مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که فرد از ابتلای خود به کم‌کاری تیروئید اطلاع نداشته باشد یا با وجود تشخیص بیماری، درمان را به تعویق بیندازد. در چنین شرایطی ممکن است علائمی مانند خستگی، افزایش وزن، یبوست و ریزش مو به‌تدریج شدیدتر شوند و مشکلاتی مانند افزایش کلسترول، اختلالات قلبی و مشکلات باروری نیز ایجاد شوند.
البته همه افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید دچار عوارض شدید نمی‌شوند. شدت عوارض به میزان کاهش هورمون‌ها، مدت‌زمان بیماری، سن و شرایط عمومی سلامت بستگی دارد. تشخیص به‌موقع و درمان مناسب می‌تواند از بسیاری از این پیامدها پیشگیری کند.
چرا درمان نکردن کم‌کاری تیروئید می‌تواند خطرناک باشد؟
هورمون‌های تیروئید مانند یک تنظیم‌کننده برای بسیاری از فعالیت‌های بدن عمل می‌کنند. وقتی میزان این هورمون‌ها کاهش پیدا می‌کند، سرعت انجام بسیاری از فرایندهای طبیعی بدن نیز کم می‌شود.
در مراحل اولیه ممکن است فرد فقط احساس خستگی، خواب‌آلودگی یا افزایش وزن داشته باشد؛ اما در صورت ادامه کمبود هورمون‌ها، عملکرد سیستم قلبی‌عروقی، دستگاه عصبی، دستگاه گوارش و سیستم تولیدمثل نیز ممکن است دچار اختلال شود.
برای مثال، کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده می‌تواند باعث افزایش کلسترول خون شود. از طرف دیگر، کاهش فعالیت هورمون‌های تیروئید ممکن است ضربان قلب را کاهش دهد و در موارد شدید بر عملکرد قلب تأثیر بگذارد.
نکته مهم این است که کم‌کاری تیروئید همیشه با علائم واضح همراه نیست. بعضی افراد، به‌خصوص در مراحل خفیف، ممکن است برای مدت طولانی متوجه بیماری خود نشوند.
عوارض کم‌کاری تیروئید در صورت درمان نشدن چیست؟
درمان نکردن کم‌کاری تیروئید ممکن است عوارض مختلفی ایجاد کند. برخی از این عوارض به‌تدریج ظاهر می‌شوند و برخی دیگر در شرایط شدید یا در افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
۱. افزایش وزن و اختلال در سوخت‌وساز بدن
یکی از شناخته‌شده‌ترین علائم کم‌کاری تیروئید، افزایش وزن است. هورمون‌های تیروئید در تنظیم میزان مصرف انرژی و سوخت‌وساز بدن نقش دارند. با کاهش این هورمون‌ها، مصرف انرژی در حالت استراحت ممکن است کاهش پیدا کند.
در نتیجه، فرد ممکن است حتی بدون تغییر چشمگیر در رژیم غذایی، افزایش وزن را تجربه کند. همچنین احتباس آب و نمک در بدن می‌تواند در افزایش وزن نقش داشته باشد.
در کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده ممکن است موارد زیر مشاهده شود:
- افزایش تدریجی وزن
- پف کردن صورت و اطراف چشم‌ها
- احساس سنگینی و خستگی
- دشوارتر شدن کاهش وزن
- کاهش تحمل فعالیت بدنی
البته افزایش وزن شدید را نباید صرفاً به کم‌کاری تیروئید نسبت داد؛ زیرا عوامل دیگری مانند تغذیه، کم‌تحرکی و اختلالات متابولیک نیز در آن نقش دارند.
۲. افزایش کلسترول و مشکلات قلبی‌عروقی
یکی از عوارض مهم کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده، تغییر در چربی‌های خون است. کاهش هورمون‌های تیروئید می‌تواند باعث افزایش کلسترول تام و به‌ویژه LDL یا کلسترول بد شود.
اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است خطر تشکیل پلاک در دیواره عروق افزایش یابد و زمینه ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی فراهم شود.
