به گفته متخصصان داخلی، بخش بزرگی از مراجعان دیرهنگام به مراکز درمانی، در ابتدا زخم پای دیابتی خود را «چیز مهمی» تلقی نکرده‌اند. دکتر فرناز نورمحمدی، متخصص داخلی و دارای بورد تخصصی کنترل بیماری دیابت، در این‌باره توضیح می‌دهد که در بیماران دیابتی، آسیب تدریجی به اعصاب محیطی باعث می‌شود بیمار اصلاً درد زخم را حس نکند: «خیلی از بیمارانی که به ما مراجعه می‌کنند، اصلاً متوجه نشده‌اند که چند روز است زخمی روی پایشان شکل گرفته، چون حس درد در آن ناحیه به‌شدت کاهش پیدا کرده است.» جزئیات بیشتر درباره تخصص و رویکرد بالینی ایشان در صفحه دکتر فرناز نورمحمدی قابل مشاهده است.

زخم بستر؛ وقتی فشار جای خون‌رسانی را می‌گیرد

برخلاف زخم دیابتی که ریشه در بیماری زمینه‌ای دارد، زخم بستر معمولاً محصول یک عامل مکانیکی ساده است: فشار طولانی‌مدت روی یک نقطه از بدن. بیمارانی که به دلیل سکته مغزی، شکستگی لگن، یا ناتوانی حرکتی ناشی از سالمندی، ساعت‌ها در یک وضعیت ثابت روی تخت یا ویلچر باقی می‌مانند، بیشترین ریسک را دارند. نشانه اولیه معمولاً یک لکه قرمز روی پاشنه پا، لگن یا ستون فقرات است که برخلاف قرمزی‌های معمولی، با تغییر وضعیت بدن از بین نمی‌رود. غفلت از همین نشانه ساده، در بسیاری از موارد به زخمی عمیق منجر می‌شود که تا لایه عضله یا حتی استخوان پیش می‌رود.

پنج نشانه‌ای که باید مراجعه را فوری کند

متخصصان زخم فهرست مشخصی از علائم هشدار ارائه می‌دهند که وجود هر یک از آن‌ها نباید نادیده گرفته شود: افزایش ناگهانی درد یا تورم اطراف زخم، ترشح چرکی همراه با بوی نامطبوع، تب یا احساس ضعف عمومی، عدم کوچک شدن زخم پس از دو هفته مراقبت خانگی، و مشاهده بافت سیاه یا خاکستری در حاشیه زخم. هر یک از این علائم می‌تواند نشانه عفونتی باشد که در بیماران دیابتی، به دلیل ضعف سیستم ایمنی موضعی، سریع‌تر از حد معمول پیشرفت می‌کند.

چرا مراقبت تیمی نتیجه بهتری دارد؟

آنچه تفاوت اصلی بین بهبودی سریع و یک زخم مزمن چندماهه را رقم می‌زند، معمولاً کیفیت و پیوستگی مراقبت است، نه صرفاً تعویض پانسمان. ارزیابی دقیق عمق زخم، پاکسازی بافت غیرزنده، انتخاب پانسمان متناسب با مرحله بهبودی، و هماهنگی بین پرستار زخم و پزشک داخلی، همگی بخشی از یک فرآیند تخصصی هستند. برای بیماران کم‌تحرک، به‌ویژه سالمندانی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است، دریافت این خدمات به‌صورت ویزیت در منزل می‌تواند مانع از تأخیر خطرناک در شروع مراقبت شود؛ خدمتی که کلینیک زخم نیلمهر در مناطق شهریار، اندیشه و فردیس ارائه می‌دهد.

پیشگیری، هزینه‌ای بسیار کمتر از عارضه دارد

برای بیماران دیابتی، بازرسی روزانه کف پا در برابر نور، استفاده از کفش مناسب و بدون درز داخلی، و کنترل منظم قند خون، سه اقدام ساده اما مؤثر برای پیشگیری هستند. برای بیماران بی‌حرکت، تغییر وضعیت بدن هر دو ساعت یک‌بار و استفاده از تشک‌های کاهنده فشار، خط اول دفاعی در برابر زخم بستر محسوب می‌شود. متخصصان تأکید می‌کنند که آموزش خانواده و مراقبان در این زمینه، به‌اندازه مراقبت پزشکی اهمیت دارد، چون بسیاری از این عوارض در روزهای نخست به‌سادگی قابل کنترل‌اند و تنها با غفلت است که به یک بحران جدی تبدیل می‌شوند.

در نهایت، توصیه اصلی متخصصان یک جمله ساده است: هیچ زخمی، هرقدر هم کوچک، نباید نادیده گرفته شود. تشخیص و مراجعه به‌موقع، مرز اصلی بین یک بهبودی ساده و عوارض جدی است که گاه می‌تواند تا قطع عضو پیش برود.