به گزارش سلامت نیوز به نقل از فرهیختگان،درحالیکه آمار و ارقام خبر از رشد ۴.۷ میلیمتری میانگین بارشها در کل کشور میدهند، بررسی میزان بارندگیها به صورت نقطهای شرایط متفاوتی از تراز آبی کشور را نمایان میکند.
بررسی دادههای بارشی از ابتدای فصل جاری نشان میدهد که کشور تا ۱۵ دیماه ۱۵.۳ میلیمتر بارش داشته است که نسبت به بلندمدت فصل جاری افزایشی معادل ۲۳.۸ درصد گزارش شده است. همچنین از ابتدای سال جاری تا تاریخ مذکور، مجموع بارشها ۷۶.۲ میلیمتر ثبت شده است که نسبت به بلندمدت سال جاری افزایشی ۷۱.۴ میلیمتر داشته و اختلاف بارش نسبت به بلندمدت معادل ۶.۶ درصد گزارش شده است.
البته باید درنظر داشت که با وجود اینکه میزان تأمین آب کشور تا تاریخ ۱۵ دیماه ، ۳۲.۴ درصد گزارش شده است، بررسی نقشههای بارش کشور از ابتدای سال آبی تا این تاریخ نمایانگر این است که بارش در نقاط مختلف ایران دارای پراکنش متفاوتی بوده است. به عبارت دیگر توزیع متغیر بارش در استانها و ارتفاعات مختلف است و نشان میدهد که بیشترین میزان بارشها عمدتاً در بخشهای غربی و شمال غرب کشور و برخی نواحی کوهستانی استانهای مرکزی متمرکز بوده است.
همچنین بر اساس دادههای ثبتشده در خصوص مقایسه اختلاف مجموع بارش کشور و استانها با میانگین بلندمدت تا ۱۵ دی ۱۴۰۴، افت قابلتوجهی در میزان بارش سال آبی جاری در اکثر استانهای کشور به ثبت رسیده است. البته درحالی شاهد این کاهش هستیم که در برخی استانها، میزان بارش فراتر از میانگین و حتی محدوده نرمال به ثبت رسیده است.
بنابراین با توجه به میزان بارشهای نقطهای میتوان گفت درحال حاضر مسئله نگرانکننده وضعیت شکننده منابع آب در استانهای شمالی و پرجمعیت در فصل بارندگی است، که در فصل گرم کشاورزی، صنعت و حتی تأمین آب شرب میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
بارشهای هفت استان بالاتر از حد نرمال است
بر اساس آمار شبکه ایستگاههای مبنای وزارت نیرو آخرین آمار بارش کشور در سال آبی جاری نشان میدهد که با وجود نزدیک به نرمال بودن شرایط بارشی، رتبه بارش کشور در مقایسه با دوره آماری بلندمدت ۳۰ از ۵۸ سال آماری است. همچنین بارش در سال آبی جاری با کاهش پنج درصدی نسبت به بارش متوسط بلندمدت و با افزایش ۸۳ درصدی نسبت به سال گذشته مواجه بوده است.
همچنین طبق آمار تا تاریخ 28 دیماه هفت استان بالای نرمال، سه استان در محدوده نرمال و زیر نرمال قرار دارند. بر همین اساس، استانهای هرمزگان، کرمان و خراسان جنوبی به ترتیب با بارشهای ۱۶۷.۲، ۸۸.۶ و ۵۱ میلیمتر، افزایش بارش بیش از ۵۰ درصدی نسبت به بلندمدت را تجربه کردند.
وضعیت بارشی دیگر استانها نیز تا تاریخ ۱۵ دیماه به این صورت است که در صدر لیست استانهایی که شدیدترین افت را نسبت به میانگین بلندمدت تجربه کردهاند، گیلان با کسر ۱۸۰.۹ میلیمتر قرار دارد. پس از آن، استانهای لرستان با ۱۰۸.۷ میلیمتر و مازندران با ۸۱.۹ میلیمتر، روند کاهشی قابل توجهی را نشان میدهند. مناطقی نظیر چهارمحال و بختیاری، البرز و همدان نیز با کاهشهایی در محدوده ۸۱.۹ تا ۶۹.۵ میلیمتر، با کمبود بارش مواجه هستند.
