به گزارش سلامت نیوز به نقل از جام جم، آسیبهای اجتماعی درسالهای اخیرهمواره دغدغه کارشناسان ومسئولان بوده است. ازطلاق واعتیاد گرفته تا حاشیهنشینی. در این میان البته فراگیر شدن فضای مجازی نیز مشکلاتی را رقم زده و آسیبهایی را درپی داشته است؛ برای نمونه میزان گفتوگو در میان اعضای خانواده کاهش یافته و به آتش فردگرایی بیش از گذشته دامن زده است. چنین مسائلی نشاندهنده اهمیت سیاستگذاری و تصمیمات درست و پیشگیرانه ازسوی سیاستگذاران است.
علی باباییکارنامی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس تاکید میکند که برای رفع این مشکلات نیاز است دستگاههای اجرایی جدیتر از گذشته عمل کرده و قوانین نیز بهدرستی اجرا شود.
با توجه به اینکه لایحه بودجه سال آینده از سوی دولت به مجلس ارائه شده، آیا بهنظرتان بودجه کافی برای کاهش آسیبهای اجتماعی درنظر گرفته شده است؟
باید گفت مهمترین چالش در حل آسیبهای اجتماعی، نبود هماهنگی است و نه کمبود بودجه. البته درخصوص بودجه لازم به یادآوری است که در کمیسیون تلفیق نیز تصمیمات خوبی برای مسائلی مانند افزایش دستمزدها گرفته شده که میتواند در رفع مشکلات کمک کند.
کدامیک از آسیبهای اجتماعی را برای رسیدگی جدیتر میدانید؟
اعتیاد و طلاق در کشور ازجمله آسیبهای جدی اجتماعی بهشمار میآیند. این دو پدیده، نیاز به توجه بیشتری از سوی دستگاهها دارد.
بهنظر شما عمده دلیل کنترل نشدن اعتیاد در کشور چیست و آیا نهادهای مسئول برنامه مناسبی برای مقابله با آن دارند؟
این مسأله علتهای زیادی دارد؛ یکی از مهمترین علتها، ضعف عملکرد دستگاههای مسئول است. نزدیک به ۴۷ دستگاه، وزارتخانه و سازمان ملی، مأموریتهایی در این زمینه دارند اما بسیاری از آنها از زمان اجرای برنامههای سوم توسعه به بعد، یا وظایف خود را انجام ندادهاند، یا اگر انجام دادهاند، کامل و مؤثر نبوده است. بهعنوان مثال در مدارس ما فعالیتهای فرهنگی بهدرستی صورت نگرفته و آموزشهای مختلف به خانوادهها و فرزندان آنها ارائه نشده است. این درحالی است که دانشآموزان باید در مدارس یاد بگیرند که اعتیاد چه پیامدهای ناگواری برای شخص و جامعه دارد. در واقع این شناخت باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود.
به نظرتان آموزشوپرورش در اینخصوص چه وظایفی دارد؟
دانشآموزان باید آگاه شوند که در مواجهه با پدیدهها و آسیبها چگونه مراقب خود باشند. در گذشته، نقش معلم پرورشی و برنامههای فرهنگی در مدارس مؤثر بود اما اکنون این نقش کمرنگ شده و در مواردی کوتاهی صورت گرفته است. نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز نتوانستهاند بهدرستی در این زمینه عمل کنند. در حالیکه رهبر معظم انقلاب سالها پیش مسأله «شبیخون فرهنگی» را مطرح کرده بودند.
در حوزه خانواده و قوانین حمایتی چگونه عمل کردهایم؟
در تدوین قوانین و قواعد ضعفهایی داشتهایم. متأسفانه در برخی موارد تسلیم جریانهای سوداگر شدهایم؛ مثلا برخی مسائل باید مقدمه فرهنگ و رشد اجتماعی باشد اما تبدیل به ابزاری سیاسی شده است. برخی جریانات سیاسی در فرآیند حکمرانی از زن بهعنوان ابزار استفاده کردهاند و نگاه کالایی به نقش آن در جامعه داشتهاند؛ برای همین یکبار مردان را در مقابل زنان قرار میدهند و یکبار حجاب را دستمایه اهداف خود میکنند. در صورتیکه این امر موجب تضعیف جایگاه زن بهعنوان محور خانواده شده و در نهایت بر فرهنگ عمومی تأثیر منفی گذاشته است. ما هیچوقت نباید میان مردان و زنان تفاوت بگذاریم بلکه باید اساس را بر شایستهسالاری قرار دهیم. همچنین دانشگاههای ما نیز در برخی موارد با عبور از اصول اساسی، به این روند کمک کردهاند. این امر باعث از بین رفتن کانون گرم خانواده در کشور شده و طلاق هم امروزه آسیبهای متعددی را به دنبال داشته است.
