به گزارش سلامت نیوز، طاعون یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین بیماری‌های عفونی در تاریخ بشر است؛ بیماری‌ای که در قرون گذشته میلیون‌ها نفر را به کام مرگ کشاند و نام آن بیش از همه با «مرگ سیاه» در قرن چهاردهم میلادی گره خورده است.
با این حال، طاعون تنها یک بیماری متعلق به گذشته نیست. عامل بیماری همچنان در طبیعت وجود دارد و در برخی مناطق جهان به‌صورت بومی در گردش است. در صورت تشخیص سریع و درمان مناسب، طاعون امروزه یک بیماری قابل درمان با آنتی‌بیوتیک است؛ اما تأخیر در درمان، به‌ویژه در انواع ریوی و سپتی‌سمیک، می‌تواند در مدت کوتاهی به بیماری بسیار شدید و مرگبار منجر شود.
در این مقاله با عامل ایجادکننده طاعون، نحوه انتقال، انواع بیماری، علائم، تشخیص، درمان، پیشگیری، تاریخچه همه‌گیری‌ها و وضعیت طاعون در جهان امروز آشنا می‌شویم.
عفونت ناشناخته در روسیه خبرساز شد / آیا طاعون بازگشته؟
طاعون چیست؟
طاعون یک بیماری عفونی باکتریایی و زئونوز است؛ یعنی بیماری‌ای که بین حیوانات و انسان‌ها قابل انتقال است.
عامل ایجادکننده آن باکتری Yersinia pestis است؛ یک باکتری گرم‌منفی که چرخه طبیعی آن عمدتاً میان پستانداران کوچک، به‌ویژه جوندگان، و کک‌های آنها برقرار است.
انسان معمولاً به‌صورت تصادفی وارد این چرخه میشود؛ برای مثال با گزش کک آلوده، تماس مستقیم با بافت‌ها یا مایعات بدن حیوان آلوده یا، در نوع ریوی، استنشاق ذرات تنفسی عفونی.
طاعون همچنان در بخش‌هایی از آفریقا، آسیا و قاره آمریکا به‌صورت کانون‌های طبیعی وجود دارد.
عامل بیماری طاعون چیست؟
عامل طاعون Yersinia pestis است.
این باکتری از جنس Yersinia است و از نظر زیستی با دو گونه مهم دیگر این جنس، یعنی Yersinia pseudotuberculosis و Yersinia enterocolitica، ارتباط دارد.
Y. pestis ویژگی‌های متعددی دارد که به آن اجازه می‌دهد از سیستم ایمنی میزبان فرار کند و در بدن انسان تکثیر شود. برخی از عوامل بیماری‌زایی این باکتری، از جمله پروتئین‌های Yops، پروتئاز Pla و سامانه‌های جذب آهن، در توانایی آن برای ایجاد بیماری نقش دارند.
باکتری Y. pestis همچنین توانایی سازگاری با چرخه انتقال میان جوندگان و کک‌ها را دارد و همین چرخه طبیعی باعث شده است که بیماری حتی پس از قرن‌ها همچنان در برخی اکوسیستم‌ها باقی بماند.
طاعون چگونه منتقل میشود؟
سه مسیر اصلی انتقال طاعون به انسان عبارت‌اند از:
۱. گزش کک آلوده
رایج‌ترین مسیر ابتلای انسان به طاعون، گزش ککی است که با Yersinia pestis آلوده شده باشد.
کک‌ها می‌توانند با تغذیه از حیوان آلوده، باکتری را دریافت کنند و سپس هنگام گزش حیوان یا انسان دیگر، آن را منتقل کنند.
این مسیر معمولاً با طاعون خیارکی ارتباط دارد.
۲. تماس مستقیم با حیوان آلوده
تماس با بافت، خون یا سایر مایعات بدن حیوان آلوده نیز می‌تواند باعث انتقال باکتری شود.
به همین دلیل، افرادی که در مناطق دارای کانون طاعون با حیوانات وحشی یا لاشه حیوانات تماس دارند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
۳. استنشاق ذرات تنفسی آلوده
در طاعون ریوی، باکتری می‌تواند از طریق ذرات تنفسی منتقل شود.