سهم قابل تأمینی از افت بارشها متوجه استانهای کهگیلویه و بویراحمد ۶۲.۳ میلیمتر، کرمانشاه ۶۱.۲ میلیمتر، مرکزی ۵۴.۸ میلیمتر، اردبیل ۵۰.۹ میلیمتر و گلستان ۴۷.۲ میلیمتر است. همچنین، استانهایی چون خوزستان، زنجان، خراسان شمالی، آذربایجان شرقی، قم، ایلام، سمنان و بوشهر افتهایی بین ۴۲.۷ تا ۰.۶ میلیمتر را ثبت کردهاند.
در نقطه مقابل، تعدادی از استانها فراتر از میانگین بلندمدت بارش دریافت کردهاند. هرمزگان با ثبت ۱۲۳.۸ میلیمتر مازاد، بارزترین نمونه است. استان کرمان با ۵۱.۶ میلیمتر، خراسان جنوبی با ۴۱.۹ میلیمتر، خراسان رضوی با ۱۷.۹ میلیمتر، اصفهان با ۱۵.۴ میلیمتر، سیستان و بلوچستان با ۹.۲ میلیمتر، فارس با ۷.۸ میلیمتر، آذربایجان غربی با ۶.۹ میلیمتر، یزد با ۵.۱ میلیمتر و کردستان با ۴.۹ میلیمتر در رتبههای بعدی قرار دارند.
کاهش ۱۱ درصدی ورودی آب به سدهای کشور
بر اساس شاخص SPI، خشکسالی در شش سال اخیر تأثیر عمیقی بر کاهش جریان رودخانهها، ورودی سدها، منابع آب زیرزمینی و تالابها گذاشته است. حتی بارشهای اخیر نیز نتوانستهاند این کسری را جبران کنند. آخرین گزارش وضعیت مخازن سدهای کشور در سال آبی ۱۴۰5–۱۴۰4 نشان میدهد که میزان ورودی آب به سدها از ابتدای سال تا ۲۰ دی ماه، ۵.۶۲ میلیارد مترمکعب بوده است. این رقم در مقایسه با ۶.۳۳ میلیارد مترمکعب سال قبل، کاهش ۱۱ درصدی را نشان میدهد.
از سوی دیگر، حجم خروجی آب تا همان تاریخ ۶.۱۷ میلیارد مترمکعب بوده که در مقایسه با ۸.۲۷ میلیارد مترمکعب سال گذشته، کاهش ۲۵ درصدی را تأیید میکند. بر اساس آمارهای رسمی، تا ۲۰ دیماه سال جاری، ۳۵ درصد از مخازن آبی کشور پر شده و حجم کل آب موجود در این مخازن به ۱۸.۰۸ میلیارد مترمکعب رسیده است.
این میزان در مقایسه با سال ۱۴۰۳، که حجم مخازن ۲۲.۵۵ میلیارد مترمکعب بود، کاهش ۲۰ درصدی را نشان میدهد. سدهای استانهای تهران، اصفهان، خراسان رضوی، قم، زنجان و مرکزی در شرایط نامطلوبی قرار دارند و تأمین آب شرب در شهرهای وابسته به این منابع از جمله تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، اصفهان، یزد و تبریز با چالشهای جدی مواجه است.
در همین راستا صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیشبینی سازمان هواشناسی، محمد درویش، کارشناس حوزه آب و محیطزیست و احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در گفتوگو با «فرهیختگان» به بررسی آخرین وضعیت بارشها و وضعیت آبی کشور پرداختند.