از جمله پیامدهای احتمالی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش کلسترول LDL
- افزایش خطر تصلب شرایین
- کاهش ضربان قلب
- کاهش تحمل فعالیت بدنی
- تشدید مشکلات قلبی در افراد دارای بیماری زمینه‌ای
در کم‌کاری شدید تیروئید ممکن است عملکرد انقباضی قلب نیز تحت تأثیر قرار بگیرد. به همین دلیل، بررسی وضعیت تیروئید در افرادی که کلسترول بالا دارند و علت مشخصی برای آن پیدا نشده است، اهمیت دارد.
۳. افسردگی، اختلال حافظه و کاهش تمرکز
هورمون‌های تیروئید در عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی نقش دارند. کاهش طولانی‌مدت این هورمون‌ها ممکن است بر خلق‌وخو، حافظه و توانایی تمرکز تأثیر بگذارد.
برخی افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده از مشکلات زیر شکایت دارند:
- احساس غمگینی و بی‌انگیزگی
- کاهش تمرکز هنگام مطالعه یا کار
- فراموشی و کندی ذهنی
- خواب‌آلودگی بیش از حد
- کاهش انرژی و تمایل به فعالیت‌های روزمره
این علائم گاهی با افسردگی یا اختلالات روان‌شناختی اشتباه گرفته می‌شوند. البته هر فردی که دچار افسردگی یا فراموشی است، الزاماً کم‌کاری تیروئید ندارد و برای تشخیص باید آزمایش‌های لازم انجام شود.
۴. اختلالات قاعدگی و مشکلات باروری در زنان
کم‌کاری تیروئید می‌تواند تعادل هورمون‌های تولیدمثل را تحت تأثیر قرار دهد. در زنان، کاهش هورمون‌های تیروئید ممکن است باعث تغییر در نظم چرخه قاعدگی و اختلال در تخمک‌گذاری شود.
از عوارض احتمالی آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نامنظم شدن قاعدگی
- خونریزی شدید یا طولانی‌مدت قاعدگی
- اختلال در تخمک‌گذاری
- کاهش احتمال بارداری
- افزایش احتمال برخی مشکلات بارداری در صورت کنترل نشدن بیماری
اگر زنی برای بارداری اقدام می‌کند و سابقه نامنظمی قاعدگی، خستگی مداوم یا علائم مشکوک به کم‌کاری تیروئید دارد، بررسی عملکرد تیروئید می‌تواند بخشی از ارزیابی پزشکی او باشد و باید حتما به دکتر فوق تخصص غدد و متابولیسم مراجعه نمود.
۵. کاهش میل جنسی و اختلالات جنسی
کم‌کاری تیروئید ممکن است بر عملکرد جنسی زنان و مردان تأثیر بگذارد. خستگی مداوم، تغییرات خلقی و اختلال در تعادل هورمونی از عواملی هستند که می‌توانند میل جنسی را کاهش دهند.
در مردان، کم‌کاری تیروئید ممکن است با اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی و تغییر در کیفیت عملکرد تولیدمثل همراه باشد. در زنان نیز کاهش میل جنسی و اختلالات قاعدگی ممکن است مشاهده شود.
این مشکلات در بسیاری از موارد با تشخیص علت اصلی و درمان مناسب قابل بهبود هستند.
۶. یبوست مزمن و مشکلات گوارشی
کاهش فعالیت هورمون‌های تیروئید می‌تواند حرکات طبیعی دستگاه گوارش را کندتر کند. به همین دلیل، یبوست یکی از علائم رایج کم‌کاری تیروئید است.
اگر بیماری درمان نشود، فرد ممکن است با مشکلات زیر مواجه شود:
- یبوست مداوم
- نفخ شکم
- احساس سنگینی بعد از غذا
- کاهش دفعات اجابت مزاج
- تشدید ناراحتی‌های گوارشی
در موارد شدید، کاهش حرکت دستگاه گوارش می‌تواند مشکلات جدی‌تری ایجاد کند؛ بنابراین یبوست طولانی‌مدت همراه با خستگی، افزایش وزن و حساسیت به سرما نیازمند بررسی پزشکی است.
۷. ریزش مو، خشکی پوست و تغییرات ظاهری
هورمون‌های تیروئید در چرخه رشد مو و حفظ سلامت پوست نقش دارند. کاهش طولانی‌مدت این هورمون‌ها ممکن است باعث تغییر در بافت پوست و کیفیت موها شود.
