سلامت نیوز:در حال حاضر بسیاری از کشورهای دنیا به دلیل مداخلاتی که عامدانه یا غیرعامدانه در ذخایر ژنتیکی خود داشته‌اند، با موضوع تهدید کشاورزی و امنیت ملی مواجه هستند و از این رو با فشار نهادهای بهداشتی و ‌زیست‌ محیطی کشورهایی مانند آمریکا، کانادا و آرژانتین  که به تولید انبوه محصولات تراریخته اعم از ذرت، گندم، برنج، سویا و انواع میوه‌ها اقدام می کردند اکنون دیگر این کار را نمی کنند و کشورهای اتحادیه اروپا نیز با ورود محصولات تراریخته بشدت مخالف هستند و ورود هر نوع میوه GMO پیگرد قانونی و مجازات دارد.

به گزارش سلامت نیوز چون طبق آخرین آمار جهانی 70 درصد گونه‌های جانوری و گیاهی جهان طی 50 سال گذشته از بین رفته است. با این وجود به تازگی در کشور ما محصولات تراریخته برای مسئولان جذابیت پیدا کرده و در برنامه ششم توسعه  به گسترش استفاده از این محصولات تاکید شده و برای واردات و تولید این محصولات برنامه هایی ارائه شده است.

خطر مصرف این محصولات مانند گوجه فرنگی،ذرت، برنج و ... که در مقابل آفتها مقاوم تر هستند و در ظاهر باعث تولید محصولات بهتری می شوند اما می تواند در بروز سرطانها موثر باشند و بر سلامتی انسان و حتی محیط زیست تاثیر منفی بگذارند.

در سراسر دنیا مردم با آگاهی از خطرات استفاده از این محصولات جنبشها و کمپینهایی به راه انداخته و در حال مبارزه با شرکتهای تولید کننده این محصولات هستند .

پروتکل کارتاهینا
ایران در سال 2004 به پروتکل «کارتاهینا»  که یکی از زیرمجموعه‌های کنوانسیون تنوع زیستی است پیوسته است از این رو موافقان محصولات تراریخته این کنوانسیون را بهانه ای برای ورود و کشت این محصولات می دانند درحالیکه پس از شکل‌گیری این کنوانسیون به دلیل پیشرفت تکنولوژی، پروتکلی ذیل کنوانسیون به منظور قانونمند کردن پیشرفت تکنولوژی و بهره‌گیری از آن به نام پروتکل کارتاهینا (ایمنی زیستی) شکل گرفت.

از سوی دیگر موافقان موضوع امنیت غذایی، مقابله با آثار زیان بار سم و کود شیمیایی در محصولات کشاورزی را مطرح می کنند در حالیکه به گفته کارشناسان باید از تخصص و دانش روز برای  کاهش مخاطرات کودهای شیمیایی استفاده کرد نه اینکه سلامت مردم و ذخایر ژنتیکی کشور را به خطر انداخت چون به گفته معصومه ابتکار رئیس سازمان محیط زیست، بسیاری از گونه‌های گیاهی و کشاورزی ایران بسیار بی‌نظیر و منحصر به فرد است ، بنابراین حفظ سلامت ذخایر ژنتیک کشور یکی از مهم‌ترین ضروریات برای کشاورزی و آینده ایران و یکی از اولویت‌های نخست امنیت ملی است.

دغدغه های وزارت کشاورزی
آمار غیر رسمی حکایت از واردات ۵ میلیارد دلاری محصولات تراریخته به ایران دارد با اینحال اسکندر زند، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی اعلام کرد که تاکنون هیچ محصول دست کاری شده ژنتیکی از سوی وزارت جهاد کشاورزی توزیع نشده است و هنوز هیچ نوع رقمی از محصولات تراریخته از جمله برنج در کشور ثبت نشده و هرچه تا الان اتفاق افتاده در حد پایلوت بوده است.

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، می گوید: قانون تکلیف تولید محصولات تراریخته را روشن کرده و هر فردی مجاز است که  برای تولید محصولات تراریخته آزمایش کند و این کار نیاز به مجوز ندارد اما تولید، انبوه‌سازی و کشت محصولات تراریخته نیازمند مجوز است.

او می گوید: آنچه که بعنوان غذا و یا خوراک تراریخته وارد می‌شود، مسئولیتش برعهده وزارت بهداشت است و وزارت جهاد کشاورزی در این مورد مسئولیتی بر عهده ندارد اما دغدغه دارد.

دکتر حسینعلی شهریاری اما معتقد است با توجه به اینکه دنیا روی این مسئله حساسیت دارد باید دقت بیشتری شود و مسئله با کارشناسی بررسی شود چون در کشور ما برخلاف جهان روی محصولات تراریخته کارهای تحقیقاتی و مستندات علمی برای اثرات مثبت و منفی آنها انجام نشده است.