5.8 درصد کمبود بارش داریم
ضیائیان با بیان اینکه بخش زیادی از کمبارشیها در استانهای جنوبی است، در رابطه با شرایط بارشهای نقاط مختلف کشور اظهار داشت: «در اواخر پاییز ما کاهش بارش وحشتناکی داشتیم که پس از آن بخش عمدهای از خیلی از استانها بارشهایشان خوب شد، بهحدی که ما چیزی حدود ۸۰ درصد کمبارشی را در مجموع در کشور داشتیم، اما با بارشهایی که صورت گرفت، بارش کشور نزدیک به نرمال شد؛ بهصورتیکه الان فقط ۵.۸ درصد کمبود بارش داریم و بارشهای ما نزدیک به نرمال است.»
وی افزود: «با وجود نرمال شدن بارشها، آنها دارای توزیع مناسب مکانی نیستند؛ یعنی بعضی از استانهای ما خیلی پربارش بودند و بعضی از استانهای ما، مثل تهران بسیار کمبارش بودند. استانهایی مثل هرمزگان نزدیک ۱۰۹ میلیمتر بیشتر از میانگین بلندمدتش بارش دریافت کرده، یا کرمان، یا خراسان جنوبی، کردستان؛ اینها همه استانهای پربارش ما هستند. کرمان ۴۰ میلیمتر بیشتر از میانگین بلندمدتش، خراسان جنوبی نزدیک ۳۶ میلیمتر، کردستان ۲۴ میلیمتر و خراسان رضوی ۱۹ میلیمتر. آذربایجان هم بیش از میانگین نُرمش، بارش دریافت کرده است.»
ضیائیان اضافه کرد: «در مقابل استانهایی هستند که کمبارشی شدید دارند؛ مثل استان گیلان که نزدیک ۱۸۲ میلیمتر کمتر از میانگین بلندمدتش بارش دریافت کرده، یا کهگیلویه و بویراحمد حدود ۱۳۱ میلیمتر، لرستان ۱۲۲ میلیمتر، چهارمحال و بختیاری ۱۱۰ میلیمتر، مازندران ۱۰۷ میلیمتر، البرز ۸۴ میلیمتر و تهران ۷۷ میلیمتر. اینها عددهایی هستند که کمتر از میانگین بلندمدت خودشان بارش دریافت کردهاند.
بنابراین با توجه به اینکه مثلاً استانهایی که بارش بیش از نرم دریافت کردهاند، استانهای پهناوری بودهاند مثل استان کرمان و استان خراسان جنوبی، باعث شده که میانگین نزدیک به نرمال باشد، ولی خب توازن برقرار نیست و استانهای زیادی هم کمبارشی شدید را دارند.»
در هفته جاری اکثر استانها حداقل یک روز بارش دارند
ضیائیان درخصوص سامانههای بارشی گفت: «انتظار میرود سامانهای که در راه است، از روز آینده تا روز پنجشنبه در کشور فعال باشد و اکثر استانها حداقل یک روز بارش را مشاهده خواهند کرد. برای تهران، دوشنبه بارش اندک خواهد بود، ولی سهشنبه بارش بیشتری انتظار میرود.
بارشها برای روز سهشنبه به صورت برف و باران است و میتواند حداقل در شمال شهر تهران که برف دریافت میکند، تأثیرگذار باشد. وضعیت استانهای دیگر متفاوت است؛ از استانهای غربی گرفته تا استانهای ساحلی دریای خزر، تا زمانی که سامانه از استانهای واقع در شمالشرق کشور خارج شود، بارشها ادامه خواهد داشت.
بنابراین، در هفته جاری بارشها در کشور رخ میدهد. حجم بارشها زیاد نیست، به جز چند استان که بارش حجیم پیشبینی شده است؛ برای بقیه استانها، بارشهای معمول در راه است و این بارشها تا روز پنجشنبه ادامه خواهد داشت.»
وی اظهار داشت: «برای بهمن هم انتظار داریم بارشهای نرمالی اتفاق بیفتد.
