به گزارش سلامت نیوز به نقل از verywellmind، فوبیا یا هراسِ اختصاصی، نوعی ترس شدید و غیرمنطقی از یک شیء، موجود یا موقعیت خاص است؛ ترسی که معمولاً با خطر واقعی تناسبی ندارد اما می‌تواند اضطراب شدید و رفتارهای اجتنابی ایجاد کند.

در حالی که فوبیاهایی مانند ترس از ارتفاع، پرواز، عنکبوت یا سخنرانی در جمع بسیار شناخته‌شده هستند، برخی هراس‌ها به‌مراتب نادرترند و کمتر درباره آن‌ها شنیده‌ایم. با این حال، همین فوبیاهای نادر نیز می‌توانند زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهند.

فوبیای اختصاصی چیست؟

افراد مبتلا به فوبیای اختصاصی هنگام مواجهه با عامل ترس خود، اضطراب شدید و فوری را تجربه می‌کنند. برای تشخیص این اختلال، معمولاً شرایط زیر وجود دارد:

• ترس یا اضطراب شدید نسبت به یک شیء یا موقعیت خاص

• واکنش فوری هنگام مواجهه با عامل ترس

• نامتناسب بودن شدت ترس با خطر واقعی

• تداوم علائم به مدت حداقل شش ماه

• ایجاد اختلال در عملکرد روزمره یا ناراحتی قابل توجه

بر اساس آمار مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا، حدود ۱۲.۵ درصد از بزرگسالان در طول زندگی خود نوعی فوبیای اختصاصی را تجربه می‌کنند.

۱. آلکتروفوبیا؛ ترس از مرغ و خروس

«آلکتروفوبیا» به ترس شدید از مرغ، خروس یا جوجه‌ها گفته می‌شود.

بسیاری از فوبیاهای حیوانی به موجوداتی مانند مار، سگ یا حشرات مربوط می‌شوند، اما در برخی موارد، حیواناتی که ظاهراً تهدید جدی محسوب نمی‌شوند نیز می‌توانند منبع ترس باشند.

پژوهشگران موردی را گزارش کرده‌اند که در آن یک زن ۱۸ ساله پس از تجربه‌ای ترسناک در کودکی با یک مرغ، دچار هراس شدید از این حیوان شده بود. او از هر موقعیتی که احتمال حضور مرغ در آن وجود داشت اجتناب می‌کرد. این فوبیا در نهایت با مواجهه‌درمانی با موفقیت درمان شد.

۲. جراسکوفوبیا؛ ترس از پیر شدن

«جراسکوفوبیا» یا ترس از افزایش سن، می‌تواند به اضطراب شدید و رفتارهای ناسالم منجر شود.

در یکی از گزارش‌های علمی، نوجوانی ۱۴ ساله برای جلوگیری از رشد بدن خود، مصرف غذا را محدود کرده بود. او همچنین برای جوان‌تر به نظر رسیدن، قامت خود را خم می‌کرد و با صدایی کودکانه صحبت می‌کرد.

این افراد معمولاً از مسئولیت‌های بزرگسالی، استقلال مالی و تغییرات جسمی مرتبط با افزایش سن نیز هراس دارند.

۳. آمبولوفوبیا؛ ترس از راه رفتن

«آمبولوفوبیا» به ترس از راه رفتن گفته می‌شود.

این هراس بیشتر در سالمندان دیده می‌شود و معمولاً با نگرانی از زمین خوردن ارتباط دارد. مشکلات تعادل، سرگیجه، ضعف بینایی، پوکی استخوان و برخی بیماری‌ها می‌توانند احتمال بروز این فوبیا را افزایش دهند.

افراد مبتلا ممکن است به‌تدریج از ترک خانه یا حتی بلند شدن از تخت خودداری کنند؛ موضوعی که کیفیت زندگی آن‌ها را به شدت کاهش می‌دهد.

۴. امتوفوبیا؛ ترس از استفراغ

«امتوفوبیا» یکی از شناخته‌شده‌ترین فوبیاهای نادر است و به ترس شدید از استفراغ یا مشاهده استفراغ دیگران اشاره دارد.

این ترس می‌تواند چرخه‌ای از اضطراب و علائم جسمی ایجاد کند. فرد از استفراغ می‌ترسد، دچار تهوع ناشی از اضطراب می‌شود و همین تهوع، ترس او را تشدید می‌کند.

در برخی موارد، افراد برای جلوگیری از استفراغ، از خوردن بعضی غذاها نیز اجتناب می‌کنند.

