به گزارش سلامت نیوز به نقل از verywellhealth، دیدن یک توده یا برآمدگی روی مچ دست ممکن است نگران‌کننده باشد، اما در بسیاری از موارد علت آن خوش‌خیم و غیرسرطانی است. از کیست گانگلیون گرفته تا توده‌های چربی، آرتریت و برخی مشکلات تاندونی، عوامل مختلفی می‌توانند باعث ایجاد برجستگی در ناحیه دست و مچ شوند.

با این حال، برخی توده‌ها نیاز به بررسی پزشکی دارند؛ به‌ویژه اگر جدید، دردناک، سفت، غیرمتحرک یا در حال بزرگ شدن باشند.

۱. کیست گانگلیون؛ شایع‌ترین علت

کیست گانگلیون شایع‌ترین علت ایجاد برآمدگی روی دست یا مچ است. این کیست زمانی ایجاد می‌شود که کیسه‌ای در پوشش مفصل شکل بگیرد و مایع مفصلی در آن جمع شود.

کیست گانگلیون معمولاً گرد یا بیضی‌شکل است و ممکن است نرم یا سفت، شبیه یک تیله، احساس شود. برخی از این توده‌ها قابل حرکت هستند و اغلب دردی ایجاد نمی‌کنند.

اما اگر کیست به یک عصب فشار وارد کند، ممکن است علائمی مانند درد، گزگز یا ضعف عضلانی ایجاد شود.

علت دقیق تشکیل کیست گانگلیون مشخص نیست، اما آسیب‌های قبلی یا آرتریت ممکن است در ایجاد آن نقش داشته باشند. استفاده مکرر از مفصل یا ورزش کردن نیز می‌تواند باعث بزرگ‌تر شدن آن شود.

درمان کیست گانگلیون

بسیاری از کیست‌های گانگلیون ممکن است بدون درمان خاصی تحت نظر قرار گیرند. گزینه‌های درمانی شامل استفاده از آتل، داروهای ضدالتهاب، تخلیه مایع کیست با سوزن و در موارد ماندگار یا عودکننده، جراحی است.

۲. کارپال باس؛ یک برجستگی استخوانی

اگر برآمدگی روی مچ یا پشت دست بسیار سفت و شبیه استخوان باشد، ممکن است کارپال باس باشد.

این وضعیت در واقع رشد بیش از حد استخوان در محل اتصال استخوان‌های بلند دست به استخوان‌های کوچک مچ است و می‌تواند ظاهری شبیه خار استخوانی داشته باشد.

برخلاف کیست گانگلیون، این توده معمولاً حرکت نمی‌کند و هنگام فشار دادن، حالت نرم یا انعطاف‌پذیر ندارد.

درمان کارپال باس

اگر درد ایجاد نکند، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد. در صورت درد، محدود کردن حرکات تحریک‌کننده، استفاده از آتل، گذاشتن یخ، مصرف مسکن‌های مناسب، تزریق استروئید یا در برخی موارد جراحی می‌تواند مطرح باشد.

۳. آرتریت روماتوئید

آرتریت روماتوئید می‌تواند باعث ایجاد توده‌های سفت زیر پوست دست شود که به آن‌ها «ندول‌های روماتوئیدی» گفته می‌شود.

این بیماری خودایمنی باعث التهاب و درد مفاصل می‌شود و معمولاً مفاصل کوچک دست، انگشتان و مچ را درگیر می‌کند.

از دیگر علائم آن می‌توان به خشکی و درد مفاصل، تورم و قرمزی دست‌ها، خستگی، تب و محدودیت حرکت اشاره کرد.

درمان آرتریت روماتوئید

درمان آرتریت روماتوئید با هدف کنترل التهاب، کاهش درد و جلوگیری از آسیب مفاصل انجام می‌شود و می‌تواند شامل دارو، فعالیت بدنی، فیزیوتراپی و در موارد خاص جراحی باشد.

۴. لیپوما یا توده چربی

لیپوما یک توده خوش‌خیم چربی است که معمولاً درد ندارد و اغلب متحرک است.

این توده‌ها می‌توانند تقریباً در هر قسمتی از بدن که بافت چربی وجود دارد ایجاد شوند، اما در ناحیه دست و مچ چندان شایع نیستند.

درمان لیپوما یا توده چربی

بیشتر لیپوماها نیازی به درمان ندارند. اگر توده بزرگ، دردناک یا مزاحم باشد یا حرکت را محدود کند، ممکن است با روش‌هایی مانند جراحی یا سایر روش‌های درمانی برداشته شود.

۵. تومور سلول غول‌پیکر غلاف تاندون

یک توده سفت و معمولاً بدون درد در اطراف مچ یا دست می‌تواند ناشی از تومور سلول غول‌پیکر غلاف تاندون باشد.

این توده از بافت پوشاننده تاندون یا بافت سینوویال داخل مفصل منشأ می‌گیرد و معمولاً به‌آرامی رشد می‌کند.