وقتی میگوییم نرمال، منظور این نیست که بارشها بیش از حد معمول باشد، بلکه منظور این است که کمبارشی در این ماه نداریم؛ چراکه هر ماه میانگین بلندمدتی از نظر اقلیمی دارد که انتظار میرود تأمین شود. بنابراین انتظار داریم که در بهمنماه، آن میانگین اقلیمی که وجود دارد، تأمین شود و ماه بهمن بارشهای مناسبی داشته باشیم. البته این هفته که هفته اول بهمن است، بارشها مناسب خواهد بود، ولی هفته بعد بارشها چشمگیر نیست؛ و برای پس از آن انتظار داریم بارشها مجدداً اتفاق بیفتد.»
تنش آبی استانهای مرکزی رفع نمیشود
ضیائیان با بیان اینکه برای استانهای مرکزی که عمدتاً با تنش آبی شدید مواجهند، تنش آبی رفع نخواهد شد، افزود: «تنش آبی در این مناطق زیاد و گسترده بوده و بهویژه در استانهای شمالی کشور باقی خواهد ماند، حتی اگر بارشها بیش از نرمال هم باشد، قادر به رفع تنش آبی موجود در استانهای نیمهشمالی نخواهد بود. برای مثال میزان کمبارشی در تهران، حدود ۷۷ میلیمتر است؛ تحقق این میزان بارش برای رفع تنش آبی بسیار دور از انتظار است.
بر اساس پیشبینیهای ما، انتظار نداریم که استانهایی مانند تهران، البرز، مازندران و برخی دیگر به سطح نرمال یا بیش از نرمال برسند؛ این مناطق همواره با کمبود آب مواجه خواهند بود. البته اعداد دقیق مرتبط با بارشهای این ماه در دسترس نیست و پیشبینیهای فصلی و بلندمدت تقریباً هستند و از دقت پایینی برخوردارند. خوشبختانه پیشبینیهای پاییز و زمستان تاکنون تا حد زیادی صحیح بوده است، اما عدم قطعیت آنها همچنان بالاست. به همین دلیل، معمولاً این پیشبینیها را بهصورت عددی اعلام نمیکنیم و بیشتر مقایسهای با میانگین بلندمدت ارائه میدهیم.»
میانگین بارش در کشور 82.9 میلیمتر بوده است
رئیس مرکز ملی پیشبینی سازمان هواشناسی در بررسی بارشها از ابتدای سال آبی (مهرماه)، گفت: «میانگین بارش در کشور 82.9 میلیمتر بوده است، درحالیکه میانگین بلندمدت این بازه زمانی ۸۸ میلیمتر است؛ یعنی حدود 5.8 درصد کاهش بارش نسبت به میانگین بلندمدت رخ داده است.
در وضعیتی که توزیع بارشها یکنواخت نبوده و در برخی استانها کاهش زیادی مشاهده شده، درحالیکه برخی دیگر بارش بیشتری داشتهاند. برای مثال، در استان تهران تاکنون مجموع بارشها 20.5 میلیمتر بوده است، درحالیکه میانگین بلندمدت برای این بازه زمانی 97.8میلیمتر است؛ یعنی حدود ۷۷ درصد کاهش بارش داریم.
اگر بخواهیم بهصورت درصدی بیان کنیم، تا کنون حدود ۷۹ درصد کاهش بارش در استان تهران ثبت شده است. از ابتدای سال آبی تاکنون، بیشترین میزان بارش نسبت به نرمال یا میانگین اقلیمی، باید باتوجهبه میانگین بلندمدت استانها سنجیده شود. برای مثال، در کردستان، میانگین بلندمدت بارش ۳۳۹ میلیمتر بوده است، اما تاکنون تنها ۲۸ میلیمتر بارش ثبت شده است. در مقابل، در هرمزگان، بارش تاکنون ۱۷۴ میلیمتر بوده است، درحالیکه میانگین بلندمدت این بازه زمانی تنها ۶۵ میلیمتر بوده است؛ یعنی ۱۰۸ میلیمتر بیشتر از میانگین بلندمدت بارش ثبت شده است.»
