به گزارش سلامت نیوز به نقل از scitechdaily، پژوهشهای جدید نگاه دانشمندان به یکی از شناختهشدهترین عوامل زیستی پیری را تغییر داده است. سلولهای پیر یا «سلولهای زامبی» که سالها بهعنوان عامل التهاب مزمن، تخریب بافتها و بیماریهای مرتبط با افزایش سن شناخته میشدند، اکنون چهرهای متفاوت از خود نشان دادهاند.
بر اساس یک مقاله مروری منتشرشده در مجله علمی Aging-US با عنوان «پیری سلولی: از سازوکارهای بیماریزا تا مداخلات دقیق ضدپیری»، سلولهای پیر همواره دشمن بدن نیستند و در برخی شرایط حتی میتوانند به حفظ سلامت و ترمیم بافتها کمک کنند.
این مطالعه توسط پژوهشگران مرکز سرطان بیمارستان غرب چین وابسته به دانشگاه سیچوان انجام شده است.
سلولهای زامبی چیستند؟
سلولهای پیر یا سنسنت (Senescent Cells) سلولهایی هستند که توانایی تقسیم و تکثیر خود را برای همیشه از دست دادهاند. این سلولها به مرور زمان در بدن تجمع پیدا میکنند و موادی التهابی ترشح میکنند که میتواند به سلولهای اطراف آسیب برساند.
به همین دلیل، دانشمندان سالها تصور میکردند حذف این سلولها میتواند راهی برای مقابله با پیری و بیماریهای وابسته به سن باشد.
اما یافتههای جدید نشان میدهد این تصویر چندان ساده نیست.
همه سلولهای پیر مضر نیستند
پژوهشگران دریافتهاند که برخی از سلولهای پیر نقشهای حیاتی و مفیدی در بدن دارند. از جمله:
- کمک به ترمیم زخمها
- مشارکت در رشد جنینی
- حفظ تعادل طبیعی بافتها
- جلوگیری از ایجاد اسکار و آسیب بیش از حد در بافتها
این کشف باعث شده دانشمندان نگاه دقیقتر و پیچیدهتری به فرآیند پیری داشته باشند.
تأثیر پیری سلولی بر اندامهای مختلف
بررسی جدید نشان میدهد سلولهای پیر در اندامهای مختلف بدن تجمع پیدا میکنند از جمله:
- کبد
- ریهها
- کلیهها
- قلب
- بافت چربی
- مغز
- پوست
و میتوانند در بروز بیماریهای مزمن نقش داشته باشند.
عوامل متعددی در ایجاد این سلولها دخیل هستند، از جمله:
- استرس اکسیداتیو
- آسیب DNA
- اختلال عملکرد میتوکندریها
- التهاب مزمن
- کوتاه شدن تلومرها
- آلودگی هوا
- اشعه فرابنفش خورشید
با افزایش تعداد این سلولها، ساختار طبیعی بافتها تغییر کرده و احتمال بروز بیماریهای مرتبط با افزایش سن بیشتر میشود.
چرا حذف همه سلولهای پیر ایده خوبی نیست؟
یکی از مهمترین نتایج این مطالعه آن است که سلولهای پیر گروهی یکدست نیستند. برخی از آنها میتوانند التهاب، اختلالات متابولیک، تحلیل بافتها و حتی پیشرفت سرطان را تشدید کنند، اما برخی دیگر برای حفظ سلامت بافتها ضروری هستند.
به همین دلیل دانشمندان به تدریج از رویکرد «حذف کامل سلولهای پیر» فاصله گرفتهاند.
به گفته پژوهشگران، درمانهای آینده باید بتوانند سلولهای مضر را هدف قرار دهند و سلولهای مفید را حفظ کنند.
نسل جدید درمانهای ضدپیری
در سالهای اخیر داروهایی موسوم به «سنولیتیک» (Senolytics) برای نابودی سلولهای پیر توسعه یافتهاند. برخی از شناختهشدهترین آنها عبارتاند از:
- داساتینیب (Dasatinib)
- کوئرستین (Quercetin)
- فیسیتین (Fisetin)
این داروها با مختل کردن مسیرهای بقای سلولهای پیر، آنها را از بین میبرند.
در کنار این داروها، پژوهشگران روی روشهای پیشرفتهتری نیز کار میکنند؛ از جمله:
- ایمنیدرمانیهای هدفمند
- سلولهای مهندسیشده CAR-T
- داروهای «سنومورفیک» که بدون حذف سلولها، ترشحات التهابی آنها را کاهش میدهند
آینده پزشکی ضدپیری: «محافظت دقیق از سالمندی»
مفهوم جدیدی که در این مقاله مطرح شده، «محافظت دقیق از سالمندی» (Precision Geroprotection) نام دارد.
هدف این رویکرد آن است که:
- سلولهای پیری که باعث بیماری میشوند شناسایی و حذف شوند.
- سلولهایی که در ترمیم و نگهداری بافتها نقش دارند حفظ شوند.
برای رسیدن به این هدف، دانشمندان از فناوریهای پیشرفتهای مانند:
- آنالیز تکسلولی
- ردیابی دودمانی سلولها
- نقشهبرداری فضایی بافتها
استفاده میکنند تا انواع مختلف سلولهای پیر را بهتر بشناسند.
چالشهای پیش رو
با وجود پیشرفتهای امیدوارکننده، هنوز موانع مهمی وجود دارد:
- نبود نشانگرهای زیستی دقیق برای شناسایی سلولهای پیر
- دشواری رساندن داروها به سلولهای هدف
- احتمال آسیب ناخواسته به بافتهای سالم
- اطلاعات محدود درباره تغییرات سلولهای پیر در طول زمان
پژوهشگران هشدار میدهند حذف بیرویه این سلولها ممکن است به فرآیندهای مهمی مانند ترمیم بافتها، عملکرد سیستم ایمنی و پایداری عروق خونی آسیب برساند؛ بهویژه در اندامهای حساسی مانند قلب، مغز و ریهها.
این مطالعه تصویری پیچیدهتر و متعادلتر از فرآیند پیری ارائه میدهد. برخلاف تصور گذشته، همه سلولهای پیر یا «زامبی» دشمن بدن نیستند. برخی از آنها در حفظ سلامت بافتها و ترمیم آسیبها نقش مهمی دارند. به همین دلیل، آینده درمانهای ضدپیری احتمالاً بر حذف هوشمندانه سلولهای مضر و حفظ سلولهای مفید متمرکز خواهد بود؛ رویکردی که میتواند راه را برای سالمندی سالمتر و افزایش کیفیت زندگی در سالهای آینده هموار کند.
نظر شما