البته هیچ ماده غذایی یا رژیم خاصی نمی‌تواند آلزایمر یا پارکینسون را درمان کند. اما با این حال، شواهد موجود نشان می‌دهد الگوهای غذایی مانند رژیم مدیترانه‌ای و رژیم MIND می‌توانند انتخاب‌های مناسبی برای سلامت مغز باشند. این رژیم‌ها بر مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها، ماهی و چربی‌های سالم تأکید دارند و مصرف غذاهای فراوری‌شده، قند افزوده و چربی‌های ناسالم را محدود می‌کنند.
در ادامه با مهم‌ترین مواد غذایی مفید برای مغز و نکات تغذیه‌ای مناسب برای افراد مبتلا به آلزایمر و پارکینسون آشنا می‌شویم.
چرا تغذیه برای بیماران آلزایمر و پارکینسون اهمیت دارد؟
آلزایمر و پارکینسون هر دو از بیماری‌های تحلیل‌برنده سیستم عصبی هستند، اما علائم و روند پیشرفت آن‌ها یکسان نیست.
در بیماری آلزایمر، سلول‌های مغز به تدریج آسیب می‌بینند و مشکلاتی مانند کاهش حافظه، اختلال در تفکر و دشواری در انجام کارهای روزمره ایجاد می‌شود. در پارکینسون نیز کاهش دوپامین و آسیب به سلول‌های عصبی می‌تواند به علائمی مانند لرزش، سفتی عضلات و اختلال در حرکت منجر شود.
تغذیه سالم در مراقبت و نگهداری از سالمندان مبتلا به آلزایمر نمی‌تواند سلول‌های آسیب‌دیده مغز را ترمیم کند یا بیماری را متوقف کند، اما می‌تواند مواد مغذی مورد نیاز بدن را تأمین کند و از سلامت مغز و سیستم قلبی‌عروقی حمایت کند.
برخی مواد غذایی نیز سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات ضدالتهابی هستند. این ترکیبات می‌توانند به مقابله با استرس اکسیداتیو و التهاب کمک کنند؛ دو فرایندی که در بسیاری از بیماری‌های عصبی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند.
بهترین رژیم غذایی برای بیماران آلزایمر و پارکینسون چیست؟
اگر بخواهیم ویژگی‌های مشترک رژیم‌های غذایی مفید برای این دو بیماری را در یک الگوی ساده خلاصه کنیم، رژیم مدیترانه‌ای و MIND از بهترین گزینه‌ها هستند. رژیم MIND در واقع ترکیبی از اصول رژیم مدیترانه‌ای و رژیم DASH است و تمرکز ویژه‌ای بر غذاهای مفید برای سلامت مغز دارد.
این رژیم‌ها بیشتر بر موارد زیر تأکید می‌کنند:
- سبزیجات، به‌خصوص سبزیجات برگ‌سبز
- میوه‌ها و انواع میوه‌های بری
- حبوبات
- غلات کامل
- مغزها و دانه‌ها
- ماهی و سایر منابع امگا ۳
- روغن زیتون
- پروتئین‌های کم‌چرب
در مقابل، مصرف گوشت قرمز، غذاهای سرخ‌شده، فست‌فود، شیرینی‌ها، غذاهای بسیار فراوری‌شده و چربی‌های اشباع‌شده در مورد این بیماری‌ها خصوصا در خانه سالمندان مخصوص این بیماران محدود می‌شود.
بهترین مواد غذایی تقویت‌کننده مغز
در ادامه سراغ بهترین خوراکی‌ها برای پیشگیری از آلزایمر و دیگر مواد غذایی مفید برای تقویت مغز در بیماران مبتلا به پارکینسون می‌رویم.
۱. سبزیجات برگ‌سبز
اسفناج، کلم‌برگ، کاهو، بروکلی و سایر سبزیجات سبز تیره از بهترین مواد غذایی برای قرار گرفتن در یک رژیم غذایی سالم هستند. این سبزیجات سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند و می‌توانند به مقابله با استرس اکسیداتیو کمک کنند.
در رژیم MIND توصیه می‌شود سبزیجات برگ‌سبز به طور منظم در طول هفته مصرف شوند. برای افزودن این سبزیجات به رژیم غذایی روزانه، اسفناج را به املت اضافه کنید، کنار غذای اصلی سالاد سبزیجات بخورید یا از بروکلی بخارپز به عنوان دورچین استفاده کنید.
۲. انواع میوه‌های بری
توت‌فرنگی، بلوبری، تمشک و شاه‌توت منابع خوبی از آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. برخی مطالعات، مصرف منظم انواع میوه‌های بری را با حفظ بهتر عملکرد شناختی مرتبط دانسته‌اند. به همین دلیل، این میوه‌ها جایگاه ویژه‌ای در رژیم MIND دارند. می‌توانید آن‌ها را به عنوان میان‌وعده، همراه با ماست یا در کنار جو دوسر مصرف کنید.
۳. ماهی‌های چرب
ماهی‌هایی مانند سالمون، ساردین، تن و قزل‌آلا سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. امگا ۳ برای عملکرد طبیعی مغز اهمیت دارد و برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف ماهی می‌تواند با حفظ سلامت مغز و کاهش التهاب ارتباط داشته باشد.
برای افراد مبتلا به پارکینسون نیز مصرف ماهی و سایر منابع امگا ۳ می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشد.
۴. مغزها و دانه‌ها
بادام، گردو، پسته، بادام هندی و دانه‌هایی مانند تخم کتان و چیا حاوی چربی‌های مفید، فیبر و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند. این مواد غذایی می‌توانند یک میان‌وعده سالم باشند و جایگزین مناسبی برای تنقلات فراوری‌شده و شیرینی‌ها محسوب شوند.
