به گزارش سلامت نیوز به نقل از medicalnewstoday، آندومتریوز یک بیماری مزمن است که در آن بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم، در خارج از رحم رشد می‌کند. این بیماری می‌تواند باعث درد هنگام قاعدگی، رابطه جنسی، ادرار کردن یا دفع مدفوع شود. تهوع، خستگی و مشکلات سلامت روان نیز از دیگر علائم احتمالی آن هستند.

در برخی موارد، بسته به محل قرارگیری بافت‌های آندومتریوز، باروری نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. این بیماری ممکن است اندام‌های دیگری از جمله ریه‌ها را هم درگیر کند.

برآوردهای جهانی نشان می‌دهد حدود ۱۰ درصد از زنان و دختران در سنین باروری به آندومتریوز مبتلا هستند. هرچند بروز این بیماری در مردان بسیار نادر است، مواردی از آن نیز گزارش شده است. از آنجا که علائم آندومتریوز بسیار متنوع‌اند، تشخیص بیماری در بسیاری از افراد با تأخیر انجام می‌شود.

از عوامل خطر آندومتریوز می‌توان به سابقه ابتلای مادر، خواهر یا دختر به این بیماری، شروع قاعدگی پیش از ۱۱سالگی، خونریزی شدید یا طولانی‌تر از هفت روز و چرخه‌های قاعدگی کوتاه‌تر از ۲۷ روز اشاره کرد.

تشخیص آندومتریوز ممکن است به روش‌های مختلفی نیاز داشته باشد و در برخی موارد، لاپاراسکوپی برای بررسی و تأیید بیماری انجام می‌شود. درمان‌ها معمولاً با هدف کنترل علائم، از جمله استفاده از داروهای هورمونی و مسکن‌ها، صورت می‌گیرند. در مواردی که درد شدید باشد یا باروری تحت تأثیر قرار گرفته باشد، جراحی نیز ممکن است مطرح شود. در حال حاضر، درمان قطعی شناخته‌شده‌ای برای آندومتریوز وجود ندارد.

با وجود شناخت علمی از این بیماری، باورهای نادرست زیادی درباره علل، علائم و روش‌های درمان آن وجود دارد. در ادامه، مهم‌ترین این باورها را با توجه به توضیحات متخصصان و یافته‌های پژوهشی بررسی می‌کنیم.

۱. قاعدگی همیشه باید بسیار دردناک یا همراه با خونریزی شدید باشد

بیش از نیمی از افرادی که قاعدگی دارند، درجاتی از درد را در این دوره تجربه می‌کنند؛ اما درد شدید قاعدگی می‌تواند در برخی موارد نشانه آندومتریوز باشد.

دکتر کارلی کینگ، پزشک متخصص طب طبیعی، توضیح می‌دهد که آندومتریوز همیشه با خونریزی شدید یا درد قاعدگی همراه نیست. درد ممکن است هنگام دفع مدفوع، ادرار کردن یا تخمک‌گذاری بروز کند و حتی در بخش‌های دیگر بدن احساس شود. حجم خونریزی و طول چرخه قاعدگی نیز در افراد مختلف متفاوت است و لکه‌بینی در میانه چرخه می‌تواند یکی از علائم احتمالی باشد.

دکتر باربارا استگمن، متخصص زنان و زایمان، نیز تأکید می‌کند که علائم از فردی به فرد دیگر تفاوت دارند. برخی افراد گرفتگی خفیف و خونریزی کم دارند، در حالی که بعضی دیگر با دردهای شدید یا دردهای خارج از زمان قاعدگی روبه‌رو می‌شوند.

بنابراین، درد شدید یا غیرمعمول قاعدگی را نباید صرفاً بخشی طبیعی از عادت ماهانه دانست. در صورت نگرانی درباره علائم، مراجعه به پزشک ضروری است.

۲. بارداری آندومتریوز را درمان می‌کند

بارداری درمان آندومتریوز نیست. برخی زنان در دوران بارداری کاهش علائم را تجربه می‌کنند، اما در برخی دیگر علائم تغییری نمی‌کند یا حتی شدیدتر می‌شود.

بارداری تغییرات هورمونی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند و همین تغییرات ممکن است بر شدت درد تأثیر بگذارند. با این حال، کاهش درد به معنای درمان بیماری نیست.

پژوهش‌ها نیز نشان می‌دهند که بارداری لزوماً پیامدهای آندومتریوز را بهبود نمی‌دهد. برخی ضایعات ممکن است کوچک‌تر شوند، اما برخی دیگر بدون تغییر باقی می‌مانند یا رشد می‌کنند.