کارشناسان نسبت به افزایش جمعیت زنان سرپرست خانوار نیز هشدار میدهند.
بخشی ازتورم امروز نیز بهنظر من ریشه درهمین آسیبهای اجتماعی دارد. برای مثال اشتباهات دولتها در سیاستگذاری موجب شده که زنان سرپرست خانوار، بدون برنامهریزی دقیق، تنها با وامهای کوتاهمدت خوداشتغالی حمایت شوند؛ سیاستی غیرکارآمد که در هیچ جای دنیا نتیجه مطلوبی نداشته است. بلکه باید اشتغال دائم بهوجود آید و به جای دادن ماهی به افراد،ماهیگیری به آنها آموزش داده شود.این رویکردهاباعث نارضایتی اجتماعی وضعف زیرساختهای اقتصادی شده، زیرا سیاستهای کوتاهمدت نمیتوانند پاسخگوی مشکلات بلندمدت باشند. از سوی دیگر برخی دولتها از منویات مقام معظم رهبری و اولویتهای واقعی غفلت کردهاند واین موجب شده که کشورگرفتار روندهایی شود که آسیبزا هستند.
یکی دیگر از مسائلی که در کشور با آن روبهرو هستیم و کارشناسان در رابطه با آن هشدار میدهند، روند کاهشی رشد جمعیت و همچنین پایین بودن نرخ فرزندآوری است؛ موضوعی که باعث تصویب قانون جوانی جمعیت شد. به نظر شما این قانون توانسته نقش مؤثری در تشویق افراد برای ازدواج و فرزندآوری ایفا کند؟
امروز با کاهش رشد جمعیت روبهرو هستیم. ضریب رشد جمعیت کاهش یافته و نگرانیهایی درباره آینده وجود دارد. رهبر معظم انقلاب حدود ۱۰سال پیش، تأکید فرمودند که یکی از شاخصهای امنیت ملی، توجه به مسأله جمعیت است. مجلس یازدهم نیز قانون حمایت از جمعیت و خانواده را تصویب کرد تا کارهای بنیادین در این زمینه انجام شود. با این حال هنوز مشکل اساسی وجود دارد؛ دستگاههای فرهنگی، اجتماعی واقتصادی باید مأموریت خود را با دقت و جدیت انجام دهند. درخصوص نرخ فرزندآوری نیزهرچند قانون«جوانی جمعیت» تصویب شده اماهنوز آنگونه که باید،نرخ فرزندآوری افزایش نیافته است. علت آن هم نبود هماهنگی، ضعف فرهنگسازی و اجرای ناقص سیاستهاست.
برای مهار آسیبهای اجتماعی با چه چالشهایی روبهرو هستیم؟
اقدامات اساسی و اجرایی در این حوزه ضعیف بوده است.مثلا قوانین ما برای انطباق باشرایط روز،استفاده از فناوریهای جدید، تنظیم روابط اجتماعی و ارتباط با جهان، بهروزرسانی نشدهاند. ما به قوانین جدید با رویکردی روزآمد نیاز داریم، چرا که اولویت اصلی ما باید محکم کردن ریشهها و بنیان فرهنگی و اجتماعی کشور باشد. متأسفانه گاهی تابع سیاستهایی از خارج میشویم، در حالیکه دین مقدس اسلام تنها دینی است که ابزارهای لازم برای طراحی زندگی برتر در جامعه را دارد. برخی سیاستمداران متأسفانه اصول اساسی جامعه را در حاشیه قرار داده و مباحث فرعی و کوتاهمدت را محور قرار دادهاند. این بسیار خطرناک است، زیرا اصول و مبانی نظام ما باید همواره در اولویت باشند. نمیتوانیم کشور را با معیارهای سطحی یا تجربههای کوتاه کشورهای دیگر بسنجیم و از مسیر توسعه متناسب با ارزشهای خود خارج کنیم.
نظر شما