نکته: اگر بیمار مشکل جویدن یا بلع دارد، بهتر است مغزها به شکل آسیاب‌شده یا در قالب کره مغزها مصرف شوند.
۵. حبوبات
لوبیا، عدس، نخود و سایر حبوبات منابع خوبی از فیبر و پروتئین گیاهی هستند و می‌توانند بخش مهمی از رژیم غذایی سالم را تشکیل دهند. حبوبات همچنین در رژیم مدیترانه‌ای و MIND جایگاه ویژه‌ای دارند.
در افراد مبتلا به پارکینسون، باقلا نیز مورد توجه قرار گرفته است، زیرا به طور طبیعی حاوی لوودوپا است. اما با این حال، مصرف باقلا به هیچ عنوان جایگزین داروی لوودوپا نمی‌شود و افراد نباید بدون مشورت پزشک داروی خود را تغییر دهند.
۶. غلات کامل
جو دوسر، نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، کینوا و پاستای تهیه‌شده از غلات کامل گزینه‌های مناسبی برای تأمین کربوهیدرات و فیبر هستند. برخلاف غلات تصفیه‌شده، غلات کامل بخش بیشتری از فیبر و مواد مغذی دانه را حفظ می‌کنند و می‌توانند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشند.
۷. روغن زیتون
روغن زیتون یکی از پایه‌های اصلی رژیم مدیترانه‌ای است. این روغن منبع چربی‌های غیراشباع و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی است و می‌تواند جایگزین مناسبی برای چربی‌های جامد مانند کره در بسیاری از غذاها باشد. برای مثال می‌توان از روغن زیتون در تهیه سالاد، پخت‌وپز یا روی سبزیجات استفاده کرد.
۸. تخم‌مرغ
تخم‌مرغ منبع مناسبی از پروتئین و برخی مواد مغذی مورد نیاز بدن است. برخی مطالعات نیز ارتباط میان مصرف تخم‌مرغ و عملکرد بهتر حافظه و برخی توانایی‌های شناختی را بررسی کرده‌اند. تخم‌مرغ می‌تواند در کنار سبزیجات، نان سبوس‌دار یا سایر مواد غذایی سالم بخشی از یک وعده غذایی باشد.
۹. میوه‌ها و سبزیجات متنوع
بهتر است رژیم غذایی فقط به چند ماده غذایی محدود نشود. مصرف انواع میوه‌ها و سبزیجات باعث می‌شود بدن طیف گسترده‌تری از ویتامین‌ها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات گیاهی مفید را دریافت کند. سیب، پرتقال، انار، انگور، هویج، فلفل دلمه‌ای و گوجه‌فرنگی می‌توانند در کنار سبزیجات برگ‌سبز و انواع توت‌ها در برنامه غذایی قرار بگیرند.
آیا مکمل‌های غذایی برای آلزایمر و پارکینسون لازم هستند؟
نه لزوماً. اگر فرد دچار کمبود یک ماده مغذی باشد، پزشک ممکن است مصرف مکمل را توصیه کند. اما مصرف خودسرانه مکمل‌ها همیشه ایده خوبی نیست. بعضی مکمل‌ها می‌توانند با داروها تداخل داشته باشند یا در صورت مصرف بیش از حد مشکل ایجاد کنند. به همین دلیل، بهتر است قبل از مصرف هر نوع مکمل با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت شود.
نکته مهم درباره رژیم غذایی و داروهای پارکینسون
در بیماران مبتلا به پارکینسون، زمان مصرف غذا و دارو گاهی اهمیت پیدا می‌کند. پروتئین می‌تواند روی جذب لوودوپا در برخی افراد تأثیر بگذارد. به همین دلیل، اگر بیمار لوودوپا مصرف می‌کند و بعد از غذا خوردن متوجه کاهش اثر دارو می‌شود، نباید خودسرانه مقدار پروتئین یا زمان مصرف دارو را تغییر دهد. بهتر است این موضوع با پزشک یا متخصص تغذیه مطرح شود تا زمان‌بندی مناسب غذا و دارو مشخص شود.
جمع‌بندی
برای بیماران مبتلا به آلزایمر و پارکینسون، هیچ «غذای جادویی» یا رژیمی که بتواند بیماری را درمان کند وجود ندارد. اما با این حال، یک الگوی غذایی سالم می‌تواند بخش مهمی از مراقبت از بیمار باشد.
به طور کلی، بهتر است برنامه غذایی بر پایه سبزیجات، میوه‌ها، انواع توت‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها، ماهی، روغن زیتون و سایر منابع چربی‌های سالم تنظیم شود. در مقابل، مصرف فست‌فود، غذاهای سرخ‌شده، خوراکی‌های بسیار فراوری‌شده، شیرینی‌ها، قند افزوده، چربی‌های اشباع‌شده و گوشت قرمز بهتر است محدود شود.
رژیم‌های مدیترانه‌ای و MIND از الگوهای غذایی هستند که بیشترین توجه را در زمینه سلامت مغز به خود جلب کرده‌اند. اما با این حال، تغذیه سالم قرار نیست جایگزین دارو یا درمان پزشکی شود. بهترین نتیجه زمانی به دست می‌آید که تغذیه مناسب در کنار درمان تجویزشده، فعالیت بدنی متناسب و پیگیری منظم پزشکی قرار بگیرد.
در نهایت، رژیم غذایی هر بیمار باید متناسب با شرایط خودش تنظیم شود. اگر فرد داروهای خاصی مصرف می‌کند، دچار بیماری زمینه‌ای است یا مشکلاتی مانند کاهش اشتها، کاهش وزن، یبوست، اختلال بلع یا کمبودهای تغذیه‌ای دارد، بهتر است برنامه غذایی با نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.
نظر شما