۳. برداشتن رحم، آندومتریوز را به‌طور قطعی درمان می‌کند

برداشتن رحم یا هیسترکتومی ممکن است علائم آندومتریوز را در بسیاری از افراد کاهش دهد، اما تضمینی برای درمان قطعی بیماری نیست.

در یک مطالعه روی ۱۳۷ زن مبتلا به آندومتریوز که تحت هیسترکتومی قرار گرفته بودند، ۸۴ درصد از نتایج جراحی رضایت داشتند. با این حال، رضایت از نتیجه جراحی به معنای از بین رفتن همیشگی بیماری نیست.

دکتر کینگ توضیح می‌دهد که آندومتریوز حتی پس از جراحی نیز ممکن است عود کند. اگر ضایعات بیماری در خارج از رحم باقی مانده باشند، علائم می‌توانند ادامه پیدا کنند.

دکتر استگمن نیز یادآور می‌شود که هیسترکتومی معمولاً به برداشتن رحم گفته می‌شود و لزوماً شامل برداشتن تخمدان‌ها نیست. از آنجا که آندومتریوز تحت تأثیر استروژن قرار دارد، باقی ماندن تخمدان‌ها و ضایعات خارج از رحم می‌تواند در تداوم بیماری نقش داشته باشد.

آندومتریوز انواع مختلفی دارد؛ از ضایعات سطحی گرفته تا نوع عمیق نفوذکننده که می‌تواند به دیواره روده یا اندام‌های دیگر نفوذ کند. در چنین مواردی، حتی برداشتن تخمدان‌ها یا سرکوب هورمونی نیز ممکن است بیماری را به‌طور کامل برطرف نکند.

۴. آندومتریوز فقط اندام‌های تولیدمثل زنان را درگیر می‌کند

ضایعات آندومتریوز بیشتر در ناحیه لگن و قسمت پایین شکم دیده می‌شوند، اما ممکن است در بخش‌های دیگری از بدن نیز ظاهر شوند.

دکتر استگمن توضیح می‌دهد که بسیاری از ضایعات آندومتریوز روی صفاق، غشای پوشاننده سطح داخلی حفره شکم، قرار می‌گیرند و می‌توانند باعث درد شوند. در موارد نادر، ضایعات در اندام‌هایی مانند ریه و حتی مغز نیز مشاهده شده‌اند.

درگیری مغز بسیار نادر است، اما در موارد گزارش‌شده، علائمی مانند تشنج مرتبط با چرخه قاعدگی نیز دیده شده است.

پژوهشی در سال ۲۰۱۷ روی موش‌ها نیز احتمال انتقال سلول‌های منشأگرفته از بافت آندومتر به اندام‌های دور از لگن را بررسی کرد. این یافته‌ها این احتمال را مطرح می‌کنند که آندومتریوز خارج از ناحیه لگن ممکن است بیش از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، رخ دهد؛ هرچند یافته‌های حیوانی به‌تنهایی میزان شیوع این وضعیت را در انسان مشخص نمی‌کنند.

۵. آندومتریوز همیشه با درد همراه است

درد مزمن لگن یکی از علائم شایع آندومتریوز است. داده‌های برخی مطالعات نشان می‌دهند بیش از ۶۰ درصد از افراد مبتلا، درد مزمن لگن را گزارش می‌کنند. همچنین احتمال گزارش درد شکمی در افراد مبتلا به آندومتریوز، در برخی پژوهش‌ها ۱۳ برابر بیشتر از افراد بدون این بیماری بوده است.

با این حال، همه افراد مبتلا درد را تجربه نمی‌کنند. ممکن است آندومتریوز در فردی بدون علائم دردناک تشخیص داده شود.

شدت درد نیز الزاماً با شدت یا وسعت ضایعات متناسب نیست. برخی افراد مبتلا به شکل خفیف بیماری درد بسیار شدیدی دارند، در حالی که بعضی مبتلایان به آندومتریوز عمیق ممکن است درد اندکی داشته باشند یا اصلاً دردی احساس نکنند.

پژوهشگران احتمال می‌دهند محل ضایعات و آزاد شدن مواد شیمیایی تحریک‌کننده درد در این تفاوت نقش داشته باشند. حتی گاهی آندومتریوز پیشرفته تنها هنگام جراحی شکم به دلایل دیگر کشف می‌شود.