امیدوار به بارشهای نرمال در زمستان و بهار
محمد درویش دررابطهبا وضعیت آبی کشور تصریح کرد: «در حال حاضر میانگین بارشی کل کشور صفر است؛ یعنی اینکه ما از نظر میانگین کل کشور نه در خشکسالی هستیم و نه ترسالی، بهعبارتدیگر یک حالت نرمال داریم. ولی متأسفانه توزیع بارندگی خوب نبوده است.
استانهای جنوبی شرایط فوقالعاده رؤیایی دارند؛ هرمزگان، بوشهر، استان فارس، حتی یزد و اصفهان. اما استانهای شمالی؛ تهران، البرز، سمنان، قزوین و زنجان، اینها فوقالعاده وضعیتشان بد است. بدترین استان هم الان تهران است که شدت خشکسالیاش ۷۳ درصد است؛ یعنی میانگین ریزشهای آسمانی در تهران ۷۳ درصد کمتر از میانگین درازمدت بوده است.
این رقم البته نسبت به آذرماه که ۹۷ درصد بود، ۲۴ درصد بهتر شده، ولی باز هم جوابگو نیست. پیشبینی خوشبینانه مدلهای هواشناسی میگوید ما در بهمنماه شرایط نرمالی خواهیم داشت که میتواند شدت خشکسالی را به حدود ۵۰ درصد در تهران کاهش بدهد. اگر این اتفاق بیفتد و برفهایی که در ارتفاعات آمده آب شود، بهشرط اینکه ما در اسفندماه و بهار هم بارندگی در حد نرمال داشته باشیم، تهرانیها میتوانند یک سال دیگر را دوام بیاورند. ولی اگر این اتفاق نیفتد، به سمت جیرهبندی آب میرویم.»
وی با بیان اینکه رودخانهها و سدها خشک شدهاند، افزود: «در حال حاضر در حال برداشت از سفرههای آب زیرزمینی هستیم. طرح انتقال آب از خلیجفارس یا دریای عمان هم حداقل یکی دو سال طول میکشد تا جواب بدهد؛ بنابراین اگر بارندگیها در ادامه فصل در حد نرمال نباشد ما یکی دو سال بحرانی را خواهیم داشت.»
دولت باید نشان دهد که مسئله جدی است
درویش با تأکید بر اینکه دولت باید با اقدام درست نشان دهد که مسئله جدی است، افزود: «برای مثال دولت باید به مشترکانی که از شیرهای هوشمند یا شیرهای پرفشار استفاده میکنند جایزه بدهد، بهعبارتدیگر یارانه را به آنها بدهد. این کار میتواند تا ۳۰ درصد مصرف آب را کم کند.
همچنین دولت باید تلاش کند تا میزان هدررفت آب به دلیل فرسودگی لولهها را ترمیم کند. باید با مشترکان قلدری که بهای آب را به هر دلیلی نمیدهند، برخورد کند. همچنین دولت باید تمام ساختمانها را در واقع موظف کند که کنترل آب داشته باشند، همانطور که کنتور برق و کنترل گاز دارند.
الان بخش قابلتوجهی از ساختمانها در تهران و بسیاری از کلانشهرها کنتور آب مستقل ندارند و آب را تقسیم بر تعداد واحدها میکنند و این انگیزهای برای صرفهجویی ایجاد نمیکند. اگر دولت این کارها را انجام بدهد، میتوانیم خودمان را برای عبور از این شرایط سخت آماده کنیم.»
وی در پاسخ به این سؤال که آیا اگر شرایط به همین صورت پیش برود به تخلیه تهران میرسیم یا نه گفت: «من فکر نمیکنم تخلیه تهران جوابگو باشد، به این دلیل که مردم تهران کجا میخواهند بروند؟ هر کجا بروند همین بحران هست، مگر اینکه بروند به سواحل جنوبی دریای عمان و خلیجفارس که در آنجا نیز زیرساختهای لازم برای سکونت مردم هنوز فراهم نشده است. توسعه مکران برای 2050 دیده شده است که چیزی حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون نفر جمعیت به آنجا بروند و میتواند چشمانداز امیدبخشی باشد که بسیاری از مردم داوطلبانه بروند به آن سمت زندگی کنند، ولی تا آن روز هنوز فاصله زیاد است.»