با بزرگ شدن توده، ممکن است درد مفصل ایجاد شود؛ دردی که با فعالیت بیشتر و با استراحت کمتر می‌شود. این توده‌ها معمولاً قابل برداشتن هستند، اما ممکن است دوباره عود کنند.

درمان تومور سلول غول‌پیکر غلاف تاندون

درمان معمولاً بر برداشتن توده و جلوگیری از آسیب به استخوان و مفصل متمرکز است و ممکن است شامل جراحی، بازسازی استخوان و فیزیوتراپی باشد.

۶. کیست اپیدرموئید

یک برجستگی کوچک، بدون درد و قابل حرکت روی دست، انگشت یا مچ ممکن است کیست اپیدرموئید یا کیست پوستی باشد.

این کیست‌های غیرسرطانی معمولاً زیر پوست تشکیل می‌شوند و گاهی پس از آسیب یا زخم عمیق ایجاد می‌شوند؛ زمانی که سلول‌های سطح پوست به لایه‌های عمیق‌تر پوست منتقل می‌شوند.

درمان کیست اپیدرموئید

این کیست‌ها معمولاً خطرناک نیستند و در صورت نداشتن علائم، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشند. در صورت التهاب، عفونت، درد یا بزرگ شدن، ممکن است تزریق دارو، تخلیه یا جراحی لازم باشد.

۷. بیماری دوپویترن

وجود یک توده یا ضخیم‌شدگی سفت در کف دست می‌تواند نشانه بیماری یا کانترکچر دوپویترن باشد.

در این بیماری، بافت همبند زیر پوست کف دست به‌طور غیرطبیعی ضخیم می‌شود و به‌مرور ممکن است باعث خم شدن یک یا چند انگشت به سمت کف دست شود.

این وضعیت معمولاً دردناک نیست، اما می‌تواند گرفتن اشیا یا صاف کردن انگشتان را دشوار کند.

درمان بیماری دوپویترن

درمان بسته به شدت بیماری متفاوت است و می‌تواند شامل تزریق، آزادسازی با سوزن یا جراحی باشد.

۸. انکندروما

انکندروما یک تومور خوش‌خیم است که از رشد غضروف در داخل استخوان ایجاد می‌شود.

این توده ممکن است باعث ضعیف شدن استخوان و افزایش خطر شکستگی شود. بیشتر انکندروماها خوش‌خیم هستند و به‌ندرت سرطانی می‌شوند.

درمان انکندروما

اگر توده درد یا مشکل خاصی ایجاد نکند، ممکن است تنها تحت نظر قرار گیرد. در موارد لازم، جراحی و خارج کردن بافت تومور می‌تواند انجام شود.

۹. توفوس ناشی از نقرس

توفوس به تجمع کریستال‌های اورات زیر پوست گفته می‌شود که می‌تواند به شکل توده‌های سفت و گاهی زردرنگ در اطراف مفاصل ظاهر شود.

اگرچه نقرس بیشتر با مفصل شست پا شناخته می‌شود، توفوس می‌تواند در دست و مچ نیز ایجاد شود، هرچند درگیری مچ به‌تنهایی نسبتاً نادر است.

درمان توفوس

کنترل سطح اسیداوریک خون و درمان نقرس می‌تواند به کوچک شدن یا از بین رفتن توفوس کمک کند. در موارد بزرگ یا محدودکننده حرکت، جراحی ممکن است ضروری باشد.

۱۰. سرطان؛ نادر اما قابل‌بررسی

بیشتر توده‌های ایجادشده روی دست یا مچ سرطانی نیستند، اما در موارد نادر ممکن است یک توده ناشی از سرطان یا گسترش سرطان از بخش دیگری از بدن باشد.

توده‌های سرطانی اغلب سفت هستند، اما هر توده سفتی الزاماً سرطانی نیست.

برخی سرطان‌هایی که می‌توانند دست یا مچ را درگیر کنند شامل سرطان غضروف، سارکوم بافت نرم، لنفوم و سرطان سلول سنگفرشی پوست هستند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

هر توده یا برجستگی جدید روی دست یا مچ بهتر است توسط پزشک بررسی شود، به‌خصوص اگر:

• توده به‌تازگی ایجاد شده و علت آن مشخص نیست

• به‌سرعت در حال بزرگ شدن است

• درد، تورم یا محدودیت حرکت ایجاد کرده است

• بسیار سفت و غیرقابل حرکت است

• با تب، کاهش وزن ناخواسته، لرز یا تعریق شبانه همراه است

• روی پوست زخم، تغییر رنگ یا خونریزی ایجاد شده است

پزشک معمولاً ابتدا معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و در صورت نیاز ممکن است از روش‌هایی مانند رادیوگرافی، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI برای تشخیص استفاده شود. در برخی موارد نیز نمونه‌برداری از توده برای بررسی زیر میکروسکوپ ضروری است.

