به گزارش سلامت نیوز به نقل از مهر،بحث «سردی و گرمی» خوراکیها سالهاست در فرهنگ تغذیه ایرانیان جایگاه ویژهای دارد، اما آنچه امروز بیش از گذشته اهمیت یافته، مرز میان آموزههای علمی طب ایرانی و باورهای عامیانهای است که گاه سلامت افراد را تهدید میکند.
مبنای طب سنتی ایرانی که ریشه در طبیعیات ارسطویی دارد، بر چهار عنصر آب، هوا، آتش و خاک و چهار کیفیت گرم، سرد، خشک و تر استوار است. بر همین اساس، انسانها دارای مزاجهای مختلفی هستند که بهطور کلی به دو گروه گرممزاج (صفراوی و دموی) و سردمزاج (بلغمی و سوداوی) تقسیم میشوند. در این نگاه، بیتوجهی به مزاج میتواند زمینهساز بروز بسیاری از بیماریهای جسمی و حتی اختلالات روحی شود.
با این حال، تبسم ارشادیفر، متخصص طب ایرانی، در گفتوگو با خبرنگار مهر تأکید میکند که تشخیص مزاج، بهویژه تعیین سردی یا گرمی بدن، فرآیندی پیچیده و تخصصی است و نمیتوان صرفاً با احساسهای گذرا درباره آن قضاوت کرد.
تشخیص مزاج با احساس لحظهای ممکن نیست
به گفته او، برخی افراد تنها با سرد بودن دست و پا یا احساس گرما پس از خوردن یک خوراکی، درباره مزاج خود نتیجهگیری میکنند؛ در حالی که چنین روشهایی نه از نظر علمی معتبر است و نه با اصول طب ایرانی همخوانی دارد.
ارشادیفر توضیح میدهد: ممکن است پوست فردی سرد باشد اما در درون بدن احساس گرمی وجود داشته باشد یا برعکس. همچنین عواملی مانند وضعیت پوست، شرایط محیطی و نحوه تبادل انرژی بدن با محیط میتواند احساس فرد را تغییر دهد. بنابراین تشخیص مزاج نیازمند بررسی مجموعهای از شاخصهاست و باید توسط متخصص انجام شود.
او هشدار میدهد که افراد نباید بر اساس توصیههای غیرعلمی یا برداشتهای شخصی، رژیم غذایی خود را تغییر دهند یا مصرف برخی خوراکیها را بهطور افراطی افزایش دهند.
ادویهجات؛ خوراکی یا دارو؟
یکی از باورهای رایج این است که اگر فردی «مزاج سرد» داشته باشد، باید بهطور مداوم از ادویهها و ترکیبات گرمکننده مانند زنجبیل، دارچین یا سیر استفاده کند. این متخصص طب ایرانی این نگاه را اشتباه میداند و میگوید: ادویهجات در اصل دارو هستند و مصرف دارو تنها در صورت نیاز توصیه میشود.
به گفته او، همانطور که فرد سالم بدون دلیل آنتیبیوتیک مصرف نمیکند، استفاده مستمر از ادویههای گرم نیز بدون تشخیص دقیق میتواند مضر باشد. مصرف طولانیمدت موادی مانند سیر خام یا زنجبیل بیش از دو هفته ممکن است حرارت کبد را افزایش دهد و حتی به بروز اختلالاتی منجر شود. به گفته وی، افزایش بیش از حد حرارت کبد میتواند زمینه تولید «سودا» را فراهم کند و مشکلات بیشتری ایجاد کند.
ارشادیفر همچنین به برخی باورهای نادرست درباره طبع مواد غذایی اشاره میکند. برای مثال، بسیاری تصور میکنند گوشت مرغ سرد است، در حالی که گوشت مرغ، خروس، گوسفند و گاو همگی مزاجی گرم دارند، هرچند شدت گرمی آنها متفاوت است. همین تصور اشتباه سبب میشود برخی افراد بیدلیل مقدار زیادی ادویه به غذا اضافه کنند.
آیا پختن، سردی غذا را از بین میبرد؟
در پاسخ به این پرسش که آیا طبخ غذا میتواند از سردی آن بکاهد، این متخصص توضیح میدهد که حرارت دیدن مواد غذایی تا حدی از میزان سردی آنها کم میکند. علاوه بر این، غذاها معمولاً بهصورت ترکیبی مصرف میشوند؛ برای مثال برنج بهتنهایی خورده نمیشود و در کنار خورشت، حبوبات یا سبزیجات قرار میگیرد. بنابراین افراط در برچسبگذاری «سرد» و «گرم» برای هر ماده غذایی میتواند گمراهکننده باشد.
او یکی از دلایل اصلی این سردرگمی را فعالیت افرادی میداند که بدون دانش کافی خود را متخصص طب ایرانی معرفی میکنند و با توصیههای نادرست، مردم را به مصرف بیرویه ادویهها سوق میدهند.
تعادل، اصل اساسی در تغذیه
ارشادیفر تأکید میکند که اصل مهم در تغذیه، اعتدال است نه وسواس درباره سردی و گرمی. به گفته او، خوراکی گرم الزاماً به معنای ادویه نیست؛ موادی مانند خرما یا عسل نیز طبع گرم دارند اما باید در حد متعادل مصرف شوند.
وی توصیه میکند افراد در هر فصل از خوراکیهای همان فصل استفاده کنند. به عنوان مثال، میوههای زمستانی مانند پرتقال و نارنج گرایش به سردی دارند اما مصرف متعادل آنها مشکلی ایجاد نمیکند. همچنین انار که در پاییز و زمستان فراوان است، بسته به نوع آن میتواند طبع متفاوتی داشته باشد؛ انار ترش سردتر و انار شیرین گرمتر است.
در مورد برخی خوراکیها مانند کاهو نیز او توضیح میدهد که مصرف آن در پاییز و زمستان ممنوع نیست، اما افرادی که رطوبت معده بالایی دارند یا هضم ضعیفی دارند باید در مصرف آن احتیاط کنند. در چنین مواردی میتوان از «مصلح» استفاده کرد؛ برای نمونه افزودن شوید یا گلپر به کاهو میتواند اثر آن را متعادلتر کند.
او همچنین توصیه میکند ماست بهتر است بهعنوان میانوعده مصرف شود نه همراه وعده اصلی غذا.
پرهیز از افراط و خوددرمانی
این متخصص طب ایرانی در پایان تأکید میکند که هیچ ماده غذایی بهطور مطلق ممنوع نیست و افراد میتوانند همه خوراکیها را مصرف کنند، به شرط آنکه دچار افراط نشوند و تصمیمهای تغذیهای خود را بر پایه تشخیص تخصصی بگیرند.
به گفته او، مردم باید وسواس نسبت به سردی و گرمی خوراکیها را کنار بگذارند و بهجای آن بر تنوع، تعادل و مصرف مواد غذایی متناسب با فصل تمرکز کنند؛ چراکه طبیعت در هر فصل، نیازهای بدن را تا حد زیادی تأمین میکند.
نظر شما