کمبارشی در قزوین، تهران را دچار بحران میکند
احد وظیفه درخصوص وضعیت آبی کشور گفت: «آن چیزی که در حال حاضر در دسترس است نشان میدهد که شرایط بارندگی کموبیش گرایش به نرمال دارد. بههرحال، احتمال قوی این است که ما با بارش کشورمان در طی باقیمانده سال آبی (میانگین بلندمدت) در شرایط معمول باشیم؛ اما مسئله این است که این وضعیت میانگین کشوری است. در برخی مناطق کشور مانند تهران، البرز، قزوین و سمنان (بهخصوص در بخش مرکزی) وضعیت اصلاً خوب نیست.
از غرب تا مرکز کشورمان و جنوب البرز که شامل تهران، قزوین و البرز میشود وضعیت بسیار نگرانکنندهای دارد. تا الان بین ۵۰ تا ۷۰ یا ۸۰ درصد بارندگیها کمتر از نرمال بوده است. جبران این شرایط برای باقیمانده سال آبی هم کار سادهای نیست. نمیگویم نشدنی است، ولی خب احتمالش خیلی زیاد نیست؛ بنابراین برای مناطقی مثل تهران و استان مرکزی، البرز و قزوین شرایط نگرانکننده است. قزوین را ازاینجهت میگویم که بههرحال ما بخشی از آب قزوین را الان گرفتهایم و از سد طالقان داریم به تهران منتقل میکنیم و خب مسلماً اگر کمبارشیها تداوم پیدا کند، آن مناطق هم دچار بحران میشوند.»
یکسال بارندگی، برداشت آب از چاههای عمیق را جبران نمیکند
وی با اشاره به اینکه بهطورکلی وضعیت بارندگیهای امسال در استانهای جنوب و شرق کشور که سال گذشته وضعیت بسیار وخیمی داشتند، خوب بوده است، افزود: «بههرحال مناطق مذکور از نظر بارش در وضعیت خوبی قرار دارند، ولی در آن مناطق (بهخصوص در استانی مانند کرمان) برداشت آب زیرزمینی بهشدت از عمقهای زیاد و در چاههای عمیق صورت میگیرد و به همین دلیل سطح آبهای زیرزمینی بسیار افت کرده است.
مسلماً با یک سال بارندگی خوب این کمبودها جبران نمیشود، ولی بههرحال بارندگی در آن مناطق خوب بوده است. وضعیت بارشها در استانهای خوزستان، چهارمحال و کهگیلویه هم نسبت به سال گذشته بهتر شده، ولی کماکان همچنان در آن استانها هم کمبود را داریم. امیدواریم که بههرحال در ادامه سال آبی شرایط بهتر شود، ولی برای تهران و البرز شرایط نگرانکننده است.»
برداشت آبهای زیرزمینی نمیتواند زیاد ادامه پیدا کند
وظیفه در خصوص وضعیت فعلی مدیریت آب گفت: «هر چه از رودخانه میآید، برداشت برای آب شرب است و دیگر آب اضافهای نیست که وارد حوزههای زیرزمینی شود و آب چاهها را تأمین کند. بیشتر نگرانی من این است که حالا به هر جهت شاید این زمستان و بهار را هم دوام بیاوریم، اما اگر همین وضعیت ادامه داشته باشد، تابستان واقعاً شرایط خیلی بغرنج میشود.
همچنین برداشت آبهای زیرزمینی تا یک جایی میتواند ادامه پیدا کند و بعدش با مشکل بزرگتری مواجه میشویم. انتقال آب از دریای خزر هم شدنی نیست؛ چراکه برداشت آب بههرحال کار سادهای نیست، همچنین باید البرز را طی کند و عبور کند و درنهایت باید در نظر داشت که آب خزر هم در حال پسروی است. هزینه انتقال و این مسائل خیلیخیلی گران تمام میشود و در نهایت شرایط پایداری را رقم نمیزند.»
نظر شما