این مسیر اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا برخلاف طاعون خیارکی، طاعون ریوی می‌تواند از فرد مبتلا به فرد دیگر منتقل شود؛ به‌خصوص در تماس نزدیک و طولانی با فردی که دچار طاعون ریوی است و سرفه می‌کند.
طاعون از انسان به انسان منتقل میشود؟
پاسخ به نوع طاعون بستگی دارد.
طاعون خیارکی معمولاً از انسان به انسان منتقل نمی‌شود.
اما طاعون ریوی می‌تواند از طریق ذرات تنفسی عفونی از فرد بیمار به فرد دیگر منتقل شود.
به همین دلیل، بیمار مشکوک به طاعون ریوی نیازمند اقدامات مناسب کنترل عفونت و احتیاط‌های تنفسی است.
انواع طاعون چیست؟
سه شکل اصلی و شناخته‌شده طاعون عبارت‌اند از:
- طاعون خیارکی (Bubonic plague)
- طاعون سپتی‌سمیک یا خونی (Septicemic plague)
- طاعون ریوی (Pneumonic plague)
اشکال نادرتر نیز وجود دارند، از جمله طاعون حلقی، مننژیتی و پوستی.
۱. طاعون خیارکی چیست؟
طاعون خیارکی شایع‌ترین شکل بالینی طاعون است.
این بیماری معمولاً پس از گزش کک آلوده ایجاد میشود.
باکتری در محل ورود وارد سیستم لنفاوی شده و خود را به نزدیک‌ترین غده لنفاوی می‌رساند. با تکثیر باکتری، غده لنفاوی متورم، ملتهب و بسیار دردناک میشود.
به این غده لنفاوی متورم و دردناک، Bubo یا خیارک گفته میشود.
خیارک معمولاً در ناحیه های زیر دیده میشود:
- کشاله ران
- زیر بغل
- گردن
علائم طاعون خیارکی
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تب ناگهانی
- لرز
- سردرد
- ضعف شدید
- درد بدن
- تهوع و استفراغ
- تورم دردناک غدد لنفاوی
دوره کمون طاعون خیارکی معمولاً حدود ۲ تا ۸ روز است، اگرچه بسته به شرایط ممکن است متفاوت باشد.
اگر بیماری درمان نشود، باکتری می‌تواند از غدد لنفاوی وارد جریان خون شده و به طاعون سپتی‌سمیک تبدیل شود یا به ریه‌ها گسترش یابد و طاعون ریوی ایجاد کند.
۲. طاعون سپتی‌سمیک چیست؟
در طاعون سپتی‌سمیک، باکتری در جریان خون تکثیر میشود.
این نوع طاعون می‌تواند:
- از ابتدا به‌صورت عفونت خونی ایجاد شود؛
- یا در نتیجه پیشرفت طاعون خیارکی ایجاد شود.
در نوع اولیه، ممکن است تورم واضح غدد لنفاوی یا علائم ریوی وجود نداشته باشد و همین موضوع گاهی تشخیص را دشوار می‌کند.
علائم طاعون سپتی‌سمیک
علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- تب
- لرز
- ضعف شدید
- درد شکم
- تهوع
- استفراغ
- اسهال
- شوک
- خونریزی
- آسیب بافتی
در موارد شدید، اختلال در خون‌رسانی و آسیب بافتی ممکن است باعث سیاه شدن و مرگ بافت، به‌ویژه در انگشتان دست و پا یا بینی، شود.
این نوع طاعون یک وضعیت بسیار جدی است و بدون درمان سریع می‌تواند به نارسایی اندام‌ها و مرگ منجر شود.
۳. طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی شدیدترین و بالقوه مسری‌ترین شکل طاعون است.
این بیماری می‌تواند به دو شکل ایجاد شود:
- طاعون ریوی اولیه: در اثر استنشاق ذرات تنفسی حاوی Yersinia pestis ایجاد میشود.
