بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، ۲ هزار گونه جانوری اعم از پستاندار، پرنده، خزنده، دوزیست و ماهیان آب‌های داخلی و حدود ۱۲۰۰ گونه ماهی در آب‌های دریایی در اکوسیستم‌های خشکی و آب‌های داخلی کشور شناسایی شده است، از این‌گونه‌ها می‌توان به ۲۱۰ گونه پستاندار، ۶۴۰ گونه پرنده، ۳۰۰ گونه خزنده، ۲۳ گونه دوزیست و ۳۵۰ گونه ماهیان آب‌های داخلی اشاره کرد.

با توجه به این آمارها می توان ایران را مهد تنوع ژنتیکی در دنیا دانست، حتی در تقسیم بندی های بین المللی در زمره کشورهای دارای تنوع زیستی بالا به حساب می آید ، اما در کنار تمام اینها ، تنوع زیستی ایران مانند تمام دنیا با چالش های زیادی مانند تخریب زیستگاه ، شکار بی رویه ، خشکسالی و تغییر اقلیم مواجه است ، بر اساس طبقه بندی بین المللی ۱۴۸ گونه مهره‌دار کشور در مرز تهدید قرار دارند که شامل ۳ رده گونه‌های به شدت در معرض خطر انقراض، گونه‌های در خطر انقراض و گونه های به شدت آسیب پذیر می شوند.

فعالیت‌های انسانی در سراسر سیاره زمین باعث ایجاد بحران از بین رفتن تنوع زیستی در سراسر جهان شده است. این پدیده به عنوان انقراض هولوسن شناخته شده است که ششمین رویداد انقراض دسته جمعی در تاریخ زمین است، این روند در تمام دنیا وجود دارد و مشکلاتی را برای انواع گونه های حیات وحش ایجاد کرده بر این اساس سازمان ملل متحد ۲۲ مه را به عنوان روز جهانی تنوع زیستی اعلام کرد، از زمان ایجاد این روز توسط کمیته دوم مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۳ تا سال ۲۰۰۰، در ۲۹ دسامبر به مناسبت روز اجرایی شدن کنوانسیون تنوع زیستی برگزار شد. در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۰ این تاریخ برای بزرگداشت تصویب کنوانسیون در ۲۲ مه ۱۹۹۲، در اجلاس زمین ریودوژانیرو تغییر یافت وبعد از این روز هر ساله در دنیا گرامی داشته می شود.

هر سال به فراخور شرایط شعاری برای این روز انتخاب می شود که شعار امسال اقدام محلی برای اثرگذاری در سطح جهانی (Acting Locally for Global Impact) تعیین شده است، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست درباره این روز به خبرنگار ایرنا گفت: روز جهانی تنوع زیستی فرصتی ارزشمند برای یادآوری اهمیت حفاظت از گوناگونی حیات بر روی کره زمین است، روزی که با هدف افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش تنوع زیستی، ضرورت حفاظت و بهره‌برداری پایدار از آن و گام هایی که می توان در این مسیر برداشت، نام‌گذاری شده است.

حمید ظهرابی افزود: این مناسبت جهانی، یادآور تصویب کنوانسیون تنوع زیستی در سال ۱۹۹۲ است و امروزه به یکی از مهم‌ترین رویدادهای محیط زیستی جهان تبدیل شده است؛ رویدادی که دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی، جوامع محلی و فعالان محیط زیست را برای پاسداری از طبیعت و آینده بشر در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

وی ادامه داد: شعار روز جهانی تنوع زیستی در سال ۲۰۲۶ اقدام محلی برای اثرگذاری در سطح جهانی (Acting Locally for Global Impact) انتخاب شده است، شعاری که بیش از هر زمان دیگری بر نقش تعیین‌کننده مردم، جوامع محلی، جوانان، زنان، نهادهای مردمی و تمامی کنشگران اجتماعی در حفاظت از طبیعت تأکید دارد. این شعار در حقیقت بازتابی از رویکرد کل جامعه، کل دولت در «چهارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ–مونترال» است؛ چارچوبی که چشم‌انداز « زندگی همسو با طبیعت» را برای سال ۲۰۵۰ ترسیم کرده و مأموریت آن، اقدام فوری و هماهنگ جهانی برای توقف و معکوس کردن روند نابودی تنوع زیستی تا سال ۲۰۳۰ است.

