در دنیایی که سرعت زندگی هر روز بیشتر میشود و فشارهای روانی از هر سو انسان مدرن را محاصره کردهاند، آماری تکاندهنده از سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که بیش از ۲۳ درصد جمعیت ایران با اختلالات روانی دست و پنجه نرم میکنند، اما کمتر از ۱۰ درصد به دنبال کمک حرفهای هستند. این شکاف عمیق میان نیاز و عمل، سوالی اساسی را پیش میکشد: چرا با وجود این همه استرس و فشار روانی، هنوز مراجعه به روانشناس در جامعه ما با دیدهای پرسشبرانگیز همراه است؟
خوشبختانه، نگاهها در حال تغییر است. نسل جدید با درک بهتری از سلامت روان، کمکم دیوارهای تابو را فرو میریزد و مشاوره روانشناسی را نه یک ننگ، بلکه یک انتخاب هوشمندانه برای زندگی بهتر میبیند.
چرا سلامت روان در عصر مدرن بحرانی شده؟
زندگی امروز با تمام امکانات و پیشرفتهایش، فشارهای منحصربهفردی را به انسان تحمیل کرده است. از نگرانیهای اقتصادی گرفته تا اضطراب ناشی از شبکههای اجتماعی، از فرسودگی شغلی تا بحرانهای هویتی، همه و همه بر سلامت روان ما سایه افکندهاند.
دکتر احمد علوی، استاد روانشناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران، تاکید میکند: "نسل امروز با استرسهایی روبروست که والدینشان هرگز تجربه نکردهاند. فشار مقایسه مداوم در شبکههای اجتماعی، عدم امنیت شغلی، تورم و نگرانیهای مالی، و انتظارات غیرواقعی جامعه، همگی سلامت روان را تهدید میکنند."
مطالعات وزارت بهداشت ایران نشان میدهد که شیوع اختلالات اضطرابی در دهه اخیر ۴۰ درصد افزایش یافته است. این رقم در میان جوانان ۲۰ تا ۳۵ سال حتی بالاتر است و به بیش از ۳۰ درصد میرسد.
پاندمی کووید-۱۹ نیز نقطه عطفی در آگاهی جهانی نسبت به سلامت روان بود. سازمان جهانی بهداشت گزارش داد که در سال اول پاندمی، موارد افسردگی و اضطراب در سراسر جهان ۲۵ درصد افزایش یافت. این تجربه جمعی، پرده از چشمها برداشت و نشان داد که سلامت روان هیچکس مصون نیست.
ریشههای تابو؛ چرا ایرانیها به روانشناس مراجعه نمیکنند؟
یکی از رایجترین جملاتی که روانشناسان از مراجعان خود میشنوند این است: "من که دیوانه نیستم، چرا باید به روانشناس بروم؟" این باور غلط که مشاوره فقط برای افراد با اختلالات شدید روانی است، عمیقاً در فرهنگ ما ریشه دوانده.
دکتر مریم حسینی، جامعهشناس و محقق دانشگاه تهران، توضیح میدهد: "در فرهنگ سنتی ایرانی، احساسات و مشکلات روانی جزء امور خصوصی محسوب میشدند که باید درون خانواده حل شوند. مراجعه به خارج از محیط خانواده، به ویژه به یک متخصص، نوعی شکست تلقی میشد."
در جامعه ما، افرادی که به روانشناس مراجعه میکنند، اغلب با برچسبهایی چون "ضعیف"، "دیوانه" یا "مشکلدار" روبرو میشوند. یک نظرسنجی ملی در سال ۱۴۰۲ نشان داد که ۶۸ درصد افراد مراجعه به روانشناس را از خانواده و دوستان خود مخفی میکنند، از ترس قضاوت شدن.
علاوه بر این، فرهنگ سرکوب احساسات نقش مهمی دارد. جملاتی مثل "مرد باش" یا "فکر مثبت داشته باش" از کودکی به ما میآموزند که ابراز ضعف و آسیبپذیری نشانه ضعف است، در حالی که روانشناسی مدرن دقیقاً برعکس را میگوید: توانایی شناخت و ابراز احساسات، نشانه قدرت و بلوغ عاطفی است.
انقلاب خاموش؛ چگونه نگرشها در حال تغییر است؟
خوشبختانه، شاهد تغییری مثبت در نگرش نسل جوان هستیم. بر اساس آمار سازمان نظام روانشناسی، تعداد مراجعهکنندگان به مراکز مشاوره در پنج سال اخیر بیش از ۶۰ درصد رشد داشته است. این رشد عمدتاً مربوط به افراد زیر ۴۰ سال است که دیگر مراجعه به روانشناس را تابو نمیدانند.
جوانان امروز با اطلاعات بیشتر و دسترسی به منابع بینالمللی، فهم بهتری از سلامت روان دارند. شبکههای اجتماعی نیز نقش دوگانهای دارند؛ از یک سو منبع استرس هستند، اما از سوی دیگر، پلتفرمی برای عادیسازی بحث درباره سلامت روان شدهاند. هشتگهایی مثل #سلامت_روان در فضای فارسی هزاران پست آموزشی را به همراه دارند.
در سالهای اخیر، برخی از شخصیتهای عمومی، ورزشکاران و هنرمندان شجاعانه درباره مشکلات روانی خود صحبت کردهاند. این شفافیت، به شکستن دیوار سکوت و کاهش انگ اجتماعی کمک کرده است.
