به گزارش سلامت نیوز به نقل از marthastewart، بسیاری از افراد بدون نیاز به زنگ ساعت، پیش از طلوع آفتاب از خواب بیدار میشوند، در حالی که برخی دیگر حتی پس از چندین هشدار نیز به سختی از رختخواب جدا میشوند. متخصصان خواب میگویند دلیل اصلی این تفاوت در «ساعت بیولوژیک» یا ریتم شبانهروزی بدن نهفته است.
نقش ساعت درونی بدن
ریتم شبانهروزی یا ساعت داخلی بدن، چرخهای زیستی است که خواب، بیداری، سطح هوشیاری و بسیاری از عملکردهای بدن را در طول شبانهروز تنظیم میکند. این ساعت درونی تعیین میکند که فرد به طور طبیعی تمایل دارد زود بخوابد و زود بیدار شود یا شبها دیرتر به خواب برود و صبحها دیرتر بیدار شود.
متخصصان به این ویژگی «کرونوتایپ» میگویند. کرونوتایپ تا حد زیادی تحت تأثیر ژنتیک قرار دارد و معمولاً در خانوادهها دیده میشود.
چرا برخی افراد صبحدوست هستند؟
پژوهشگران توضیح میدهند افرادی که ساعت زیستی آنها کمی کوتاهتر از ۲۴ ساعت عمل میکند، معمولاً زودتر احساس خوابآلودگی میکنند و صبحها نیز زودتر بیدار میشوند. در مقابل، افرادی که ساعت درونی طولانیتری دارند، بیشتر به شبزندهداری تمایل دارند.
در افراد سحرخیز، ترشح هورمون ملاتونین که مسئول ایجاد خوابآلودگی است، زودتر در عصر افزایش مییابد و صبح نیز زودتر کاهش پیدا میکند. به همین دلیل آنها زودتر به خواب میروند و زودتر بیدار میشوند.
همزمان با کاهش ملاتونین در ساعات اولیه صبح، سطح هورمون کورتیزول افزایش پیدا میکند. این هورمون به بدن کمک میکند انرژی لازم برای بیدار شدن و آغاز فعالیتهای روزانه را فراهم کند.
عادتهای روزانه هم اهمیت دارند
اگرچه ژنتیک پایه اصلی الگوی خواب را شکل میدهد، اما عوامل محیطی و سبک زندگی نیز میتوانند بر زمان خواب و بیداری اثر بگذارند.
قرار گرفتن در معرض نور طبیعی صبحگاهی یکی از مهمترین عواملی است که ساعت زیستی بدن را تنظیم میکند و میتواند به خوابیدن و بیدار شدن زودتر کمک کند. همچنین داشتن برنامه خواب منظم، فعالیت بدنی کافی و کاهش قرار گرفتن در معرض نورهای شدید در ساعات پایانی شب از دیگر عوامل مؤثر هستند.
در مقابل، مصرف کافئین در ساعات پایانی روز، استفاده طولانیمدت از تلفن همراه و سایر نمایشگرها در شب و کمبود نور طبیعی در طول روز میتوانند زمان خواب را به تأخیر بیندازند.
آیا میتوان سحرخیز شد؟
کارشناسان معتقدند تغییر کامل کرونوتایپ برای همه افراد امکانپذیر نیست، بهویژه در کسانی که بهطور طبیعی شبزندهدار هستند. با این حال، بسیاری از افراد میتوانند با اصلاح عادتهای روزانه، خواب خود را تا حدی تنظیم کنند و صبحها هوشیارتر باشند.
برای این منظور توصیه میشود:
- بلافاصله پس از بیدار شدن در معرض نور طبیعی قرار بگیرید.
- پیادهروی صبحگاهی یا فعالیت بدنی سبک انجام دهید.
- در ساعات پایانی شب استفاده از تلفن همراه و نمایشگرها را محدود کنید.
- نور محیط خانه را در ساعات شب کاهش دهید.
- اتاق خواب را هنگام خواب تا حد امکان تاریک نگه دارید.
متخصصان میگویند سحرخیز یا شبزندهدار بودن تا حد زیادی به ژنتیک و ساعت بیولوژیک بدن وابسته است، اما سبک زندگی نیز میتواند بر کیفیت خواب و سطح هوشیاری روزانه تأثیر بگذارد. اگرچه همه افراد نمیتوانند به یک «سحرخیز واقعی» تبدیل شوند، اما با رعایت چند عادت ساده میتوان خواب منظمتر و صبحهای پرانرژیتری را تجربه کرد.
نظر شما