وی به عوامل تخریب تنوع زیستی اشاره کرد و گفت: هر چند تخریب‌ها، آسیب‌های گسترده و انتشار آلاینده‌های مختلف ناشی از حمله خصمانه اخیر علیه ایران، بخش‌هایی از مناطق دارای اهمیت بالای تنوع زیستی کشور، از جمله دو نقطه داغ جهانی تنوع زیستی «ایرانو - آناتولی» و «قفقازی» را تحت تأثیر قرار داده و تهدیدهایی جدی برای زیستگاه‌ها، گونه‌های گیاهی و جانوری و کارکردهای طبیعی اکوسیستم‌ها به همراه داشته است، اما همراهی، همدلی و همگامی مردم و مسئولان در مسیر حفاظت از این میراث ارزشمند که در حقیقت امانتی گرانبها از نسل‌های آینده در دستان ما است، می‌تواند مرهمی بر زخم‌های نشسته بر پیکره طبیعت باشد و آرامش، امید و حیات را بار دیگر به این سرزمین و مام زمین بازگرداند.

ظهرابی تاکید کرد: حفظ تنوع زیستی، تنها حفاظت از گونه‌ها و زیستگاه‌ها نیست، بلکه پاسداری از آینده، امنیت، سلامت و تداوم زندگی برای انسان و همه موجودات این کره خاکی است، روز جهانی تنوع زیستی ۲۰۲۶ یادآور این حقیقت مهم است که هر اقدام، هرچند کوچک، می‌تواند اثری بزرگ در سطح ملی و جهانی بر جای بگذارد، از تغییر الگوهای مصرف و حمایت از گونه‌های بومی گرفته تا مشارکت در برنامه ها و فعالیت های پایش و حفاظت و آموزش نسل‌های آینده، همه و همه گام‌هایی ارزشمند در مسیر تحقق «زندگی همسو با طبیعت» هستند، هر قدم در این مسیر می‌تواند روستا، شهر، استان، ایران و جهان را به سوی تاب‌آوری، پایداری و شکوفایی هدایت کند.

وی درباره شعار روز جهانی تنوع زیستی گفت: شعار رسمی روز جهانی تنوع زیستی در سال ۲۰۲۶ با عنوان اقدام محلی برای اثرگذاری در سطح جهانی اعلام شد، شعاری که بیش از هر زمان دیگری بر نقش جوامع محلی در حفاظت از طبیعت و آینده زمین تأکید دارد و این همان رویکرد سازمان حفاظت محیط زیست در راستای حفاظت از عرصه های طبیعی تحت مدیریت است، بر این اساس با ایجاد ساختارهای قانونی و دائمی به دنبال تثبیت نقش جامعه در فرایند تصمیم گیری و اجرای برنامه های حفاظتی و یا به عبارتی فراهم کردن زمینه برای مشارکت موثر و پایدار جامعه در امر حفاظت و بهره برداری پایدار از تنوع زیستی هستیم.

ظهرابی با اشاره به برخی حفاظتگاه های مردمی و پارک ملی گلستان به عنوان نمونه هایی موفق از مشارکت در حفاظت افزود: سال گذشته پارک ملی گلستان به دلیل موفقیت در شیوه حفاظت به شکل مشارکتی در زمره پنج روایت برتر اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار گرفت بنابراین در نظر داریم تا زیستگاه ها و مناطق تحت مدیریت را با همکاری و مشارکت مردمی و با محوریت جوامع محلی حفاظت کنیم تا در نهایت نفع آن به مردم محلی برسد.

وی تاکید کرد: بر این اساس تصمیم گرفتیم با ایجاد ساختارهای قانونی و دائمی نقش جوامع در فرایند تصمیم گیری و اجرای برنامه های حفاظتی تثبیت شود، به عبارتی در صدد فراهم کردن زمینه برای مشارکت موثر و پایدار جامعه در امر حفاظت و بهره برداری پایدار از تنوع زیستی هستیم.

ظهرابی گفت: شعار امسال یادآور این واقعیت است که هر اقدام هر چندکوچک در سطح محلی می‌تواند در مقیاس جهانی اثرگذار باشد این اقدام چه منفی چه مثبت می تواند تاثیرات کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت در سطح محلی، منطقه ای و جهانی به همراه آورد درست مانند آثار جنگ تحمیلی بر ایران و به تبع آن بر منطقه و جهان، اقدامی که ماموریتی کاملا در تقابل با ماموریت چهارچوب جهانی تنوع زیستی و اهداف ۲۳ گانه آن را دنبال می کند و مسیر عکس را می پیماید.

