منوط شده است؟! برعکس آن هم هست، آیا عربستان و امارات پیشرفته‌اند و توسعه پایدار دارند؟ خیر. ساختمان‌های شیک و شاپی سنتر که توسعه محسوب نمی‌شود. توسعه یعنی توسعه پایدار یعنی بتوانید در صحنه رقابت بین‌الملل با رقبای اصلی در محصولات رقابت کنید نه اینکه شاپی سنتر شوید. تایوان ۱۵۰ میلیارد دلار عروسک در سال پیش صادر کرده است. سنگاپور قطب آسیای جنوب شرقی است. اینها به این دلیل نیست که ما فکر کنیم چون سرمایه گذاری خارجی شده و چون ما سرمایه گذاری خارجی نداریم، بدبختیم.
ما در حوزه بایوتک، دارو، پتروشیمی و…، رقابت‌هایی در دنیا داریم. بنابراین به نظر من تکیه و توانمندی داخلی و نگاه به برون به گفته مقام معظم رهبری دو رکن اساسی است که بایوتکنولوژی می‌تواند نقش اساسی در این میان داشته باشد. متأسفانه در کشور آن طور که باید به بایوتکنولوژی اهمیت داده نمی‌شود. تسهیل قوانین با ایجاد قوانین و مقررات دو مقوله جدا است. نگاه اینکه مشکل را حل کنیم و بانک، سازمان و نهاد خودمان می‌خواهیم فلان کار را بکنیم و هر کسی می‌خواهد سفت ترین قواعد و مقررات را درست کند که شکست می‌خوریم. بنابراین همه از هم ایراد می‌گیریم و آن کار ایراد دار را انجام می‌دهیم. وقتی کنار هم هستیم بحث از توسعه، تمدن، بوروکراسی و اروپا و کشورهای دیگر می‌زنیم و در عمل هیچکس حاضر نیست ریسک کند.
- چقدر محصولات بایو تولید می‌کنیم و چه میزان ظرفیت صادرات داریم.
کاظمعلی: ما الان نزدیک به ۲۲ محصول حوزه بایوتک را تولید می‌کنیم. در دنیا بیش از ۱۵۰ مولکول دارویی در حوزه بایوتک داریم که در حوزه جهانی وجود دارد و ما از این ۱۵۰ مولکول دارویی ۲۲ محصول را تولید می‌کنیم و نزدیک به ۲۰ محصول دیگر در خط تولید توسعه شرکت‌های دارویی ما قرار دارد. به نوعی ما برنامه‌ریزی داریم ۴۰ محصول برتر در دنیا که در بیماری‌های صعب‌العلاج ساخته می‌شود و در دنیا گران قیمت است و می‌تواند برای کشور ما ارزبری زیادی داشته باشد، هدف تولید قرار داده‌ایم.
در این راستا اتفاقی که می‌افتد این است که معاونت علمی ریاست جمهوری در ۱۰ سال گذشته از شرکت‌های دانش بنیان حمایت زیادی کرده برای اینکه بچه‌های فارغ التحصیل وارد اکوسیستم حوزه بایوتکنیک شوند و با کار بر روی داروهای جدید هم نیاز داخلی کشور را تأمین کنند و هم اینکه بتوانند پتانسیل صادراتی ایجاد کنند. در فواصل سال ۹۶-۹۷ بیش از نیمی از صادرات کشور به مبلغ ۵۰ میلیون دلار مربوط به محصولات بایوتک بوده که در سال ۹۸ به ۳۰ میلیون دلار رسید و در سال ۹۹ احتمالاً به زیر ۲۰ میلیون دلار خواهد رسید.
عوامل مهمی در حوزه صادرات مواد بایوتک کشور نقش بازی می‌کند. جدا از بحث تحریم‌های بین‌المللی و کاهش مراودات بانکی، نکات دیگری مربوط به قوانین و مقررات داخلی کشور است. به طوری که در چند سال گذشته داروهای جدید وارد فهرست دارویی ایران نمی‌شود، وقتی دارویی وارد فهرست دارویی نشود قاعدتاً این دارو نمی‌تواند وارد مارکت و بازار شود و بنابراین قیمت گذاری نمی‌شود و همه اینها دست به دست هم می‌دهد که مبانی اولیه برای صادرات را از دست بدهید. چون وقتی می‌خواهید صادرات انجام دهید، کشورهای مقصد نیاز دارند که یک سری از مدارکی را به کشور نشان دهید که بگویید محصول داخلی است و در کشور خودتان در حال مصرف شدن است، وقتی فهرست دارویی ایران بسته می‌شود و دارویی وارد فهرست نمی‌شود و در بازار قیمت گذاری نمی‌شود طبعاً صادرات آن دارو و محصول دچار اشکال می‌شود. این یکی از موانعی است که بر سر راه صادرات داروهای بایوتک وجود دارد.
دغدغه دولت و وزارت بهداشت این است که وقتی محصولی وارد فهرست دارویی رسمی ایران می‌شود می‌تواند ایجاد درخواست ارز داشته باشد، فشار بیمه‌ها را ایجاد کند و از سمت دیگر نگاه ما علاوه بر تأمین نیاز داخلی کشور، نگاه بر اساس توسعه صنعت بایوتک است. با این نگاه صنعت بایوتک نمی‌تواند موفق شود، چون اگر دارویی را الان به فکر تولیدش نباشید در آینده نزدیک مجبورید با هزینه بسیار بالا واردات کنید و این موضوع ایجاد ارزبری می‌کند.
مصوبه‌ای را هیئت وزیران در تاریخ ۲۹/۰۲/۱۳۹۷ تصویب کرد که در ماده ۹ به صدور مجوز واردات برای داروهایی که در فهرست دارویی ایران نیستند، اشاره می‌کند. این مصوبه واردات این داروها را مجاز می‌کند. این مصوبه فقط برای داروهایی است که در لیست و فهرست دارویی ایران نیستند و پزشک تجویز می‌کند و با هزینه بیمار تهیه می‌شود.
- شرکت‌های بایوتک وابسته به ارز نیستند، چرا بود و نبود ارز ۴۲۰۰ تومانی برای آنها مهم است؟
مدنی: اگر این مسئله حذف شود قیمت گذاری آزاد می‌شود. به خاطر ارزی که می‌دهند می‌گویند که باید قیمت گذاری مطابق تعرفه صورت گیرد. مشکل اینجا بروز می‌کند که شرکتی که خارج می‌رود و به صورت محدود دارو می‌آورد (وزارت بهداشت به صورت محدود ۵ الی ۱۰ درصد اجازه می‌دهد دارویی وارد شود) با ارز ۴۲۰۰ وارد می‌کند و شرکت داخلی که تولید می‌کند می‌گوید ملزومات با ارز آزاد است و بخشی دیگر را با ۴۲۰۰ می‌دهید، ۴۲۰۰ را حذف کنید
صنعت دارو به خصوص داروهایی با تکنولوژی بالا، با چالش‌های زیادی مواجه هستند که شاید بخشی از مشکلات و موانع، ناشی از تحریم ها باشد، اما مشکلات داخلی هم کمتر از تحریم‌ها نیستند.
