به گزارش سلامت نیوز به نقل از sciencedaily، یک کارآزمایی بالینی جدید نشان میدهد رژیم کتوژنیک در مقایسه با رژیم مدیترانهای و رژیم کمچرب، تأثیر بیشتری در کاهش چربی کبد و بهبود شاخصهای سلامت متابولیک دارد؛ حتی زمانی که میزان کاهش وزن در هر سه گروه تقریباً یکسان باشد. بر اساس نتایج این مطالعه، پس از چهار تا پنج ماه، حدود نیمی از افرادی که رژیم کتوژنیک را دنبال کرده بودند، دیگر معیارهای تشخیصی پیشدیابت را نداشتند و میزان چربی کبد آنها بهطور متوسط ۶۷ درصد کاهش یافته بود.
نتایج این پژوهش که در مجله علمی «Cell Metabolism» منتشر شده است، نشان میدهد نوع مواد غذایی مصرفی میتواند فراتر از میزان کاهش وزن، بر سلامت متابولیک بدن تأثیر بگذارد.
مقایسه رژیم کتوژنیک، مدیترانهای و کمچرب
چاقی با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، بیماری کبد چرب و سایر مشکلات متابولیک همراه است. به همین دلیل، پزشکان معمولاً تغییر الگوی غذایی را برای کاهش وزن و بهبود سلامت متابولیک توصیه میکنند.
رژیمهای کمکربوهیدرات، کمچرب و مدیترانهای از جمله الگوهای غذایی رایج برای مدیریت وزن و بهبود سلامت هستند. با این حال، مشخص نبود که آیا یکی از این رژیمها، در شرایطی که میزان کاهش وزن در افراد مشابه باشد، مزایای متابولیک بیشتری ایجاد میکند یا خیر.
این الگوهای غذایی از نظر ترکیب مواد مغذی تفاوتهای قابلتوجهی دارند. رژیمهای کمکربوهیدرات، از جمله رژیم اتکینز و کتوژنیک، مصرف کربوهیدرات را بهشدت محدود میکنند؛ درحالیکه در رژیمهای کمچرب ممکن است تا ۷۰ درصد کالری روزانه از کربوهیدراتها تأمین شود.
رژیم مدیترانهای نیز بر مصرف مواد غذایی گیاهی مانند سبزیجات، مغزها و روغن زیتون، در کنار مقادیر متعادل ماهی و لبنیات تأکید دارد. در مقابل، رژیم کتوژنیک معمولاً حاوی مقادیر زیادی چربی، از جمله چربیهای اشباعشده با منشأ حیوانی است.
برای بررسی تفاوت اثر این رژیمها، پژوهشگران به سرپرستی ساموئل کلاین از دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس، ۴۲ فرد مبتلا به چاقی، پیشدیابت و کبد چرب را وارد مطالعه کردند.
پیشدیابت وضعیتی است که در آن قند خون بالاتر از محدوده طبیعی قرار دارد، اما هنوز به آستانه تشخیص دیابت نوع ۲ نرسیده است. در بیماری کبد چرب نیز چربی اضافی در سلولهای کبد تجمع پیدا میکند و میتواند عملکرد متابولیک بدن را مختل کند.
شرایط اجرای مطالعه و ترکیب رژیمهای غذایی
شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در سه گروه قرار گرفتند و هر گروه یکی از رژیمهای کتوژنیک، مدیترانهای یا کمچرب با تأکید بر مواد غذایی گیاهی را دنبال کرد.
برای اطمینان از پایبندی افراد به رژیم تعیینشده، تمام وعدههای غذایی در اختیار آنها قرار گرفت و جلسات مشاوره هفتگی با متخصص تغذیه نیز برگزار شد.
ترکیب رژیمها تفاوت چشمگیری داشت. در گروه کتوژنیک، تنها ۴ درصد کالری روزانه از کربوهیدرات و ۷۳ درصد از چربی تأمین میشد. در گروه مدیترانهای، سهم کربوهیدراتها ۵۰ درصد و چربیها ۳۵ درصد بود. در گروه کمچرب و گیاهمحور نیز ۷۰ درصد کالری از کربوهیدرات و ۱۵ درصد از چربی تأمین میشد.
پژوهشگران میزان کالری دریافتی هر فرد را بهگونهای تنظیم کردند که شرکتکنندگان در هر سه گروه حدود ۱۰ درصد از وزن اولیه خود را کاهش دهند. رسیدن به این هدف حدود چهار تا پنج ماه زمان برد.
در پایان مطالعه، تمام گروهها کاهش قابلتوجه چربی بدن و بهبود حساسیت به انسولین را تجربه کردند. انسولین هورمونی است که به انتقال قند از جریان خون به سلولها کمک میکند تا برای تولید انرژی مورد استفاده قرار گیرد. افزایش حساسیت به انسولین نیز به بدن کمک میکند سطح قند خون را بهتر تنظیم کند.