وی با اشاره به جنگ تحمیلی علیه ایران اظهار کرد: جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه آسیب های زیادی را به محیط زیست کشور وارد کرد اما مساله اینجاست که این آسیب فقط برای کشور ما نیست بلکه دامن کشورهای دیگر را هم خواهم گرفت چون اثرات محیط زیست جهانی است و طی هر تخریبی گوشه گوشه جهان از آن متاثر می شود.

ظهرابی درباره لوگوی روز جهانی تنوع زیستی ۲۰۲۶ گفت: این لوگو با الهام از چشم‌انداز «زندگی همسو با طبیعت» طراحی شده و پیامی عمیق و جهانی را در خود جای داده است، در این لوگو، اثر انگشت به عنوان نمادی از هویت، ماندگاری و اهمیت اقدام فردی به تصویر کشیده شده است؛ اقدامی که از سطح محلی آغاز می‌شود اما می‌تواند در مقیاسی جهانی اثرگذار باشد، خطوطی که از درون این اثر انگشت گسترش می‌یابند، همانند امواجی هستند که از جوامع محلی فراتر رفته و سراسر جهان را دربرمی‌گیرند و در نهایت به نقطه‌ای واحد یعنی سیاره زمین می‌رسند. این تصویر نماد آن است که تغییرات بزرگ جهانی، از کنش‌های کوچک اما مؤثر محلی آغاز می‌شوند و دوباره به سود انسان و طبیعت به همان جوامع بازمی‌گردند.

وی ادامه داد: رنگ‌های متنوع این لوگو نیز برگرفته از ۲۳ هدف «چهارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ - مونترال» است، هر رنگ نمایانگر یکی از اهداف این چارچوب جهانی است و در کنار یکدیگر، تصویری از همبستگی و یکپارچگی جهانی را شکل می‌دهند، این تنوع رنگ‌ها همچنین بیانگر گستردگی اقدامات محیط زیستی در نقاط مختلف جهان، فرهنگ‌ها، بخش‌ها و جوامع گوناگون است، اقداماتی که اگرچه در شکل و شیوه متفاوت‌اند، اما همگی در مسیر تحقق آرمان مشترک «زندگی همسو و هماهنگ با طبیعت» حرکت می‌کنند.

وی گفت: در همین راستا، مرجعیت ملی کنوانسیون تنوع زیستی در سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری و همراهی دستگاه‌ها و سازمان‌های مرتبط، دانشگاهیان، متخصصین و تشکل های مردم نهاد، راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی ایران را برای سال‌های ۱۴۰۵ تا ۱۴۱۰ تدوین کرده و هسته اصلی آن را با عنوان «برنامه جامع حفاظت از تنوع زیستی» در شورای‌عالی حفاظت محیط زیست به تصویب رسانده است. همچنین شیوه‌نامه کارگروه ملی تنوع زیستی نیز با حضور رئیس‌جمهور در این شورا تأیید و تصویب شده که نشان‌دهنده عزم ملی برای تقویت ساختارهای قانونی و اجرایی در حوزه حفاظت از تنوع زیستی کشور است.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست افزود: از سوی دیگر، اجلاس متعاهدین کنوانسیون تنوع زیستی به عنوان مهم‌ترین رویداد جهانی این کنوانسیون، که هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شود، در اکتبر سال ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد. انتظار می‌رود جمهوری اسلامی ایران نیز با هماهنگی دستگاه‌های مسئول و مرتبط، پس از بررسی اسناد و جمع‌بندی دیدگاه‌های تخصصی، حضوری فعال، مؤثر و الهام‌بخش در این اجلاس جهانی داشته باشد و ظرفیت‌ها، تجربیات و اقدامات ملی خود را در عرصه حفاظت از تنوع زیستی به جهان ارائه کند.

به گفته وی، تنوع زیستی که شامل گوناگونی زیستگاه‌ها، گونه‌ها، ذخایر ژنتیکی و شبکه پیچیده تعاملات میان آن‌هاست، بنیان اصلی حیات، امنیت غذایی، رفاه و توسعه پایدار جوامع انسانی به شمار می‌رود، بدون حفاظت از این سرمایه بی‌بدیل، آینده‌ای پایدار برای بشر متصور نخواهد بود.