به گزارش سلامت نیوز به نقل از neurosciencenews، نتایج یک مرور علمی گسترده نشان می‌دهد کیفیت تغذیه در سال‌های اولیه زندگی، به‌ویژه دوران نوزادی، می‌تواند اثرات ماندگاری بر عملکرد شناختی و سطح هوش در سال‌های نوجوانی داشته باشد.

این پژوهش که در نشریه علمی «Advances in Nutrition» منتشر شده، داده‌های ۷۳ مطالعه شامل ۴۸ کارآزمایی کنترل‌شده و ۲۵ مطالعه طولی را بررسی کرده و به ارزیابی تأثیر الگوهای غذایی بر عملکرد شناختی و موفقیت تحصیلی کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۹ ساله پرداخته است.

محققان دریافتند کودکانی که در سال‌های ابتدایی زندگی از الگوهای غذایی نامناسب برخوردار بوده‌اند، در دوران نوجوانی به‌طور متوسط نمرات پایین‌تری در شاخص‌های هوش و توانایی‌های شناختی کسب می‌کنند.

تأثیر تغذیه از همان سال‌های نخست آغاز می‌شود

به گفته پژوهشگران، مهم‌ترین یافته این مطالعه آن است که پایه‌های سلامت شناختی مغز در سال‌های بسیار ابتدایی زندگی شکل می‌گیرد.

پروفسور هِیلی یانگ، استاد روان‌شناسی و سرپرست این پژوهش، می‌گوید: «آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند این است که بنیان‌های سلامت شناختی بسیار زودتر از آنچه تصور می‌کنیم شکل می‌گیرند. تغذیه نامناسب در سال‌های نخست زندگی با سطح پایین‌تر هوش در نوجوانی ارتباط دارد؛ حتی زمانی که عوامل تأثیرگذار دیگر نیز در تحلیل‌ها لحاظ می‌شوند.»

نوجوانی فرصتی دوباره برای مغز است؟

پژوهشگران تأکید می‌کنند که پس از دوران نوزادی، نوجوانی دومین مرحله مهم انعطاف‌پذیری عصبی یا «نوروپلاستیسیته» محسوب می‌شود. در این دوره، مغز تحت تأثیر تغییرات هورمونی دوران بلوغ، دستخوش بازسازی‌های ساختاری و عملکردی گسترده‌ای می‌شود.

با این حال، شواهد علمی درباره تأثیر مداخلات تغذیه‌ای در دوران نوجوانی هنوز قطعی نیست.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که بهبود رژیم غذایی در این سنین می‌تواند به ارتقای عملکرد شناختی کمک کند، اما پژوهشگران معتقدند هنوز مشخص نیست که آیا نوجوانی می‌تواند به‌عنوان «پنجره دوم فرصت» برای جبران آسیب‌های ناشی از تغذیه نامناسب دوران کودکی عمل کند یا خیر.

چه مواد مغذی بررسی شدند؟

در این مرور علمی، طیف گسترده‌ای از مواد مغذی و اجزای غذایی مورد ارزیابی قرار گرفتند، از جمله:

• آهن

• ید

• کولین

• ویتامین D

• پلی‌فنول‌ها

• اسیدهای چرب

• غلات کامل

• مداخلات چندمغذی

محققان تأکید می‌کنند که تأثیر هر ماده مغذی به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله سن فرد هنگام دریافت آن، مدت زمان مصرف، ویژگی‌های جمعیتی و نوع توانایی شناختی مورد ارزیابی.

چرا نتایج پژوهش‌های تغذیه‌ای گاهی متناقض هستند؟

به گفته پژوهشگران، تناقض در برخی مطالعات به این معنا نیست که تغذیه بر عملکرد مغز تأثیری ندارد. بلکه تفاوت در طراحی مطالعات، گروه‌های مورد بررسی، زمان مداخله و روش‌های سنجش عملکرد شناختی باعث بروز نتایج متفاوت می‌شود.

هفت توصیه برای تحقیقات آینده

پژوهشگران برای ارتقای کیفیت مطالعات آینده در حوزه تغذیه و سلامت مغز، هفت اصل کلیدی را پیشنهاد کرده‌اند:

• اتخاذ رویکرد مبتنی بر کل چرخه زندگی

• بررسی الگوهای غذایی به جای تمرکز صرف بر یک ماده مغذی

• استفاده از نشانگرهای زیستی معتبر

• توجه به تفاوت‌های جنسیتی و مراحل بلوغ

• استانداردسازی روش‌های ارزیابی شناختی

• در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و جمعیتی

• کنترل عوامل مخدوش‌کننده نتایج

نتایج این بررسی نشان می‌دهد تغذیه مناسب در سال‌های نخست زندگی نقش مهمی در رشد مغز و توانایی‌های شناختی آینده دارد. در عین حال، دانشمندان معتقدند برای مشخص شدن نقش دقیق تغذیه در دوران نوجوانی و امکان جبران برخی آسیب‌های اولیه، به مطالعات باکیفیت‌تر و طولانی‌مدت بیشتری نیاز است.