۶. یائسگی آندومتریوز را متوقف می‌کند

یائسگی همیشه به معنای پایان آندومتریوز نیست. اگرچه اطلاعات پژوهشی در این زمینه محدود است، برخی برآوردها نشان می‌دهند حدود ۲ تا ۵ درصد از زنان ممکن است پس از یائسگی نیز آندومتریوز داشته باشند.

این بیماری حتی می‌تواند سال‌ها پس از قطع قاعدگی تشخیص داده شود. از آنجا که هیسترکتومی نیز همیشه آندومتریوز را درمان نمی‌کند، یائسگی هم لزوماً باعث از بین رفتن کامل آن نمی‌شود.

اگر دردهای مرتبط با آندومتریوز پس از یائسگی ادامه پیدا کنند، لازم است برای بررسی علت و انتخاب روش مناسب کنترل درد به پزشک مراجعه شود.

۷. آندومتریوز مساوی با ناباروری است

مطالعات نشان می‌دهند حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از زنان مبتلا به آندومتریوز در باردار شدن با مشکل مواجه می‌شوند. با این حال، ابتلا به این بیماری به معنای ناباروری قطعی نیست.

برخی زنان مبتلا به آندومتریوز شدید باردار می‌شوند، در حالی که بعضی افراد با شکل خفیف بیماری ممکن است در باروری مشکل داشته باشند. بنابراین، شدت بیماری به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت باروری فرد را پیش‌بینی کند.

افراد مبتلا که قصد بارداری دارند، بهتر است با پزشک خود درباره وضعیت باروری و درمان مناسب مشورت کنند؛ زیرا برخی داروهای مورد استفاده برای کنترل آندومتریوز مانع بارداری می‌شوند و ممکن است لازم باشد پیش از اقدام به بارداری، با نظر پزشک قطع یا جایگزین شوند.

۸. سقط جنین باعث آندومتریوز می‌شود

هیچ شواهد معتبری نشان نداده است که سقط جنین باعث آندومتریوز می‌شود.

علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی احتمالاً در بروز آن نقش دارند. متخصصان تأکید می‌کنند که ارتباط اثبات‌شده‌ای میان سقط جنین و ایجاد آندومتریوز وجود ندارد.

بنابراین، نسبت دادن آندومتریوز به سابقه سقط جنین، پشتوانه علمی ندارد.

۹. قرص‌های ضدبارداری آندومتریوز را درمان می‌کنند

قرص‌های ضدبارداری می‌توانند به کنترل علائم آندومتریوز کمک کنند، اما درمان قطعی این بیماری نیستند.

این داروها با تأثیر بر تخمک‌گذاری، قاعدگی و فعالیت هورمونی می‌توانند خونریزی و درد را کاهش دهند. به همین دلیل، یکی از گزینه‌های درمانی برای مدیریت علائم آندومتریوز محسوب می‌شوند.

داروهای مسکن، از جمله داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، نیز ممکن است برای کنترل درد تجویز شوند. در برخی موارد، داروهایی که بر مسیر هورمونی مؤثر بر عملکرد تخمدان‌ها اثر می‌گذارند، برای کاهش درد مورد استفاده قرار می‌گیرند.

انتخاب درمان به شدت علائم، شرایط فرد و تمایل او به بارداری بستگی دارد. درمان باید با نظر پزشک انجام شود.

۱۰. سطح بالای استروژن باعث آندومتریوز می‌شود

هنوز ثابت نشده است که بالا بودن سطح استروژن به‌تنهایی باعث ایجاد آندومتریوز می‌شود. با این حال، استروژن و گیرنده‌های آن می‌توانند در فرایندهای مرتبط با این بیماری نقش داشته باشند.

از آنجا که آندومتریوز به هورمون‌ها پاسخ می‌دهد، داروهایی که فعالیت هورمونی را کاهش می‌دهند یا اثر استروژن را مهار می‌کنند، ممکن است به تسکین علائم کمک کنند.

در عین حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که سازوکارهای ایمنی و التهاب مزمن نیز ممکن است در شکل‌گیری یا پیشرفت آندومتریوز نقش داشته باشند. یک مطالعه در سال ۲۰۲۲ شواهدی ارائه کرد که بر اساس آن، فعال شدن برخی گلبول‌های سفید می‌تواند به التهاب مزمن منجر شود و احتمالاً در ایجاد این بیماری نقش داشته باشد.

با این حال، هنوز علت دقیق آندومتریوز به‌طور کامل شناخته نشده است و برای روشن شدن نقش عوامل هورمونی، ایمنی و سایر سازوکارهای زیستی، به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم.