به گزارش سلامت نیوز به نقل از thecoolist، سال‌هاست که بحث درباره قهوه عمدتاً بر میزان کافئین آن متمرکز بوده است؛ اینکه چه مقدار قهوه بیش از حد محسوب می‌شود و چه زمانی باید مصرف آن را متوقف کرد. اما گروهی از پژوهشگران در ایرلند این بار به سراغ موضوع دیگری رفته‌اند: باکتری‌هایی که در روده زندگی می‌کنند. نتایج تحقیقات آن‌ها نشان می‌دهد حتی یک فنجان قهوه بدون کافئین نیز می‌تواند تأثیراتی فراتر از آنچه تصور می‌شود بر بدن داشته باشد.

• پژوهشگران دانشگاه کالج کورک در ایرلند، ۳۱ مصرف‌کننده دائمی قهوه و ۳۱ فرد غیرمصرف‌کننده را بررسی کردند.

• قطع مصرف قهوه به مدت دو هفته با تغییراتی در ترکیبات متابولیکی میکروبیوم روده همراه بود.

• پس از شروع مجدد مصرف قهوه، هر دو گروه مصرف‌کننده قهوه کافئین‌دار و بدون کافئین، کاهش سطح استرس و علائم افسردگی را گزارش کردند.

• برخی اثرات به نوع قهوه وابسته بود؛ به‌طوری‌که حافظه در گروه مصرف‌کننده قهوه بدون کافئین و توجه و هوشیاری در گروه مصرف‌کننده قهوه کافئین‌دار بهبود یافت.

قهوه چگونه بر محور روده و مغز تأثیر می‌گذارد؟

این پژوهش به سرپرستی پروفسور جان کرایان، محقق اصلی مرکز APC Microbiome Ireland در دانشگاه کالج کورک انجام شده و نتایج آن در مجله علمی Nature Communications منتشر شده است. دانشگاه کالج کورک در آوریل ۲۰۲۶ این یافته‌ها را اعلام کرد.

در این مطالعه، ۳۱ فرد که به‌طور منظم روزانه سه تا پنج فنجان قهوه مصرف می‌کردند و ۳۱ فردی که قهوه نمی‌نوشیدند، شرکت داشتند.

در مرحله نخست، از مصرف‌کنندگان دائمی قهوه خواسته شد به مدت دو هفته مصرف این نوشیدنی را متوقف کنند. در این مدت، ارزیابی‌های روان‌شناختی انجام شد و از شرکت‌کنندگان نمونه مدفوع و ادرار گرفته شد.

پس از پایان این دوره، مصرف قهوه دوباره آغاز شد؛ با این تفاوت که شرکت‌کنندگان نمی‌دانستند چه نوع قهوه‌ای دریافت می‌کنند. نیمی از آن‌ها قهوه بدون کافئین و نیمی دیگر قهوه کافئین‌دار مصرف کردند.

قطع مصرف قهوه چه تغییری در میکروبیوم روده ایجاد کرد؟

نتایج نشان داد قطع مصرف قهوه با تغییرات قابل‌توجهی در الگوی متابولیت‌های میکروبیوم روده همراه است. این تغییرات در مقایسه با افرادی که اساساً قهوه مصرف نمی‌کردند، مشاهده شد.

همچنین مصرف‌کنندگان قهوه در مقایسه با افراد غیرمصرف‌کننده، سطح بالاتری از برخی باکتری‌های روده داشتند. باکتری‌های متعلق به گروه فیرمیکوت‌ها (Firmicutes) نیز افزایش یافته بودند؛ گروهی از باکتری‌ها که در برخی پژوهش‌ها با عواطف مثبت در زنان مرتبط دانسته شده‌اند.

کرایان درباره این یافته‌ها می‌گوید: «قهوه چیزی فراتر از کافئین است.»

او توضیح می‌دهد که قهوه یک عامل غذایی پیچیده است که با میکروب‌های روده تعامل دارد و می‌تواند فعالیت جمعی آن‌ها و نوع متابولیت‌هایی را که تولید یا مصرف می‌کنند، تغییر دهد.

به گفته این پژوهشگر، تأثیر قهوه بر بدن تنها به اثرات مستقیم کافئین محدود نمی‌شود و ترکیبات مختلف موجود در آن نیز می‌توانند از طریق میکروبیوم روده بر سلامت تأثیر بگذارند.

قهوه کافئین‌دار یا بدون کافئین؛ کدام‌یک برای مغز مفیدتر است؟

یکی از یافته‌های جالب این مطالعه، تفاوت اثرات قهوه کافئین‌دار و بدون کافئین بود.

پس از شروع مجدد مصرف قهوه، هر دو گروه کاهش استرس ادراک‌شده، علائم افسردگی و رفتارهای تکانشی را گزارش کردند؛ بنابراین این اثرات به وجود یا نبود کافئین وابسته نبودند.

با این حال، برخی تغییرات در دو گروه متفاوت بود:

• حافظه و یادگیری: بهبود این عملکردها تنها در گروه مصرف‌کننده قهوه بدون کافئین مشاهده شد. این موضوع نشان می‌دهد ترکیبات دیگری مانند پلی‌فنول‌ها ممکن است در این اثر نقش داشته باشند.

• اضطراب: کاهش اضطراب تنها با مصرف قهوه کافئین‌دار مرتبط بود.

• توجه و هوشیاری: بهبود این عملکردها نیز در گروه مصرف‌کننده قهوه کافئین‌دار مشاهده شد.

• التهاب: مصرف کافئین با کاهش خطر التهاب ارتباط داشت.

این یافته‌ها مبنای نتیجه‌گیری کرایان است که قهوه، چه کافئین‌دار و چه بدون کافئین، می‌تواند به شیوه‌هایی متفاوت اما مکمل بر سلامت تأثیر بگذارد.

چرا این یافته‌ها اهمیت دارند؟

این نتایج برای افرادی که به دلیل مشکلات خواب یا نگرانی درباره فشار خون، مصرف قهوه بدون کافئین را انتخاب کرده‌اند، امیدوارکننده است. به نظر می‌رسد حذف کافئین لزوماً به معنای از دست دادن تمام فواید احتمالی قهوه نیست؛ زیرا ترکیبات دیگری در این نوشیدنی وجود دارند که ممکن است همچنان بر سلامت روده و مغز تأثیر بگذارند.

محدودیت‌های مطالعه؛ چرا نباید در مصرف قهوه زیاده‌روی کرد؟

با وجود نتایج امیدوارکننده، این پژوهش محدودیت‌هایی دارد. مطالعه تنها ۶۲ شرکت‌کننده داشته و تغییرات کوتاه‌مدت و ارتباط میان عوامل مختلف را بررسی کرده است؛ بنابراین نمی‌توان نتایج آن را به تمام افراد تعمیم داد یا از آن نتیجه گرفت که مصرف بیشتر قهوه الزاماً سلامت را بهبود می‌بخشد.

همچنین افرادی که به کافئین حساس هستند، زنان باردار و مبتلایان به بیماری‌های قلبی باید درباره میزان و نوع مصرف قهوه با پزشک خود مشورت کنند.