به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایرنا، اعتیاد به مواد مخدر به عنوان یکی از پیچیدهترین و ویرانگرترین بحرانهای اجتماعی در دهههای اخیر، ساختارهای بنیادین جوامع را هدف قرار داده است. این پدیده شوم مرزهای سن، جنسیت و طبقات اجتماعی را در نوردیده و با تحمیل هزینههای سنگین اقتصادی، بهداشتی و فرهنگی، مسیر توسعه پایدار را با چالشهای جدی مواجه ساخته است.
در این میان، موقعیت جغرافیایی ایران و قرار گرفتن آن در شاهراه ترانزیت جهانی مواد مخدر، موجب شده تا این معضل ابعاد گستردهتری به خود بگیرد و مقابله با آن نیازمند عزم ملی و برنامهریزیهای کلان باشد.
استان اصفهان در قلب ایران نیز از این پدیده شوم مصون نمانده و بر اساس آخرین اعلام شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان، هماکنون در این استان افزون بر ۱۰۰هزار معتاد وجود دارد.
آگاهیبخشی مستمر و شفاف در خصوص پیامدهای ناگوار مصرف مواد مخدر، از مهمترین ابزارهای پیشگیرانه در این کارزار نابرابر محسوب میشود. اطلاعرسانی دقیق درباره تخریب بافتهای حیاتی بدن و فروپاشی روانی افراد، میتواند به عنوان یک زنگ بیدارباش برای کسانی عمل کند که در لبه پرتگاه اعتیاد قرار دارند.
طبق آمارهای رسمی، درصد قابل توجهی از خانوادهها زمانی به وجود این بحران در خانه خود پی میبرند که سالها از شروع مصرف فرزندانشان گذشته و روند درمان بسیار پیچیده شده است.
استان اصفهان نیز به عنوان یکی از کلانشهرهای مهم کشور، از ترکشهای این آسیب اجتماعی در امان نمانده است. وجود ده ها هزار معتاد در این استان و درگیری بخش قابل توجهی از جمعیت فعال استان با این بحران، نشاندهنده آن است که مبارزه با مواد مخدر دیگر تنها وظیفه نهادهای انتظامی نیست و این رویکرد نیازمند اجتماعی شدن، مشارکت فعالانه رسانهها و تغییر نگاه عمومی از رویکرد قهری محض به رویکرد درمانی و حمایتی است.
همافزایی همگانی و تغییر رویکرد اجتماعی در مبارزه با مواد مخدر
مدیریت بحران اعتیاد، فراتر از توان یک سازمان یا نهاد خاص است و نیازمند تشکیل یک جبهه متحد از تمامی ظرفیتهای دولتی و مردمی است. تجربه نشان داده است که هرگاه دستگاههای اجرایی، نیروهای امنیتی، تشکلهای مردمنهاد و خانوادهها در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند، اثربخشی برنامههای پیشگیرانه و درمانی به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
این همگرایی نه تنها به کاهش عرضه مواد مخدر کمک میکند، بلکه شبکههای حمایتی قدرتمندی را برای بازگشت آسیبدیدگان به آغوش جامعه فراهم میسازد.
افزون بر اقدامات ساختاری، اصلاح نگاه فرهنگی جامعه به مقوله اعتیاد یک ضرورت اجتنابناپذیر است. تا زمانی که معتاد در نگاه افکار عمومی تنها یک مجرم تلقی شود، روند پنهانکاری در خانوادهها ادامه خواهد یافت.
شعارها و رویکردهای نوین جهانی بر این اصل استوارند که توقف انگزنی اجتماعی و پذیرش فرد معتاد به عنوان یک بیمار نیازمند کمک، اولین و مهمترین گام در مسیر درمان و پاکی پایدار است.
مهدی جمالی نژاد، استاندار اصفهان، روز گذشته ضمن گرامیداشت پنجم تیرماه، روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، در پیامی یادآور شده است که مقابله با این بلای خانمانسوز مستلزم ارتقای آگاهی عمومی، گسترش اقدامات فرهنگی، حمایت از بازتوانی افراد درگیر و برخورد قاطع با شبکههای قاچاق است.
وی تاکید کرد: استان اصفهان با بهرهگیری از ظرفیت ارزشمند سیستم درمان، دستگاههای اجرایی، مجموعه قضایی و سازمانهای مردمنهاد، عزم خود را برای پیشگیری و کاهش آسیبهای ناشی از اعتیاد به کار گرفته و ابراز امیدواری کرده است که با تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری، شاهد ایرانی سالمتر و پویاتر باشیم.
تخریب خاموش فرماندهی بدن؛ آسیبهای جبرانناپذیر مغزی
مغز انسان به عنوان مرکز فرماندهی تمامی احساسات، تصمیمگیریها و عملکردهای حیاتی، نخستین قربانی مصرف مواد مخدر است. ورود ترکیبات شیمیایی و افیونی به سیستم عصبی، ساختار طبیعی انتقالدهندههای عصبی را مختل کرده و مغز را برای انجام فعالیتهای روزمره خود به این مواد خارجی وابسته میسازد.