- طاعون ریوی ثانویه: زمانی ایجاد میشود که باکتری ابتدا باعث طاعون خیارکی یا سپتی‌سمیک شده و سپس به ریه‌ها گسترش پیدا کند.
علائم طاعون ریوی
علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- تب
- سردرد
- ضعف
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- سرفه
- خلط آبکی یا خونی
- ذات‌الریه با شروع سریع
دوره کمون طاعون ریوی می‌تواند بسیار کوتاه باشد و در برخی موارد پس از استنشاق باکتری، علائم ممکن است ظرف حدود یک روز ظاهر شوند.
طاعون ریوی در صورت تشخیص دیرهنگام می‌تواند بسیار سریع پیشرفت کند؛ به همین دلیل تشخیص و آغاز درمان فوری اهمیت حیاتی دارد.
طاعون مننژیتی و سایر انواع نادر
در کنار سه شکل اصلی، موارد نادرتری نیز گزارش شده است.
طاعون مننژیتی
در این حالت عفونت پرده‌های اطراف مغز و نخاع را درگیر می‌کند.
طاعون مننژیتی ممکن است به‌عنوان عارضه درمان ناکافی یا تأخیری یکی از انواع دیگر طاعون ایجاد شود و با علائمی مانند تب، سفتی گردن و گیجی همراه باشد.
طاعون حلقی
در این نوع، عفونت ناحیه حلق و گاهی غدد لنفاوی گردن را درگیر می‌کند.
طاعون پوستی
این شکل نادر ممکن است با درگیری موضعی پوست همراه باشد.
همچنین در منابع پزشکی موارد نادری از درگیری دستگاه گوارش نیز گزارش شده است.
دوره کمون طاعون چقدر است؟
دوره کمون به نوع طاعون و مسیر انتقال بستگی دارد.
در طاعون خیارکی، معمولاً علائم طی چند روز پس از مواجهه ظاهر می‌شوند و CDC بازه معمول ۲ تا ۸ روز را ذکر می‌کند.
در طاعون ریوی، دوره کمون می‌تواند بسیار کوتاه‌تر باشد و در برخی موارد حدود یک روز است.
WHO به‌طور کلی دوره کمون طاعون را معمولاً حدود یک تا هفت روز گزارش می‌کند.
طاعون چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص طاعون بر اساس ترکیبی از عوامل انجام میشود:
- علائم بالینی
- سابقه تماس
- محل زندگی یا سفر
- تماس با جوندگان یا حیوانات
- احتمال گزش کک
- آزمایش‌های آزمایشگاهی
در طاعون خیارکی، وجود یک غده لنفاوی بسیار دردناک و متورم یا همان خیارک می‌تواند سرنخ مهمی باشد.
برای تأیید آزمایشگاهی ممکن است از نمونه‌های زر استفاده میشود:
- خون
- مواد حاصل از خیارک
- نمونه‌های تنفسی در طاعون ریوی
کشت باکتری یکی از روش‌های تشخیصی مهم است و آزمایش‌های سرولوژیک و روش‌های تشخیص مولکولی نیز می‌توانند در شرایط مناسب مورد استفاده قرار گیرند.
یک نکته مهم این است که در صورت شک بالینی جدی، درمان نباید تا آماده شدن نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد.
طاعون چگونه درمان میشود؟
طاعون یک بیماری باکتریایی است و با آنتی‌بیوتیک‌ها قابل درمان است.
اما سرعت آغاز درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.
CDC تأکید می‌کند که اگر پزشک به طاعون مشکوک باشد، نباید درمان را تا دریافت نتیجه آزمایش‌های تأییدی به تأخیر بیندازد. انتخاب دارو به نوع بیماری، شدت آن، سن، وضعیت جسمی و سایر عوامل فردی بستگی دارد.
بر اساس راهنماهای CDC، داروهایی از جمله جنتامایسین و برخی فلوروکینولون‌ها از گزینه‌های درمانی مورد استفاده هستند و بسته به شرایط، داروهای دیگری مانند داکسی‌سایکلین نیز می‌توانند در درمان برخی اشکال بیماری کاربرد داشته باشند.