نکته مهم: وجود توده روی مچ دست لزوماً نشانه بیماری خطرناک نیست و شایع‌ترین علت‌ها معمولاً خوش‌خیم هستند؛ با این حال، بررسی هر توده جدید یا در حال تغییر می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و درمان به‌موقع کمک کند.

بررسی کلی برجستگی های روی دست

جدول زیر میتواند به شما کمک کند نوع برجستگی روی دست را تشخیص دهید اما تشخیص قطعی با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری یا نمونه‌برداری انجام می‌شود:

نوع توده	ظاهر و حس هنگام لمس	حرکت می‌کند؟	درد	محل شایع	نشانه‌ای که کمک می‌کند
کیست گانگلیون	گرد یا بیضی، نرم یا نسبتاً سفت	اغلب تا حدی قابل حرکت	معمولاً بدون درد؛ گاهی گزگز یا درد عصبی	پشت یا جلوی مچ	ممکن است اندازه آن تغییر کند
کارپال باس	بسیار سفت و استخوان‌مانند	معمولاً خیر	ممکن است با حرکت درد بگیرد	پشت دست، نزدیک مچ	مانند یک برجستگی استخوانی ثابت است
ندول روماتوئیدی	سفت و زیرپوستی	معمولاً کم‌حرکت	اغلب بدون درد	اطراف مفاصل و نقاط تحت فشار	همراهی با علائم آرتریت روماتوئید
لیپوما	نرم، لاستیکی و قابل فشردن	معمولاً بله	اغلب بدون درد	زیر پوست	رشد آهسته و بافت نرم
توده غلاف تاندون	سفت و مشخص	ممکن است کم‌حرکت باشد	ابتدا معمولاً بدون درد	انگشتان، دست و اطراف تاندون	رشد آهسته و گاهی درد با فعالیت
کیست اپیدرموئید	گرد، سفت یا لاستیکی	معمولاً قابل حرکت	معمولاً بدون درد	زیر پوست دست یا انگشت	ممکن است سابقه زخم یا آسیب قبلی وجود داشته باشد
دوپویترن	گره یا طناب سفت زیر پوست	خیر	معمولاً بدون درد	کف دست، نزدیک انگشت حلقه و کوچک	به‌تدریج باعث خم شدن انگشتان می‌شود
انکندروما	معمولاً از بیرون توده واضحی ندارد	—	اغلب بدون درد	داخل استخوان‌های دست	معمولاً در تصویربرداری تشخیص داده می‌شود
توفوس نقرسی	توده سفت و گاهی زرد یا سفید	معمولاً ثابت	ممکن است دردناک شود	اطراف مفاصل، از جمله دست و مچ	سابقه نقرس یا اسیداوریک بالا
توده سرطانی	اغلب سفت و نامنظم	ممکن است ثابت باشد	ممکن است ابتدا بدون درد باشد	متغیر	رشد مداوم، تغییر پوست یا علائم عمومی بدن

چگونه پزشک آن‌ها را از هم تشخیص می‌دهد؟

پزشک معمولاً به چند ویژگی اصلی توجه می‌کند:

• سفت یا نرم بودن: توده نرم و متحرک بیشتر می‌تواند با لیپوما سازگار باشد، در حالی که توده بسیار سفت و ثابت ممکن است منشأ استخوانی داشته باشد.
• قابل حرکت بودن: کیست‌ها و برخی توده‌های چربی معمولاً نسبت به پوست و بافت‌های اطراف حرکت بیشتری دارند.
• محل دقیق: برای مثال، کیست گانگلیون اغلب در اطراف مفصل مچ دیده می‌شود، در حالی که دوپویترن بیشتر کف دست را درگیر می‌کند.
• درد: درد، گزگز یا ضعف می‌تواند نشان دهد توده به عصب یا ساختارهای اطراف فشار وارد کرده است.
• رشد توده: بزرگ شدن سریع یا تغییر مداوم اندازه نیاز به بررسی بیشتری دارد.
• سابقه بیماری یا آسیب: سابقه ضربه، آرتریت روماتوئید، نقرس یا جراحی قبلی می‌تواند سرنخ مهمی باشد.

در صورت نیاز، سونوگرافی معمولاً می‌تواند مشخص کند توده پر از مایع است یا جامد؛ رادیوگرافی برای بررسی توده‌های استخوانی مفید است و MRI می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره تاندون‌ها، مفاصل و بافت‌های نرم بدهد. در موارد مشکوک نیز ممکن است نمونه‌برداری انجام شود.

هشدار: اگر توده به‌سرعت بزرگ می‌شود، سفت و ثابت است، درد شدید ایجاد می‌کند، باعث ضعف یا بی‌حسی دست می‌شود، یا با کاهش وزن ناخواسته، تب یا تعریق شبانه همراه است، بهتر است ارزیابی پزشکی به تعویق نیفتد.