با این حال، تفاوت نتایج سه گروه در برخی شاخصهای مهم متابولیک چشمگیر بود.
کاهش ۶۷ درصدی چربی کبد با رژیم کتوژنیک
رژیم کتوژنیک در مقایسه با دو رژیم دیگر، بیشترین بهبود را در چند شاخص مرتبط با سلامت کبد و عملکرد متابولیک ایجاد کرد.
میزان چربی کبد در افرادی که رژیم کتوژنیک داشتند، بهطور متوسط ۶۷ درصد کاهش یافت؛ درحالیکه این میزان در دو گروه رژیم مدیترانهای و کمچرب، هر کدام ۴۵ درصد بود.
از آنجا که میزان کاهش وزن در هر سه گروه تقریباً مشابه بود، این تفاوت نشان میدهد محدود کردن کربوهیدراتها ممکن است مستقل از کاهش وزن نیز بر میزان چربی ذخیرهشده در کبد تأثیر بگذارد.
پژوهشگران برای بررسی سازوکار این اثر، نمونههای خون شرکتکنندگان را در فواصل زمانی مختلف طی یک دوره ۲۴ ساعته جمعآوری کردند تا تغییرات هورمونهای دخیل در تنظیم سوختوساز انرژی را بررسی کنند.
نتایج نشان داد در گروه کتوژنیک، میزان گلوکاگون، هورمونی که در تنظیم منابع انرژی بدن نقش دارد و به کاهش چربی ذخیرهشده در کبد کمک میکند، بیشترین افزایش را داشت. همچنین سطح انسولین در این گروه بیش از دو گروه دیگر کاهش یافت؛ تغییری که میتواند به کاهش تجمع چربی در کبد کمک کند.
یکی دیگر از یافتههای غیرمنتظره مطالعه این بود که با وجود دریافت نزدیک به سهچهارم کالری روزانه از چربی، شرکتکنندگان گروه کتوژنیک افزایش قابلتوجهی در چربی خون یا کلسترول خود نشان ندادند.
مکس پیترسن، نویسنده اول این پژوهش از دانشگاه واشنگتن، گفت: «شگفتانگیزترین یافته این بود که شرکتکنندگان گروه رژیم کتوژنیک، با وجود مصرف بیشترین میزان چربی، افزایش چربی خون یا کلسترول را تجربه نکردند.»
بهبود وضعیت پیشدیابت در نیمی از افراد گروه کتوژنیک
مزایای رژیم کتوژنیک تنها به کاهش چربی کبد محدود نبود. پس از پایان دوره مداخله، حدود ۵۰ درصد از شرکتکنندگان این گروه دیگر معیارهای تشخیصی پیشدیابت را نداشتند.
این میزان در گروه رژیم مدیترانهای ۲۹ درصد و در گروه رژیم کمچرب و گیاهمحور تنها ۷ درصد بود.
این تفاوتها از آن جهت اهمیت دارند که پیشدیابت خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهد. بازگشت قند خون به محدوده پایینتر از آستانه پیشدیابت، بهبود مهمی محسوب میشود؛ هرچند لزوماً به معنای درمان قطعی یا دائمی این وضعیت نیست.
یافتههای پژوهش همچنین نشان میدهد کاهش وزن و بهبود سلامت متابولیک اگرچه ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما الزاماً یکسان نیستند. ترکیب مواد غذایی مصرفی میتواند حتی در شرایط کاهش وزن مشابه، بر نحوه تنظیم قند خون، ذخیره چربی و پاسخ بدن به هورمونها تأثیر بگذارد.
پژوهشگران با اشاره به گسترش استفاده از داروهای جدید درمان چاقی، بر اهمیت توجه به اثرات مستقل ترکیب رژیم غذایی تأکید میکنند.
داروهای مبتنی بر هورمون GLP-1 که مسیرهای هورمونی مرتبط با اشتها و تنظیم قند خون را تحت تأثیر قرار میدهند، تحولی مهم در درمان چاقی ایجاد کردهاند و به بسیاری از بیماران برای کاهش وزن قابلتوجه کمک میکنند.
پیترسن در این باره گفت: «داروهای مبتنی بر GLP-1 درمان چاقی را متحول کردهاند و اکنون روش دارویی مؤثری برای دستیابی به کاهش وزن قابلتوجه در اختیار داریم؛ اما مطالعه ما نشان میدهد ترکیب مشخص رژیم غذایی نیز میتواند مزایای بیشتری به همراه داشته باشد.»
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه تنها ۴۲ شرکتکننده داشته و دوره مداخله آن نیز چهار تا پنج ماه بوده است. بنابراین، برای مشخص شدن ماندگاری این اثرات و مقایسه دقیقتر رژیمهای غذایی در بلندمدت، انجام مطالعات گستردهتر با تعداد شرکتکنندگان بیشتر ضروری است.
این پژوهش با حمایت مالی مؤسسه ملی سلامت آمریکا و بنیاد بیمارستان بارنز-جوییش انجام شده است.

نظر شما