به گزارش سلامت نیوز به نقل از nypost، پیشرفت‌های سال‌های اخیر در حوزه سلامت زنان، از روش‌های جدید تشخیص بیماری‌هایی مانند اندومتریوز گرفته تا بازنگری در شناخت اختلالات مرتبط با تخمدان، نشان می‌دهد پزشکی در حال توجه بیشتر به تفاوت‌های جنسیتی در سلامت است. با این حال، هنوز درباره اینکه داروها چگونه ممکن است در بدن زنان و مردان متفاوت عمل کنند، پرسش‌های زیادی بی‌پاسخ مانده است.

در بسیاری از موارد، تنها پس از ورود یک دارو به بازار مشخص شده که زنان ممکن است واکنشی متفاوت از مردان به آن نشان دهند. اکنون دو مطالعه جدید بار دیگر توجه پژوهشگران را به این تفاوت‌ها جلب کرده است.

تمرکز اصلی این تحقیقات بر استروژن است؛ هورمونی که سطح آن به طور طبیعی در طول چرخه قاعدگی افزایش و کاهش پیدا می‌کند.

تغییرات سطح استروژن در شرایط عادی بر بخش‌های مختلف بدن اثر می‌گذارد. بنابراین، زمانی که دارو نیز وارد این معادله می‌شود، ممکن است نحوه جذب، پردازش یا اثرگذاری آن در بدن تغییر کند.

پاپی کوپر، یکی از نویسندگان یکی از این مطالعات، می‌گوید: «برای مدت طولانی، چرخه قاعدگی در تحقیقات سلامت مانند یک عامل مزاحم و حاشیه‌ای در نظر گرفته شده است. این پژوهش بخشی از تغییر رویکردی است که نشان می‌دهد چرخه قاعدگی فراتر از سلامت باروری بر بدن تأثیر می‌گذارد.»

واکسن کووید-۱۹

پس از عرضه واکسن‌های کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۱، گزارش‌هایی درباره تفاوت واکنش زنان به واکسن منتشر شد.

پژوهشگران دریافتند واکسیناسیون می‌تواند تغییرات کوچک و موقتی در چرخه قاعدگی ایجاد کند. به طور متوسط، طول چرخه قاعدگی که حدود ۲۸ روز است، پس از واکسیناسیون تقریباً نیم روز افزایش پیدا می‌کرد.

اما حدود پنج سال طول کشید تا پژوهشگران بررسی کنند که مرحله‌ای از چرخه قاعدگی که واکسن در آن تزریق می‌شود، ممکن است بر میزان اثربخشی آن نیز تأثیر داشته باشد.

در مطالعه‌ای که در ماه ژوئن منتشر شد، مشخص شد زنانی که واکسن را در مرحله فولیکولی دریافت کرده بودند، حدود ۳۵ درصد بیشتر از زنانی که واکسن را در مرحله لوتئال دریافت کرده بودند، دچار عوارض جانبی شدند.

مرحله فولیکولی از نخستین روز خونریزی قاعدگی آغاز می‌شود و تا زمان تخمک‌گذاری ادامه دارد، در حالی که مرحله لوتئال پس از تخمک‌گذاری و پیش از شروع قاعدگی بعدی قرار دارد.

از سوی دیگر، زنانی که در مرحله فولیکولی واکسینه شده بودند، به طور متوسط ۲۰۰ روز بیشتر در برابر عفونت محافظت شدند؛ در مقایسه با زنانی که واکسن را در مرحله لوتئال دریافت کرده بودند.

جولیا کراگز، پزشک حوزه سلامت زنان، درباره اهمیت این یافته‌ها می‌گوید چرخه قاعدگی باید به عنوان یک متغیر مهم در تحقیقات پزشکی در نظر گرفته شود، نه عاملی که پژوهشگران صرفاً تلاش کنند اثر آن را حذف یا کنترل کنند.

به گفته او، ممکن است چرخه قاعدگی یکی از منابع مهم تفاوت‌هایی باشد که تاکنون در واکنش افراد به درمان‌ها توضیح داده نشده است.

دارویی که پس از شکست دوباره مورد توجه قرار گرفت

حدود یک دهه پیش، دارویی به نام داونوتاید (Davenutide) برای درمان یک بیماری نادر مغزی به نام فلج فوق‌هسته‌ای پیشرونده (PSP) مورد آزمایش قرار گرفت، اما در سال ۲۰۱۲ مشخص شد که در درمان این بیماری مؤثر نیست و توسعه آن متوقف شد.

این دارو برای مقابله با تجمع پروتئین تاو طراحی شده بود؛ پروتئینی که تجمع آن در بیماری‌هایی مانند آلزایمر و دمانس پیشانی-گیجگاهی نیز نقش دارد.

اما در سال ۲۰۲۳، پژوهشگران داده‌های این مطالعه قدیمی را دوباره بررسی کردند و به نکته‌ای مهم رسیدند: زنان به این دارو پاسخ داده بودند، در حالی که در مردان چنین اثری مشاهده نشده بود.

این تفاوت زمانی که نتایج زنان و مردان در یک گروه کلی بررسی شده بود، پنهان مانده بود.

در پژوهشی که تابستان امسال منتشر شد، این دارو که به صورت اسپری بینی مصرف می‌شود، روی موش‌ها آزمایش شد. محققان دریافتند موش‌های ماده زمانی که سطح استروژن آنها در بالاترین میزان قرار داشت، مقدار بیشتری از دارو را نسبت به موش‌های نر جذب کردند.

نتایج یک آزمایش کوچک انسانی نیز با این یافته‌ها همخوانی داشت؛ در این آزمایش که تنها دو مرد و شش زن حضور داشتند، میزان جذب دارو در زنان بیشتر بود.

استروژن می‌تواند بر جریان خون در اطراف مغز و همچنین میزان عبور مواد از سد خونی-مغزی تأثیر بگذارد؛ عاملی که ممکن است تا حدی توضیح دهد چرا زنان پاسخ بهتری به این دارو نشان داده‌اند.

اکنون توسعه این دارو بار دیگر در تل‌آویو از سر گرفته شده است.

ده‌ها داروی دیگر هم ممکن است تحت تأثیر استروژن باشند

تأثیر چرخه قاعدگی تنها به این موارد محدود نمی‌شود.

یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۵ نشان داد که استروژن می‌تواند بر نحوه پردازش برخی داروها توسط آنزیم‌های CYP تأثیر بگذارد.

آنزیم‌های CYP عمدتاً در کبد وجود دارند و نقش مهمی در تجزیه داروها و پاک‌سازی مواد مختلف از بدن ایفا می‌کنند. این آنزیم‌ها در متابولیسم حدود ۵۰ تا ۸۰ درصد از داروهای رایج مورد استفاده در پزشکی نقش دارند.

به این ترتیب، تغییرات طبیعی سطح استروژن در طول چرخه قاعدگی می‌تواند در برخی شرایط بر نحوه پردازش دارو در بدن اثر بگذارد.

با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز برای نتیجه‌گیری درباره تغییر دوز یا زمان مصرف داروها بر اساس چرخه قاعدگی زود است. مطالعات بیشتری لازم است تا مشخص شود این تفاوت‌ها در کدام داروها اهمیت بالینی دارند و آیا می‌توان از زمان‌بندی چرخه قاعدگی برای بهبود اثربخشی درمان‌ها استفاده کرد یا خیر.