به گزارش سلامت نیوز به نقل از verywellhealth، بوتاکس بیشتر بهعنوان روشی برای کاهش چینوچروک و جوانسازی پوست شناخته میشود، اما کاربردهای آن به حوزه زیبایی محدود نیست. این ماده میتواند در درمان برخی بیماریها و اختلالاتی که با فعالیت بیشازحد عضلات، اعصاب یا غدد مرتبط هستند نیز مورد استفاده قرار گیرد. بوتاکس علاوه بر کاهش چینوچروک، برای درمان میگرن، تعریق و ترشح بیشازحد بزاق، اسپاسم و گرفتگی عضلات و مثانه بیشفعال کاربرد دارد.
شواهد اولیه نشان میدهد بوتاکس ممکن است در درمان برخی انواع دردهای عصبی و افسردگی نیز مؤثر باشد.بوتاکس پزشکی با بوتاکس زیبایی تفاوت دارد و میزان مصرف و محل تزریق آن بر اساس بیماری و هدف درمان تعیین میشود.
۱. پیشگیری از میگرن مزمن
بوتاکس میتواند به پیشگیری از سردرد در افراد مبتلا به میگرن مزمن کمک کند. میگرن مزمن معمولاً به سردردهایی گفته میشود که دستکم ۱۵ روز در ماه رخ میدهند و در حداقل هشت روز از این روزها، علائمی مانند حساسیت به نور یا صدا، تهوع و درد ضرباندار یا تپنده وجود دارد.
برای درمان میگرن، مقادیر کمی از بوتاکس در چندین ناحیه اطراف سر و گردن تزریق میشود. مطالعات نشان دادهاند که تزریق منظم بوتاکس میتواند در برخی افراد تعداد روزهای همراه با سردرد را کاهش دهد و کیفیت زندگی آنها را بهبود ببخشد.
به نظر میرسد بوتاکس در این مورد تنها با شل کردن عضلات عمل نمیکند، بلکه ممکن است از آزاد شدن برخی مواد شیمیایی دخیل در انتقال پیامهای درد در دستگاه عصبی نیز جلوگیری کند.
بوتاکس برای درمان حمله میگرنی که از قبل شروع شده، استفاده نمیشود و معمولاً برای پیشگیری، هر سه ماه یکبار تزریق میشود.
۲. کاهش تعریق بیشازحد
تعریق به خنک شدن بدن کمک میکند، اما افراد مبتلا به هایپرهیدروزیس یا تعریق بیشازحد ممکن است بسیار بیشتر از نیاز بدن عرق کنند؛ حتی زمانی که هوا گرم نیست یا فعالیت ورزشی ندارند.
سم بوتولینوم میتواند بهطور موقت پیامهای عصبی تحریککننده غدد عرق را مسدود کند. تحقیقات نشان دادهاند که تزریق این ماده میتواند میزان تعریق غیرطبیعی را کاهش دهد و کیفیت زندگی افراد مبتلا به هایپرهیدروزیس را بهبود بخشد.
این درمان بیشتر برای تعریق بیشازحد زیر بغل استفاده میشود، هرچند در سایر نواحی بدن نیز ممکن است کاربرد داشته باشد. اثر درمان موقتی است و معمولاً لازم است تزریقها حدود دو تا سه بار در سال تکرار شوند.
۳. کنترل اسپاسم و سفتی عضلات
یکی از قدیمیترین کاربردهای پزشکی سم بوتولینوم، درمان عضلاتی است که بیش از حد منقبض میشوند.
برای مثال، دیستونی گردنی باعث انقباض غیرارادی عضلات گردن میشود. در نتیجه، سر ممکن است به شکل غیرطبیعی بچرخد یا کج شود و فرد درد قابلتوجهی را تجربه کند. تزریق سم بوتولینوم در عضلات درگیر میتواند این انقباضها را کاهش داده و علائم را بهبود دهد.
سم بوتولینوم همچنین برای کنترل اسپاستیسیته یا سفتی غیرطبیعی عضلات که ممکن است پس از سکته مغزی یا در برخی بیماریهای عصبی ایجاد شود، مورد استفاده قرار میگیرد.
۴. بهبود علائم مثانه بیشفعال
مثانه بیشفعال میتواند باعث ایجاد احساس ناگهانی و شدید برای ادرار کردن شود که کنترل آن دشوار است. برخی افراد همچنین دچار تکرر ادرار در طول روز یا شب و بیاختیاری ادرار میشوند.
اگر سایر روشهای درمانی نتوانند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند، ممکن است سم بوتولینوم مستقیماً در عضله مثانه تزریق شود.
بوتاکس با مسدود کردن آزادسازی استیلکولین، مادهای شیمیایی که در انتقال پیام انقباض عضله مثانه نقش دارد، به شل شدن مثانه کمک میکند. همچنین ممکن است برخی پیامهای عصبی مرتبط با احساس فوریت در دفع ادرار را کاهش دهد.