علائم ظاهری احتمالی عبارت‌اند از:
- ریزش مو به‌صورت منتشر
- خشک و زبر شدن پوست
- شکنندگی ناخن‌ها
- نازک شدن موها
- پف صورت
- کاهش تعریق
این تغییرات ممکن است به‌تدریج ایجاد شوند و گاهی با کمبود آهن، مشکلات تغذیه‌ای یا بیماری‌های پوستی اشتباه گرفته شوند.
۸. ضعف عضلانی و درد مفاصل
کمبود هورمون تیروئید می‌تواند بر عملکرد عضلات و سیستم اسکلتی‌عضلانی اثر بگذارد. بعضی افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید کنترل‌نشده دچار درد، گرفتگی یا ضعف عضلانی می‌شوند.
این وضعیت ممکن است فعالیت‌های روزمره مانند بالا رفتن از پله، پیاده‌روی طولانی یا بلند کردن وسایل را دشوارتر کند.
در برخی افراد نیز درد و خشکی مفاصل مشاهده می‌شود. اگر این علائم همراه با خستگی، افزایش وزن و حساسیت به سرما باشند، بررسی عملکرد تیروئید می‌تواند به تشخیص علت کمک کند.
۹. گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئید
در بعضی افراد، کم‌کاری تیروئید با بزرگ شدن غده تیروئید همراه است که به آن گواتر گفته می‌شود.
وقتی غده تیروئید نمی‌تواند به میزان کافی هورمون تولید کند، افزایش ترشح هورمون محرک تیروئید یا TSH ممکن است باعث تحریک غده و بزرگ شدن آن شود.
گواتر می‌تواند با علائمی مانند موارد زیر همراه باشد:
- برجستگی یا تورم در جلوی گردن
- احساس فشار در ناحیه گلو
- دشواری در بلع
- احساس ناراحتی هنگام بستن یقه لباس
البته هر نوع بزرگ شدن تیروئید به معنای کم‌کاری آن نیست و برای تشخیص علت باید معاینه و در صورت نیاز سونوگرافی انجام شود.
۱۰. کم‌خونی و احساس خستگی مداوم
کم‌کاری تیروئید ممکن است با کم‌خونی همراه باشد. این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله اختلال در تولید گلبول‌های قرمز، خونریزی شدید قاعدگی یا بیماری‌های خودایمنی همراه ایجاد شود.
در چنین شرایطی، فرد ممکن است علاوه بر علائم کم‌کاری تیروئید، نشانه‌های کم‌خونی را نیز تجربه کند:
- رنگ‌پریدگی
- ضعف و بی‌حالی
- سرگیجه
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- تپش قلب
اگر خستگی با درمان کم‌کاری تیروئید همچنان ادامه داشته باشد، پزشک ممکن است بررسی کم‌خونی و کمبود آهن یا ویتامین B12 را نیز توصیه کند.
آیا کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده می‌تواند باعث مرگ شود؟
در بیشتر افراد، کم‌کاری تیروئید بیماری قابل‌کنترلی است و با درمان مناسب می‌توان از بروز عوارض جدی آن جلوگیری کرد. بااین‌حال، در موارد نادر، کم‌کاری تیروئید بسیار شدید و طولانی‌مدت ممکن است به وضعیتی خطرناک به نام بحران میکزدم یا کمای میکزدم (Myxedema Coma) منجر شود.
این عارضه معمولاً در افرادی دیده می‌شود که کم‌کاری تیروئید شدید و کنترل‌نشده دارند. گاهی عواملی مانند عفونت شدید، قرار گرفتن در معرض سرمای زیاد، جراحی یا قطع دارو می‌توانند باعث بروز این بحران شوند.
علائم هشداردهنده بحران میکزدم عبارت‌اند از:
- کاهش شدید دمای بدن
- خواب‌آلودگی غیرطبیعی و کاهش سطح هوشیاری
- گیجی و اختلال در عملکرد ذهنی
- کند شدن شدید ضربان قلب
- افت فشار خون
- تنفس آهسته یا دشوار
بحران میکزدم یک وضعیت تهدیدکننده حیات است و به درمان فوری بیمارستانی و معمولاً مراقبت‌های ویژه نیاز دارد. اگر فردی با سابقه کم‌کاری تیروئید دچار کاهش سطح هوشیاری، افت شدید دمای بدن یا اختلال تنفس شود، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
نظر شما