در بیماری شدید، ممکن است درمان به‌صورت وریدی انجام شود و پس از بهبود وضعیت بیمار، در شرایط مناسب به درمان خوراکی تغییر کند.
مدت درمان معمولاً در محدوده ۱۰ تا ۱۴ روز قرار دارد، اما ممکن است بسته به وضعیت بیمار طولانی‌تر شود.
مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای طاعون قابل توصیه نیست و درمان باید توسط پزشک و بر اساس تشخیص و شرایط بیمار انجام شود.
طاعون قابل درمان است؟
بله.
برخلاف دوران تاریخی که طاعون می‌توانست مرگبار باشد، امروزه در صورت تشخیص سریع و درمان مناسب، بیماری قابل درمان است.
مشکل اصلی در بسیاری از موارد نه نبود درمان، بلکه تشخیص دیرهنگام و تأخیر در شروع درمان است.
WHO تأکید می‌کند که آنتی‌بیوتیک‌ها در برابر Yersinia pestis مؤثر هستند و تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.
طاعون واکسن دارد؟
وضعیت واکسن طاعون با بسیاری از بیماری‌های عفونی دیگر متفاوت است.
واکسن طاعونی که در گذشته در برخی کشورها مورد استفاده قرار می‌گرفت، امروزه واکسن روتین محسوب نمی‌شود. CDC اعلام کرده است که واکسن طاعون دیگر در ایالات متحده در دسترس نیست و واکسن‌های جدید همچنان در حال توسعه هستند.
بنابراین در شرایط عادی، پیشگیری بیشتر بر کاهش تماس با کک‌ها، جوندگان و حیوانات آلوده و همچنین تشخیص و درمان سریع موارد مشکوک استوار است.
چگونه از طاعون پیشگیری کنیم؟
در مناطقی که طاعون به‌صورت طبیعی وجود دارد، رعایت چند نکته می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
کنترل تماس با جوندگان
کاهش محل‌های مناسب برای زندگی جوندگان در اطراف خانه، محل کار و محل‌های تفریحی اهمیت دارد.
انباشت چوب، زباله، ضایعات، سنگ و مواد غذایی می‌تواند محیط مناسبی برای جوندگان ایجاد کند.
پیشگیری از گزش کک
در مناطقی که احتمال تماس با کک وجود دارد، استفاده مناسب از مواد دافع حشرات و پوشش محافظ می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
مراقبت از حیوانات خانگی
سگ‌ها و گربه‌هایی که آزادانه در مناطق آلوده به طاعون رفت‌وآمد می‌کنند، ممکن است با جوندگان یا کک‌های آلوده تماس داشته باشند و کک‌ها را وارد خانه کنند.
کنترل کک حیوانات خانگی اهمیت دارد.
تماس نداشتن با حیوانات بیمار یا مرده
نباید بدون تجهیزات محافظتی مناسب، حیوانات وحشی بیمار یا مرده را لمس یا کالبدشکافی کرد.
CDC توصیه می‌کند افرادی که مجبور به تماس با حیوانات مشکوک هستند از دستکش استفاده کنند و در صورت مشاهده حیوانات مشکوک، با مسئولان بهداشت محلی تماس بگیرند.
اگر با فرد مبتلا به طاعون ریوی تماس داشته باشیم چه میشود؟
تماس نزدیک و طولانی با فرد مبتلا به طاعون ریوی می‌تواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد.
برای افرادی که تماس مشخص و پرخطر داشته‌اند، پیشگیری پس از تماس با آنتی‌بیوتیک ممکن است توسط پزشک توصیه شود.
CDC برای برخی تماس‌های نزدیک با بیمار مبتلا به طاعون ریوی یا تماس مستقیم با بافت‌ها و مایعات عفونی، استفاده از پروفیلاکسی پس از مواجهه را توصیه می‌کند.
نوع دارو و مدت مصرف باید توسط پزشک و بر اساس نوع مواجهه و شرایط فرد تعیین شود.
طاعون در چه مناطقی از جهان وجود دارد؟
طاعون در طبیعت در بخش‌هایی از آفریقا، آسیا و قاره آمریکا وجود دارد.
وجود بیماری در طبیعت به این معنا نیست که یک کشور دائماً با اپیدمی انسانی روبه‌رو است؛ بلکه Yersinia pestis می‌تواند در کانون‌های طبیعی میان حیوانات و کک‌ها باقی بماند و گهگاه به انسان منتقل شود.
در سال‌های اخیر، جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار از مهم‌ترین کشورهای درگیر موارد انسانی بوده‌اند.
بر اساس داده‌های WHO برای سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، شش کشور شامل جمهوری دموکراتیک کنگو، کنیا، ماداگاسکار، اوگاندا، چین و مغولستان موارد تأییدشده انسانی را گزارش کرده‌اند.
در همین بازه، جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار بیشترین سهم موارد تأییدشده را داشته‌اند.
وضعیت طاعون در دنیای امروز
با وجود تصویر تاریخی و ترسناکی که از طاعون وجود دارد، این بیماری در قرن بیست‌ویکم یک بیماری ناپدیدشده نیست.
WHO گزارش می‌دهد که طاعون همچنان در برخی کشورها به‌صورت بومی وجود دارد و کانون‌های طبیعی آن می‌توانند باعث بروز موارد پراکنده یا شیوع‌های منطقه‌ای شوند.
با این حال، دسترسی به آنتی‌بیوتیک‌ها، مراقبت‌های پزشکی، نظام‌های مراقبت بیماری و روش‌های کنترل عفونت باعث شده است که وضعیت طاعون امروز با قرون وسطی قابل مقایسه نباشد.
چرا طاعون هنوز از نظر بهداشت عمومی اهمیت دارد؟
چند ویژگی باعث میشود طاعون همچنان برای نظام سلامت مهم باشد:
- اول: بیماری می‌تواند بسیار سریع پیشرفت کند.
- دوم: علائم اولیه ممکن است با بیماری‌های دیگر اشتباه گرفته شوند.
- سوم: کانون‌های طبیعی بیماری در طبیعت همچنان وجود دارند.
- چهارم: طاعون ریوی می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود.
- پنجم: تشخیص و درمان سریع تفاوت زیادی در پیامد بیماری ایجاد می‌کند.
WHO نیز طاعون ریوی را به‌دلیل قابلیت انتقال تنفسی و خطر ایجاد شیوع، از نظر بهداشت عمومی بسیار مهم می‌داند.
طاعون و «مرگ سیاه» چه ارتباطی دارند؟
یکی از مشهورترین فصل‌های تاریخ طاعون، مرگ سیاه در قرن چهاردهم میلادی است.
مرگ سیاه یکی از بزرگ‌ترین فاجعه‌های جمعیتی تاریخ اروپا بود و میلیون‌ها نفر را به کام مرگ کشاند.
امروزه شواهد ژنتیکی و باستان‌میکروبیولوژیک نشان داده‌اند که عامل مرگ سیاه همان Yersinia pestis بوده است.
در سال ۲۰۱۱، پژوهشگران با استفاده از DNA باستانی، ژنوم Y. pestis را از بقایای قربانیان مرگ سیاه در لندن بازسازی کردند؛ یافته‌ای که ارتباط این باکتری با همه‌گیری قرون وسطی را به‌شکل قدرتمندی تأیید کرد.
طاعون چند بار در تاریخ همه‌گیری گسترده ایجاد کرده است؟
تاریخ طاعون معمولاً با سه همه‌گیری بزرگ انسانی شناخته میشود:
همه‌گیری نخست
که با عنوان طاعون ژوستینین شناخته میشود و در قرن ششم میلادی رخ داد.
همه‌گیری دوم
همان همه‌گیری تاریخی‌ای است که مرگ سیاه مهم‌ترین و مشهورترین مرحله آن بود و از قرن چهاردهم اروپا را به‌شدت تحت تأثیر قرار داد.
همه‌گیری سوم
از اواخر قرن نوزدهم آغاز شد و در جریان آن طاعون در بخش‌هایی از جهان گسترش یافت. در همین دوره بود که در سال ۱۸۹۴، الکساندر یرسین در جریان شیوع طاعون هنگ‌کنگ عامل بیماری را شناسایی کرد.