تحقیقات نشان دادهاند که این درمان میتواند در بسیاری از افراد، فوریت ادرار و بیاختیاری را کاهش دهد و کیفیت زندگی را بهبود ببخشد. با این حال، عوارضی مانند عفونت ادراری و دشواری در تخلیه مثانه نیز ممکن است رخ دهد.
۵. کاهش ترشح بیشازحد بزاق
بوتاکس تنها بر عضلات اثر نمیگذارد و میتواند فعالیت برخی غدد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، از سم بوتولینوم برای درمان سیالوره یا ترشح بیشازحد بزاق و آبریزش دهان نیز استفاده میشود.
این مشکل ممکن است در افراد مبتلا به بیماریهای عصبی مانند پارکینسون رخ دهد. تزریق سم بوتولینوم در غدد بزاقی، پیامهای عصبی تحریککننده تولید بزاق را کاهش میدهد.
یک کارآزمایی بالینی بزرگ و تصادفیشده نشان داده است که درمان با سم بوتولینوم میتواند تولید بزاق را کاهش دهد و علائم سیالوره مزمن ناشی از بیماریهای عصبی را در بزرگسالان بهبود بخشد.
۶. تسکین برخی انواع دردهای عصبی
پژوهشگران همچنین استفاده از سم بوتولینوم برای درمان دردهای نوروپاتیک یا عصبی را بررسی کردهاند. این نوع درد در اثر آسیب اعصاب یا برخی بیماریهای مؤثر بر آنها ایجاد میشود و ممکن است به شکل سوزش، تیرکشیدن، گزگز یا احساس برقگرفتگی بروز کند.
بوتولینوم توکسین ممکن است با کاهش آزادسازی برخی مواد شیمیایی دخیل در انتقال پیامهای درد، شدت این دردها را کاهش دهد.
مطالعاتی درباره استفاده از آن در بیماریهایی مانند نورالژی عصب سهقلو، درد عصبی ناشی از دیابت و نورالژی پس از هرپس زوستر (زونا) انجام شده است.
یک مرور نظاممند در سال ۲۰۲۴ از کارآزماییهای تصادفیشده و کنترلشده نشان داد که سم بوتولینوم نوع A در کاهش چند نوع درد نوروپاتیک امیدوارکننده است. با این حال، برای مشخص شدن اینکه چه بیمارانی بیشترین سود را از این درمان میبرند و بهترین روش استفاده از آن چیست، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
۷. احتمال بهبود علائم افسردگی
یکی از جالبترین حوزههای پژوهش درباره بوتاکس، بررسی تأثیر احتمالی آن بر افسردگی است.
پژوهشگران بررسی کردهاند که آیا تزریق بوتاکس در عضلات صورت که در اخم کردن نقش دارند، میتواند بر خلقوخو تأثیر بگذارد یا خیر.
یکی از نظریههای مطرح در این زمینه، «بازخورد چهرهای» است. بر اساس این نظریه، حالتهای چهره فقط احساسات را نشان نمیدهند، بلکه پیامهایی که از عضلات صورت به مغز ارسال میشوند نیز ممکن است بر نحوه پردازش احساسات تأثیر بگذارند.
برخی بررسیهای تصویربرداری مغزی پس از تزریق بوتاکس، کاهش فعالیت آمیگدال، ناحیهای از مغز که در پردازش احساسات منفی نقش دارد، را نشان دادهاند.
همچنین یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۱ نشان داد که تزریق سم بوتولینوم نوع A در مقایسه با دارونما با بهبود علائم افسردگی همراه بوده است.
با این حال، بوتاکس در حال حاضر جایگزین استاندارد درمانهای تثبیتشده افسردگی مانند رواندرمانی و داروهای ضدافسردگی محسوب نمیشود و برای مشخص شدن جایگاه آن در درمان اختلالات خلقی، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
بوتاکس پزشکی چه تفاوتی با بوتاکس زیبایی دارد؟
بوتاکس اگرچه بیشتر به دلیل تواناییاش در کاهش خطوط پیشانی و چینهای اطراف چشم شناخته میشود، اما تأثیر آن بر اعصاب، عضلات و غدد باعث شده است که کاربردهای پزشکی متعددی نیز پیدا کند.
سم بوتولینوم میتواند در مدیریت میگرن مزمن، تعریق بیشازحد، اسپاسم عضلانی، مثانه بیشفعال و ترشح بیشازحد بزاق مؤثر باشد. در عین حال، پژوهشها درباره کاربرد احتمالی آن برای دردهای عصبی، افسردگی و برخی بیماریهای دیگر همچنان ادامه دارد.
البته دوز بوتاکس و محل تزریق در درمانهای پزشکی ممکن است با تزریقهای زیبایی صورت تفاوت زیادی داشته باشد. بنابراین این درمان باید توسط پزشک یا متخصص واجد شرایط و آشنا با درمان بیماری موردنظر انجام شود.
نظر شما