۵. آراکیبوتیروفوبیا؛ ترس از چسبیدن کره بادام‌زمینی به سقف دهان

شاید عجیب به نظر برسد، اما برخی افراد از چسبیدن کره بادام‌زمینی به سقف دهان هراس دارند.

این ترس ممکن است ریشه در تجربه خفگی، حساسیت شدید غذایی یا واکنش‌های آلرژیک خطرناک داشته باشد. افرادی که پیش‌تر شوک آنافیلاکسی را تجربه کرده‌اند، گاهی پس از آن دچار اضطراب مداوم درباره غذا خوردن می‌شوند.

۶. اسپکتروفوبیا؛ ترس از آینه

«اسپکتروفوبیا» به ترس از آینه یا تصویر منعکس‌شده در آن گفته می‌شود.

برخی افراد از دیدن تصویر خود در آینه احساس ترس می‌کنند و برخی دیگر از انعکاس اشیاء یا افراد. در موارد شدید، فرد ممکن است از حضور در مکان‌هایی که آینه دارند اجتناب کند و این مسئله زندگی اجتماعی او را مختل سازد.

۷. دسیدوفوبیا؛ ترس از تصمیم‌گیری

همه افراد گاهی در تصمیم‌گیری دچار تردید می‌شوند، اما در «دسیدوفوبیا» این نگرانی به سطحی فلج‌کننده می‌رسد.

فرد ممکن است از اتخاذ ساده‌ترین تصمیم‌ها نیز بترسد، زیرا پیامدهای احتمالی انتخاب اشتباه را بیش از حد بزرگ و فاجعه‌آمیز تصور می‌کند. در نتیجه، وابستگی شدیدی به دیگران برای تصمیم‌گیری پیدا می‌کند.

۸. هیپوپوتومونستروسسکیپدالیوفوبیا؛ ترس از کلمات بلند

نام این فوبیا خود به طرز طنزآمیزی بسیار طولانی است.

افراد مبتلا به این هراس از دیدن، خواندن، نوشتن یا تلفظ کلمات بلند و پیچیده دچار اضطراب می‌شوند. در برخی موارد، مواجهه با چنین واژه‌هایی حتی می‌تواند به حمله پانیک منجر شود.

۹. چیکلوفوبیا؛ ترس از آدامس

«چیکلوفوبیا» ترس شدید از آدامس جویدن یا مشاهده آدامس است.

برخی افراد نه‌تنها از جویدن آدامس، بلکه از دیدن دیگران هنگام جویدن یا مشاهده آدامس جویده‌شده نیز دچار اضطراب می‌شوند. علت دقیق این فوبیا مشخص نیست، اما احتمال می‌رود تجربه‌های ناخوشایند گذشته در شکل‌گیری آن نقش داشته باشند.

۱۰. فوبوفوبیا؛ ترس از فوبیا

شاید عجیب‌ترین مورد در این فهرست، «فوبوفوبیا» باشد؛ یعنی ترس از خودِ ترس یا ترس از ابتلا به فوبیا.

افراد مبتلا معمولاً نسبت به احساسات اضطرابی خود حساسیت زیادی دارند و از قرار گرفتن در موقعیت‌هایی که ممکن است باعث ترس یا اضطراب شود اجتناب می‌کنند. این مسئله می‌تواند دامنه فعالیت‌های روزمره آن‌ها را به شدت محدود کند.

آیا فوبیاهای نادر قابل درمان هستند؟

خبر خوب این است که بیشتر فوبیاها، حتی نادرترین آن‌ها، قابل درمان‌اند. مؤثرترین روش‌های درمانی عبارت‌اند از:

• درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)

• مواجهه‌درمانی (Exposure Therapy)

• مواجهه‌درمانی با کمک فناوری و واقعیت مجازی

این روش‌ها به افراد کمک می‌کنند به‌تدریج با عامل ترس خود روبه‌رو شوند و واکنش اضطرابی خود را کاهش دهند.

فوبیاها می‌توانند از هر شیء، حیوان، موقعیت یا حتی یک مفهوم انتزاعی سرچشمه بگیرند. هرچند ترس از مرغ، آینه، راه رفتن یا کلمات بلند عجیب به نظر می‌رسد، اما برای افراد مبتلا کاملاً واقعی و ناتوان‌کننده است. خوشبختانه با تشخیص صحیح و دریافت درمان مناسب، بسیاری از این ترس‌ها قابل کنترل و درمان هستند.