مطالعات ژنومی نشان داده‌اند که Y. pestis عامل این همه‌گیری‌های تاریخی بوده است و پژوهش‌های جدید همچنان در حال بررسی چگونگی تکامل و تغییرات ژنتیکی این باکتری در طول هزاران سال هستند.
موش‌ها تنها عامل انتقال طاعون هستند؟
این یکی از باورهای ساده‌شده درباره طاعون است.
جوندگان نقش مهمی در چرخه طبیعی بیماری دارند، اما موش تنها حیوان مرتبط با طاعون نیست.
طاعون در طبیعت می‌تواند در مجموعه‌ای از پستانداران کوچک و کک‌های آنها گردش داشته باشد.
برخی حیوانات می‌توانند در چرخه بیماری نقش مخزن یا میزبان داشته باشند و انسان معمولاً یک میزبان اتفاقی محسوب میشود.
بنابراین عبارت «طاعون فقط بیماری موش‌هاست» تصویر کاملی از چرخه بیماری ارائه نمی‌دهد.
هر فردی که توسط کک گزیده شود، طاعون می‌گیرد؟
خیر.
گزش کک به‌تنهایی به معنای ابتلا به طاعون نیست.
برای انتقال طاعون، کک باید آلوده به Yersinia pestis باشد و مواجهه نیز باید در شرایطی رخ دهد که انتقال باکتری امکان‌پذیر باشد.
به همین دلیل، وجود کک یا جوندگان در یک منطقه به‌تنهایی به معنی وقوع اپیدمی طاعون نیست.
طاعون همان بیماری «سیاه شدن بدن» است؟
این تصور نیز کامل نیست.
در طاعون سپتی‌سمیک شدید، آسیب عروقی و بافتی می‌تواند باعث مرگ بافت و تغییر رنگ بخش‌هایی از بدن شود؛ به‌خصوص در انگشتان و سایر اندام‌های انتهایی.
اما همه مبتلایان به طاعون دچار سیاه شدن پوست نمی‌شوند.
این تصویر بیشتر به موارد شدید و پیشرفته بیماری مربوط است و نباید آن را علامت ضروری تمام انواع طاعون دانست.
طاعون چقدر مرگبار است؟
شدت بیماری به نوع طاعون، وضعیت بیمار، سرعت تشخیص و زمان شروع درمان بستگی دارد.
WHO اعلام می‌کند که طاعون درمان‌نشده می‌تواند بسیار مرگبار باشد و شکل‌های ریوی و سپتی‌سمیک در صورت عدم درمان سریع خطر مرگ بسیار بالایی دارند.
در طاعون خیارکی نیز تأخیر در درمان می‌تواند باعث انتشار باکتری به خون یا ریه‌ها شود.
بنابراین نباید تنها به این دلیل که طاعون امروزه با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است، خطر آن را کم‌اهمیت دانست.
طاعون می‌تواند دوباره همه‌گیری جهانی ایجاد کند؟
طاعون همچنان در طبیعت وجود دارد، اما شرایط امروز با قرون گذشته تفاوت اساسی دارد.
وجود سیستم‌های مراقبت بیماری، تشخیص آزمایشگاهی، آنتی‌بیوتیک، کنترل کک‌ها، اقدامات کنترل عفونت و دسترسی به خدمات درمانی باعث شده است که پاسخ به موارد طاعون بسیار سریع‌تر از گذشته باشد.
با این حال، وقوع کانون‌های محلی و شیوع‌های منطقه‌ای همچنان ممکن است.
به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت بر تشخیص زودهنگام، درمان سریع، مراقبت اپیدمیولوژیک و کنترل انتقال تأکید دارد.
طاعون یک بیماری کاملاً تاریخی است؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید درباره طاعون دانست.
طاعون هنوز در برخی مناطق جهان وجود دارد و هر سال موارد انسانی گزارش میشود. با این حال، دیگر بیماری فراگیری که زمانی بخش بزرگی از جمعیت را درگیر می‌کرد نیست.