مشاوره روانشناسی؛ چیست و چگونه کار میکند؟
یکی از سوءتفاهمهای رایج، عدم تمایز بین روانپزشک، روانشناس و مشاور است. روانپزشک پزشک متخصصی است که میتواند دارو تجویز کند. روانشناس بالینی دارای تحصیلات دانشگاهی در روانشناسی است و با روشهای گفتوگومحور کار میکند. مشاور نیز متخصصی است که در زمینههای خاص مثل ازدواج، خانواده یا شغل کمک میکند.
فرایند مشاوره معمولاً با یک جلسه ارزیابی اولیه شروع میشود که در آن مشاور به درک وضعیت شما، نیازها و اهداف میپردازد. سپس یک برنامه درمانی شخصیسازی شده طراحی میشود. جلسات معمولاً هفتگی یا دوهفتهای برگزار میشوند و اغلب افراد پس از ۶ تا ۱۲ جلسه بهبود قابل توجهی را تجربه میکنند.
امروزه مشاوره در سه فرمت حضوری، تلفنی و آنلاین ارائه میشود. مشاوره آنلاین برای کسانی که به دلیل محدودیت زمانی، مسافت یا نگرانیهای اجتماعی نمیتوانند حضوری مراجعه کنند، گزینهای مناسب است.
۱۰ نشانه که نیاز به مشاوره دارید
۱. احساس ناامیدی یا غم مداوم: اگر بیش از دو هفته احساس غمگینی یا ناامیدی دارید که بر زندگی روزمره تاثیر میگذارد.
۲. اضطراب و نگرانی بیش از حد: وقتی نگرانی به حدی میرسد که نتوانید فعالیتهای روزمره را انجام دهید.
۳. مشکلات خواب: بیخوابی مزمن یا خواب بیش از حد که میتواند نشانه افسردگی یا اضطراب باشد.
۴. تغییرات ناگهانی در اشتها و وزن: کاهش یا افزایش ناگهانی وزن بدون دلیل پزشکی.
۵. عقبنشینی از روابط اجتماعی: اجتناب از فعالیتهای اجتماعی و ایزوله کردن خود.
۶. مشکلات زناشویی یا خانوادگی مکرر: دعواهای مکرر، سوءتفاهمهای حلنشده یا احساس دوری عاطفی.
۷. کاهش عملکرد شغلی یا تحصیلی: عدم تمرکز، کاهش عملکرد یا از دست دادن انگیزه.
۸. افکار خود آزاری یا خودکشی: هرگونه فکر درباره صدمه زدن به خود نیازمند کمک فوری است.
۹. استفاده از الکل، مواد یا رفتارهای اعتیادآور: متوسل شدن به این موارد برای مقابله با استرس.
۱۰. تجربه تروما یا رویداد استرسزای شدید: از دست دادن عزیزان، تصادف یا هر رویداد تروماتیک دیگر.
چگونه یک مرکز مشاوره معتبر انتخاب کنیم؟
انتخاب مشاور یا مرکز مشاوره مناسب، اولین و مهمترین قدم در مسیر بهبود است:
✅ مجوز رسمی: اطمینان از وجود مجوز از سازمان نظام روانشناسی و مشاوران ایران
✅ تیم متخصص: وجود روانشناسان و مشاوران با تخصصهای مختلف
✅ محیط آرام و محرمانه: محیطی که احساس امنیت و آرامش ایجاد کند
✅ تنوع در ارائه خدمات: امکان مشاوره حضوری، تلفنی و آنلاین
✅ سابقه و تجربه: مراکزی با سالها فعالیت در این حوزه
نکته مهم: اگر پس از چند جلسه احساس راحتی با مشاور خود ندارید، حق دارید مشاور خود را تغییر دهید. رابطه درمانی مبتنی بر اعتماد است.
در تهران، مراکز مشاوره متعددی وجود دارند که خدمات متنوعی ارائه میدهند. یکی از این مراکز که در شرق تهران فعالیت میکند، مرکز مشاوره شکرانه است. این مرکز با تیمی متشکل از دهها روانشناس و مشاور متخصص، طیف گستردهای از خدمات را ارائه میدهد که شامل مشاوره فردی برای مشکلاتی چون افسردگی، اضطراب و کماعتمادی، مشاوره زناشویی و خانواده، مشاوره کودک و نوجوان، مشاوره جنسی و زوجدرمانی، رواندرمانی و روانکاوی، و همچنین انجام تستهای روانشناسی تخصصی میشود.
مرکز شکرانه (shokranehcc.com) امکان دریافت مشاوره را به صورت حضوری، تلفنی و آنلاین فراهم کرده است تا افراد بتوانند بسته به شرایط و ترجیحات خود، بهترین روش را انتخاب کنند.
سلامت روان؛ حق شماست نه امتیاز
سلامت روان به اندازه سلامت جسم اهمیت دارد. درست همانطور که برای درد دندان به دندانپزشک مراجعه میکنیم، باید برای دردهای روانی نیز بدون شرم و ترس به متخصص مراجعه کنیم.
جامعه ما در حال تغییر است. تابوها در حال شکسته شدن هستند. نسل جدید با شجاعت بیشتری درباره احساسات و مشکلات روانی خود صحبت میکند و کمک میخواهد. این تغییر نگرش، نویدبخش آیندهای روشنتر است.
اگر احساس میکنید نیاز به کمک دارید، تنها نیستید. میلیونها نفر در سراسر جهان و صدها هزار نفر در ایران همین لحظه با مشکلات مشابهی دست و پنجه نرم میکنند. گام برداشتن نشانه ضعف نیست، نشانه قدرت و بلوغ است.
سلامت روان حق شماست، نه امتیاز. اگر احساس میکنید نیاز به کمک دارید، امروز اولین قدم را بردارید.
نظر شما