نتایج پژوهشهای تازه نشان میدهد میان دو بحران جهانی، یعنی آلودگی پلاستیکی و مقاومت به آنتیبیوتیکها، ارتباطی نزدیک وجود دارد. محققان دریافتهاند میکروپلاستیکها پس از ورود به محیطزیست به سرعت توسط میکروارگانیسمها اشغال شده و زیستگاهی موسوم به «پلاستیسفر» ایجاد میکنند؛ محیطی که رشد و تکامل باکتریهای مقاوم به دارو را تسهیل میکند.
به گزارش سلامت نیوز از مونگابی، یکی از مهمترین عوامل این پدیده، تشکیل «بیوفیلم» روی سطح میکروپلاستیکهاست. بیوفیلم لایهای ژلمانند است که باکتریها برای محافظت از خود تولید میکنند. این لایه مانند یک سپر عمل کرده و نفوذ آنتیبیوتیکها را دشوار میکند؛ در نتیجه باکتریها فرصت بیشتری برای سازگار شدن و ایجاد مقاومت دارویی پیدا میکنند.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ در دانشگاه بوستون انجام شد نشان داد باکتری اشریشیا کلی (E. coli) پس از تنها ۱۰ روز قرار گرفتن در معرض میکروپلاستیکها، تا ۱۰۰ برابر مقاومت بیشتری در برابر چهار آنتیبیوتیک رایج پیدا کرد. پژوهشگران این یافته را بسیار نگرانکننده توصیف کردهاند.
علاوه بر این، تحقیقات نشان میدهد میکروپلاستیکها انتقال افقی ژنها، یعنی جابهجایی ژنهای مقاومت از یک باکتری به باکتری دیگر، را نیز بهشدت افزایش میدهند. بررسیهای انجامشده حاکی از آن است که این فرایند در حضور میکروپلاستیکها میتواند تا ۲۰۰ برابر سریعتر رخ دهد؛ موضوعی که گسترش مقاومت آنتیبیوتیکی را شتاب میدهد.
بررسیهای میدانی در چین و بریتانیا نیز نشان دادهاند که ذرات میکروپلاستیک موجود در رودخانهها نسبت به سطوح طبیعی مانند سنگ و چوب، میزبان تعداد بیشتری از باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیک هستند و ژنهای مقاومت دارویی بیشتری را در خود حمل میکنند.
دانشمندان همچنین دریافتهاند همه انواع پلاستیک به یک اندازه خطرناک نیستند. پلاستیکهایی مانند پلیاتیلن که در بستهبندیها کاربرد گستردهای دارد و پلیاستایرن منبسطشده (یونولیت)، بیش از سایر انواع پلاستیک، شرایط را برای تشکیل بیوفیلم و رشد باکتریهای مقاوم فراهم میکنند. با فرسوده شدن پلاستیکها در اثر نور خورشید و عوامل محیطی نیز سطح آنها زبرتر شده و امکان چسبیدن باکتریها بیشتر میشود.
به گفته پژوهشگران، میکروپلاستیکها علاوه بر ایجاد مقاومت، میتوانند باکتریهای مقاوم را نیز به محیطهای مختلف منتقل کنند. این ذرات از طریق رودخانهها، اقیانوسها و حتی زنجیره غذایی جابهجا میشوند. برخی مطالعات نشان دادهاند صدفها و سایر آبزیان فیلترکننده میتوانند میکروپلاستیکهای آلوده به باکتریهای مقاوم را جذب کرده و در نهایت این باکتریها از طریق مواد غذایی به انسان منتقل شوند.
یکی دیگر از نگرانیهای اصلی، تصفیهخانههای فاضلاب است. هرچند این مراکز بخش زیادی از میکروپلاستیکها، بقایای آنتیبیوتیکها و باکتریها را حذف میکنند، اما قادر به حذف کامل آنها نیستند. در نتیجه، پساب خروجی میتواند به محیطهایی تبدیل شود که در آنها مقاومت آنتیبیوتیکی تقویت میشود.
کارشناسان هشدار میدهند این خطر در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط که دسترسی کمتری به شبکههای فاضلاب، تصفیهخانهها و مدیریت مناسب پسماند دارند، بیشتر است. در چنین مناطقی هم آلودگی پلاستیکی گستردهتر است و هم عفونتهای مقاوم به دارو شیوع بیشتری دارد.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی نیز میتواند این بحران را تشدید کند. افزایش دما، تجزیه پلاستیکها به میکروپلاستیک را سرعت میبخشد، تشکیل بیوفیلمها را افزایش میدهد و انتقال ژنهای مقاومت میان باکتریها را تسهیل میکند.
پژوهشگران تأکید میکنند اگرچه هنوز پرسشهای زیادی درباره سازوکار دقیق این پدیده وجود دارد، اما شواهد موجود نشان میدهد کاهش مصرف پلاستیک، مدیریت بهتر فاضلاب، کنترل مصرف آنتیبیوتیکها و پایش مداوم باکتریهای مقاوم، از مهمترین راهکارها برای مقابله با این تهدید رو به رشد علیه سلامت عمومی است.
نظر شما