این وابستگی فیزیکی و شیمیایی به حدی قدرتمند است که کنترل اراده را از فرد سلب کرده و او را به مصرفکنندهای بیاختیار تبدیل میکند.
تغییر الگوی مصرف از مخدرهای سنتی به سمت مواد روانگردان و صنعتی، زنگ خطر مضاعفی را برای سلامت روان جامعه به صدا درآورده است. این مواد جدید با سرعت و شدت بسیار بیشتری سلولهای عصبی را تخریب میکنند و عوارضی نظیر توهم، پرخاشگری و زوال عقل را در سنین جوانی به همراه دارند.
بسیاری از این آسیبهای بافتی و مرگ سلولهای مغزی، حتی پس از ترک طولانیمدت نیز هرگز به حالت اولیه بازنمیگردند.
پزشک متخصص مغز و اعصاب بیمارستان عیسی ابن مریم(ع) دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در این زمینه به ایرنا گفت: حدود ۶۰ درصد از بیماران معتاد دچار اختلالات مربوط به مغز و اعصاب هستند.
مرضیه رحیمی با اشاره به اینکه مصرف طولانی مدت مواد باعث از دست رفتن حافظه و بروز افسردگی میشود، ادامه داد: مخدرهایی مانند حشیش باعث بروز حملات اضطرابی شدید و در دراز مدت موجب آتروفی مغزی میشوند.
وی با هشدار به خانواده یادآور شد: بیشترین احتمال سقوط در دام اعتیاد مربوط به سنین ۱۵ تا ۶۴ سال است و مصرف موادی نظیر اکستازی، شیشه، کوکائین و هروئین میتوانند سلولهای پوسته مغز را از بین ببرد و فرآیندهای تفکر را قطع کند.
وی تصریح کرد: مصرف روانگردانها باعث تشدید بیماریهای اعصاب نظیر دوقطبی و اسکیزوفرنی شده و عوارض جانبی مصرف طولانیمدت آنها به از هم پاشیدگی کانون خانوادهها و بروز مشکلات جدی روانی میانجامد.
تله باورهای غلط و دشواریهای درمان دوگانه
یکی از خطرناکترین عواملی که مسیر ورود به دنیای تاریک اعتیاد را هموار میکند، رواج باورهای نادرست و غیرعلمی در سطح جامعه است. بسیاری از افراد با این تصور خام که مصرف تفریحی مواد مخدر منجر به وابستگی نمیشود یا اینکه اراده کافی برای ترک در هر زمانی را دارند، خود را در دامی گرفتار میکنند که خروج از آن نیازمند سالها تلاش طاقتفرساست، این سادهانگاری، به ویژه در میان نسل جوان، عامل اصلی شکلگیری اولین تجربههای مصرف است.
از سوی دیگر، پدیده خوددرمانی و استفاده از مواد مخدر برای تسکین دردهای جسمی یا اختلالات عصبی، یکی دیگر از کجفهمیهای رایج است. ترکیب شدن بیماریهای زمینهای روانپزشکی با بیماری اعتیاد، شرایطی را ایجاد میکند که در علم پزشکی به آن تشخیص دوگانه میگویند.
درمان این وضعیت بسیار زمانبرتر و پیچیدهتر از درمان یک بیماری واحد است و مستلزم مداخله همزمان و تخصصی روانپزشکان و متخصصان مغز و اعصاب میباشد.
یک متخصص روانپزشک در این پیوند به ایرنا گفت:احیای سبک زندگی سالم بهترین راهکار مقابله با اعتیاد است و اصلاح باورهای غلط در این زمینه به شدت ضروری است.
آزاده مشایخی ادامه داد: برخی برای تخفیف علائم بیماریهای اعصاب به صورت خودسرانه به مصرف مواد مخدر روی میآورند که این امر در درازمدت نه تنها بیماری اولیه را درمان نمیکند، بلکه بیماری اعتیاد را نیز به آن میافزاید.
وی با تاکید بر اهمیت آگاهیبخشی خانوادهها، یادآور شده است که متاسفانه بیش از نیمی از خانوادهها بسیار دیر متوجه اعتیاد فرزندان خود میشوند.
موج نوپدید سیگارهای الکترونیک؛ نقاب جذاب و فریبنده اعتیاد نوین
در سالهای اخیر، بازارهای جهانی و داخلی شاهد ظهور محصولات دخانی جدیدی تحت عنوان سیگارهای الکترونیک یا ویپ بودهاند که با ظاهری مدرن و طعمهای فریبنده، به ویژه در میان نوجوانان و جوانان به شدت رواج یافتهاند.
این محصولات اغلب با ادعای بیخطر بودن یا به عنوان ابزاری برای ترک سیگارهای سنتی بازاریابی میشوند، در حالی که تحقیقات علمی خطرات پنهان و بسیار جدی آنها را اثبات کرده است که در موارد زیاد همتراز مواد مخدر هستند.