او در گفت و گوبا سلامت نیوز گفت: در برنامه ششم هم به این موضوع اشاره شده اما با توجه به تاثیرات آن روی انسان، برای بومی کردن آن باید تمام جوانب را در نظر بگیریم، هرچند که این موضوع تنها مربوط به برنامه ششم نیست و از قبل هم مطرح بوده است. 

او تاکید می کند که ورود و توزیع این محصولات بی‌حساب و کتاب به کشور پذیرفته نیست چون هم تولید کنندگان  ومحصولات کشاوزری را نابود می کند و هم ذخایر زیستی ما تهدید می شود،بنابراین باید توجه بیشتری شود.

دکتر شهریاری می گوید:به نظر می رسد در برنامه ششم هم برای تولید یا واردات محصولات تراریخته بیشتر بحث اقتصادی مطرح است اما نباید سلامت مردم را نادیده گرفت و وزارت بهداشت باید روی این مسئله دقت نظر بیشتری داشته باشد.

سلامت و محصولات تراریخته
در مطالعه دقیقی که در فرانسه بر روی موش های آزمایشگاهی  که از محصولات تراریخته  تغدیه می کردند انجام شد نشان داد وقتی مدت مطالعه از سه ماه به نه ماه و بیشتر افزایش می یابد تومورهای خطرناک سرطان زا در موش ها بیشتر می شود اما این مطالعات به اینصورت در انسان انجام نشده یا خیلی کم انجام گرفته است، با اینحال بیشتر کشورها تولید و استفاده از این محصولات را منع کردند.

محمدتقی توکلی عضو هیات رئیسه کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی می گوید: گفته می شود که  مصرف محصولات تراریخته کشاورزی از نظر سلامت مشکل دارند اما هنوز گزارش و یا مقاله علمی در باره مضرات آن در کشور منعکس نشده است و وزارت بهداشت و درمان باید پاسخگوی تاثیرات مثبت یا منفی محصولات غذایی تراریخته بر روی مصرف کنندگان باشد.

او در گفت و گو با سلامت نیوز ادامه می دهد: برنامه ششم هم تاکید فراوانی برای این محصولات دارد اما تا کار کارشناسی انجام نشود نمی توان نظر قطعی را داد هرچند که این محصولات باعث تغییراتی در طبیعت می شوند و تاثیرات زیست محیطی ازخود بر جای می گذارند.

توکلی معتقد است مسئولان وزارت بهداشت باید در این زمینه مطالعه و تحقیقاتی انجام دهند تا اگر فوایدی دارد آن را اعلام کنند نه اینکه سازمان مدیریت و برنامه ریزی بدون در نظر گرفتن اثرات ، آن را در لایحه برنامه ششم توسعه بگنجاند.

حال با وجودیکه صدور، تمدید و لغو مجوز فعالیت در امور مرتبط با فناوری زیستی جدید بر اساس قانون وزارت بهداشت ،وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست است و این سه نهاد متولی قانونی تمام امورات مربوط به محصولات دستکاری ژنتیکی شده هستند چگونه و بر مبنای کدام قانون سازمان مدیریت و برنامه ریزی خلاق قانون عمل میکند و تولید و واردات محصولاتی که هنوز اثرات آن در دراز مدت در کشور بررسی نشده را در دستور کار برنامه توسعه ششم آنهم در بخش فناوری قرار میدهد؟

در این میان رسول دیناروند، رئیس سازمان غذا و دارو معتقد است که  وضعیت محصولات تراریخته در ایران بلاتکلیف نیست؛ چرا که گادلاین و دستورالعمل‌های مشخص شده در وزارت بهداشت وجود دارد، بنابراین آنچه مربوط به وزارت بهداشت و مردم بوده، تکلیف آن مشخص است.

او با اشاره به اینکه اکنون در تولید داخل، محصول تراریخته تجاری که در اختیار مردم قرار بگیرد، وجود ندارد، می گوید: در واقع یکسری اقدامات به صورت آزمایشگاهی صورت گرفته، اما اینکه به صورت عمده وارد بازار بشود نه این گونه نیست.

رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به این مطلب که در واردات هم اکنون تنها سه نوع گیاه سویا، ذرت و کلزا هستند که روغنهایشان وارد کشور می‌شوند، ادامه می دهد: ایران نیز مانند جاهای دیگر دنیا که 90 درصد محصولات سویا، سویای تراریخته است از این روغن‌ها استفاده می‌کند.

زنگ خطر در مورد محصولات اصلاح ژنتیکی شده اولین بار در آمریکا که خود پیشرو در تولید این محصولات بود به صدا درآمد. درحال حاضر پیش بیینی می شود که تا سال 2025 از هر دو نفر آمریکایی، یک نفر مبتلا به سرطان می شود.

بنابراین درحالیکه در دنیا مصرف این محصولات را کم و حتی حذف کرده اند به این بهانه که چون در کشورما تحقیق درستی روی این موضوع انجام نشده آن را در برنامه ششم توسعه جای داده اند جای سوال دارد.