در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، WHO مجموعاً هزاران مورد مشکوک و هزاران مورد تأییدشده را در کشورهای دارای گزارش طاعون ثبت کرده است و جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار همچنان از مهم‌ترین کانون‌های انسانی بیماری بوده‌اند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
خطر ابتلا برای همه افراد یکسان نیست.
افرادی که در مناطق دارای کانون طبیعی طاعون زندگی یا سفر می‌کنند و با موارد زیر تماس بیشتری دارند، ممکن است در معرض خطر بالاتری باشند:
- جوندگان وحشی
- کک‌ها
- حیوانات وحشی بیمار یا مرده
- حیوانات خانگی آلوده
- بافت یا مایعات بدن حیوانات آلوده
- فرد مبتلا به طاعون ریوی در تماس نزدیک
افرادی که فعالیت‌های شغلی یا تفریحی آنها تماس بیشتری با حیات وحش دارد نیز باید توصیه‌های بهداشتی منطقه محل زندگی یا سفر خود را جدی بگیرند.
چه زمانی باید به طاعون شک کرد؟
طاعون بیماری نادری است و هر تب یا تورم غدد لنفاوی به معنای طاعون نیست.
اما در فردی که در یک منطقه دارای کانون طاعون بوده یا با حیوانات، کک‌ها یا فرد مبتلا تماس داشته است، ترکیب برخی علائم می‌تواند زنگ هشدار باشد.
برای مثال:
تب ناگهانی و ضعف شدید و غده لنفاوی بسیار دردناک و متورم
می‌تواند نیازمند بررسی فوری باشد.
همچنین:
تب ناگهانی و سرفه و تنگی نفس و تماس احتمالی با فرد یا حیوان مبتلا
نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
در صورت شک به طاعون، نباید منتظر شدید شدن علائم ماند.
تفاوت طاعون خیارکی، سپتی‌سمیک و ریوی در یک نگاه
| نوع طاعون | محل اصلی درگیری | علامت شاخص | مسیر معمول انتقال | انتقال انسان به انسان |
| خیارکی | غدد لنفاوی | خیارک دردناک | معمولاً گزش کک آلوده | بسیار نادر |
| سپتی‌سمیک | جریان خون | عفونت شدید خون و آسیب بافتی | کک یا تماس با بافت آلوده؛ همچنین می‌تواند ثانویه باشد | معمولاً خیر |
| ریوی | ریه‌ها | سرفه، تنگی نفس و ذات‌الریه سریع | استنشاق ذرات یا گسترش از نوع دیگر | بله، در تماس نزدیک |
آیا هنوز باید از طاعون ترسید؟
طاعون دیگر بیماری ناشناخته و غیرقابل درمان قرون وسطی نیست، اما همچنان یک بیماری عفونی جدی محسوب میشود.
عامل آن، Yersinia pestis، هنوز در طبیعت وجود دارد و در برخی مناطق جهان میان جوندگان و کک‌ها گردش می‌کند.
سه شکل اصلی بیماری عبارت‌اند از طاعون خیارکی، سپتی‌سمیک و ریوی. طاعون خیارکی شایع‌ترین شکل است، در حالی که طاعون ریوی به دلیل شدت بالا و قابلیت انتقال تنفسی اهمیت ویژه‌ای دارد.
مهم‌ترین تفاوت دنیای امروز با گذشته این است که تشخیص سریع و درمان مناسب با آنتی‌بیوتیک می‌تواند طاعون را قابل درمان کند.
در عین حال، هرگونه تأخیر در درمان، به‌خصوص در طاعون ریوی و سپتی‌سمیک، می‌تواند خطر مرگ را به‌شدت افزایش دهد.
بنابراین طاعون نه یک بیماری کاملاً منقرض‌شده است و نه تهدیدی که در همه نقاط جهان به‌طور یکسان وجود داشته باشد؛ بلکه یک بیماری زئونوز قدیمی است که همچنان در برخی کانون‌های طبیعی حضور دارد و نیازمند مراقبت اپیدمیولوژیک، تشخیص سریع و درمان فوری است.
منابع:
نظر شما