جذابیتهای بصری و فقدان بوی نامطبوع در این دستگاهها، باعث شده تا مصرف آنها در فضاهای مختلف با محدودیت کمتری مواجه باشد. همین دسترسی آسان و استفاده مداوم، حجم بالایی از نیکوتین و مواد سمی را وارد سیستم عصبی و تنفسی جوانان مصرف کننده میکند و وابستگیهای بسیار شدیدی را رقم میزند که ترک آنها به سادگی امکان پذیر نیست و مانند اعتیاد به مواد مخدر است.
متخصص بیماریهای مغز و اعصاب دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در این پیوند با هشدار قاطع نسبت به شیوع مصرف این محصولات در میان افراد زیر ۲۵ سال، اعلام کرد: نیکوتین موجود در سیگارهای الکترونیک به شدت اعتیادآور بوده و عملکرد شبکههای عصبی مرتبط با اراده و انگیزه را مختل میکند.
ایمان ادیبی تصریح کرد: پرسش رایج در میان افراد این است که آیا ضرر سیگارهای الکترونیک کمتر از سیگارهای معمولی است یا خیر، اما اساساً باید این سؤال را مطرح کرد که آیا این محصولات بدون خطر هستند یا نه، نه اینکه صرفاً آنها را با سیگار سنتی مقایسه کنیم.
وی تصریح کرد: سیگارهای الکترونیک و محصولات مشابه آن علاوه بر نیکوتین، حاوی بیش از ۲۰ ماده سمی دیگر هستند و در سال های اخیر شیوع مصرف آنها در میان نسل جوان رشد بسیار نگرانکنندهای داشته است که نیازمند توجه ویژه خانوادهها و سیاستگذاران حوزه سلامت است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، با هشدار نسبت به افزایش مصرف سیگارهای الکترونیک تأکید کرد: نیکوتین موجود در این محصولات بهشدت اعتیادآور بوده و بهطور مستقیم عملکرد شبکههای عصبی مرتبط با اراده، انگیزه و پاداش را در مغز مختل میکند.
وی ادامه داد: نیکوتین موجود در سیگارهای الکترونیک و ویپ بهسرعت نورون ها و ساختارهای عصبی مرتبط با اراده، انگیزه و سیستم پاداش مغز را دستکاری کرده و این فرایند در مصرف مستمر سیگارهای الکترونیک به دلایل مختلف از جمله به دلیل نبود محدودیتهای مصرف و امکان استفاده در هر زمان و مکان شدیدتر و سریعتر رخ میدهد.
وی ادامه داد: بررسیهای جهانی نشان میدهد مصرف سیگارهای الکترونیک در میان نسل جوان روندی صعودی داشته و میزان شیوع آن از حدود یک تا ۲ درصد در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۲۰ درصد در سال ۲۰۱۹ رسیده است.
وی یادآور شد: در بسیاری از کشورها آگاهی عمومی درباره خطرات این محصولات پایین است، در حالی که مصرفکنندگان پس از مدتی دچار وابستگی شدید نیکوتینی میشوند و علائم ترک مانند اضطراب، بیقراری و تحریکپذیری را حتی در محیطهای عادی تجربه میکنند.
بررسی ابعاد گوناگون پدیده اعتیاد، از مخدرهای سنتی گرفته تا روانگردانهای صنعتی و سیگارهای الکترونیک نوپدید، نشان میدهد که این معضل تنها یک چالش فردی نیست، بلکه یک تهدید همهجانبه علیه امنیت روانی و سلامت جسمانی جامعه است.
اظهارات متخصصان و مسوولان به روشنی اثبات میکند که تقلیل دادن مبارزه با مواد مخدر به برخوردهای صرفاً قهری، راهگشا نخواهد بود. پیروزی در این میدان نیازمند تغییر بنیادین در سبک زندگی، ارتقای سواد سلامت جامعه، ریشهکنی باورهای غلط و از همه مهمتر، درک معتاد به عنوان یک بیمار نیازمند همدلی و درمان تخصصی است.
در نهایت، رسالت سنگین خانوادهها در نظارت آگاهانه، در کنار انسجام نهادهای متولی، میتواند سپر مستحکمی در برابر این بلای خانمانسوز ایجاد کرده و تضمینکننده آیندهای روشن و عاری از اعتیاد برای نسلهای پیش رو باشد.
بر اساس اعلام شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر اصفهان، هماکنون در این استان افزون بر یکصد هزار معتاد وجود دارد.
بر اساس گزارش فرماندهی نیروی انتظامی استان اصفهان، قاچاقچیان مواد مخدر جدید به دنبال بازارهای مصرف بزرگتر هستند و از این رو جامعه هدف آن سنین زیر ۱۸ سال و هر ۲ جنس پسر و دختر است و کانونهای تهدید آن خانواده، مراکز آموزشی و محیط های کاری و به طور کل افراد مولد جامعه است.
نظر شما