به گزارش سلامت نیوز به نقل از همشهری، سیستان و بلوچستان این روزها با مجموعهای از بحرانهای چندلایه مواجه است. تالاب هامون که زمانی منبع حیات منطقه بود، بهدلیل خشکسالی و آثار ناشی از طرحهای توسعه آبی افغانستان بار دیگر در آستانه خشکی کامل قرار دارد؛ گردوغبار نفس مردم را گرفته، فرصتهای معیشتی کاهش یافته و مهاجرت از دشت سیستان ادامه دارد. سفر شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست به سیستان و بلوچستان و بازدید از منطقه(شنبه، 10مرداد) در شرایطی انجام شده که فعالان محیطزیست در مورد تشدید بحرانهای آبی هامون، کاهش جمعیت سیستان، خیزش گردوغبار و پیامدهای تداوم طرحهای آبی افغانستان هشدار میدهند.
اولین سفر رئیس سازمان حفاظت محیطزیست
یک فعال محیطزیست سیستان و بلوچستان درباره آخرین وضعیت هامون و پیامدهای ادامه بحران آب در منطقه میگوید: آبی که در ماههای اخیر از سمت افغانستان وارد منطقه شد اگرچه توانست مدتی بخشی از بستر تالاب را مرطوب کند و از شدت گردوغبار بکاهد، اما تغییر پایداری در شرایط هامون ایجاد نکرد.
فرشید عابدی با اشاره به سفر رئیس سازمان حفاظت محیطزیست به سیستان و بلوچستان میگوید: این نخستین سفر استانی خانم انصاری به استان بود.
انتظار مردم منطقه از پیامدهای سفر رئیس سازمان حفاظت محیطزیست این است که خروجی عملی داشته باشد و مثل برخی سفرهای گذشته فقط در حد بازدید و جلسه باقی نماند.
چرا جمعیت سیستان کاهش یافته است؟
این فعال محیطزیست سیستان و بلوچستان با اشاره به کاهش جمعیت سیستان میگوید: سال۱۳۵۱ که معاهده هیرمند منعقد شد، جمعیت سیستان حدود ۵۰۰هزار نفر بود، اما امروز این جمعیت به حدود ۴۰۰هزار نفر رسیده است. این کاهش جمعیت در شرایطی اتفاق افتاده که خدمات بهداشتی توسعه یافته و میزان مرگومیر کاهش پیدا کرده است. مهاجرت ناشی از گردوغبار، بحران آب و از بین رفتن فرصتهای معیشتی از عوامل اصلی کاهش جمعیت منطقه بوده است.
عابدی همچنین درباره پیامدهای سدسازیهای افغانستان هشدار میدهد و میگوید: سد بخشآباد و سایر طرحهای آبی افغانستان میتوانند شرایط محیطزیستی سیستان را پیچیدهتر کنند. سرنوشت بیش از یک میلیون نفر در سیستان و همچنین کلانشهر زاهدان به این موضوع وابسته است و دستگاههای مسئول باید مطالعات دقیق، مستند و پیگیریهای حقوقی و بینالمللی را در دستور کار قرار دهند.
بحران آب، فراتر از اختلاف مرزی
عابدی با تأکید بر اینکه مسئله اصلی سیستان و بلوچستان همچنان حقابه هیرمند است میگوید: مشکل ما این است که در برابر سیاستهای آبی افغانستان راهبرد مشخص و جامعی تعریف نکردهایم. افغانستان در سالهای اخیر رویکرد هیدروپلیتیکی را دنبال کرده است که فقط به موضوع آب محدود نمیشود و ابعاد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، حقوقی و محیطزیستی دارد.
این فعال محیطزیست سیستان و بلوچستان با بیان اینکه ایران در بسیاری از این حوزهها ابزارهایی در اختیار دارد، اما از ظرفیتهای خود به شکل کامل استفاده نکرده است میافزاید: از زمانی که بند کمالخان در افغانستان تکمیل و آبگیری شد در بهترین حالت فقط حدود یکسوم حقابه ایران دریافت شده است. در برخی سالها مانند ۱۴۰۰، ۱۴۰۱ و بخشی از ۱۴۰۲ نیز تقریبا آبی وارد سیستان نشده و ورودیها در حد چند میلیون مترمکعب بوده است.
پیگیری اختلاف آبی در قالب حقوق بشر
فرشید عابدی با بیان اینکه ایران باید از ظرفیت قطعنامههای سازمان ملل و همچنین دیپلماسی گردوغبار برای جلب همکاری کشورهای منطقه استفاده کند میگوید: پیامدهای محیطزیستی سدسازیهای افغانستان میتواند در چارچوب حقوق محیطزیست و حقوق بشر در مجامع بینالمللی مطرح شود.
او ادامه میدهد: گردوغبار ناشی از خشک شدن هامون، زاهدان، بخشهایی از افغانستان، ایالت بلوچستان پاکستان و حتی برخی مناطق حاشیه دریای عمان و خلیجفارس را نیز درگیر میکند.
بر همین اساس میتوان با ایجاد یک دیپلماسی منطقهای(در زمان صلح) کشورهای متأثر از این بحران را برای همکاری بیشتر همراه کرد. عابدی در پایان با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان دستگاههای مسئول میگوید: وزارت نیرو، وزارت امور خارجه و سازمان حفاظت محیطزیست هرکدام بخشی از این مسئولیت را بر عهده دارند و باید با برنامهای مشترک وارد عمل شوند. بحران سیستان و بلوچستان فراتر از موضوع محیطزیستی ابعاد گستردهتری پیدا کرده و درصورت تداوم آن شرایطی آخرالزمانی در انتظار این استان است.
نظر شما