به گزارش سلامت نیوز به نقل از مهر،در روزهایی که جامعه با اخبار تهدیدآمیز و تحلیلهای نگرانکننده روبهروست، بسیاری از افراد به طور ناخودآگاه در معرض حجم بالایی از اطلاعات قرار میگیرند؛ اطلاعاتی که گاه از منابع غیرمعتبر منتشر میشود و با بزرگنمایی و ایجاد هیجانهای منفی، احساس ناامنی و نگرانی را تشدید میکند.
به گفته مریم سلمانیان، متخصص روانشناسی بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، همزمان با افزایش اخبار اضطرابآور، نشانههایی مانند افزایش ضربان قلب، بیقراری، اختلال خواب و کاهش تمرکز در افراد بیشتر دیده میشود.
او تأکید میکند تجربه اضطراب در چنین شرایطی، واکنشی طبیعی به تهدید است. از نظر علمی به این حالت «اضطراب پیشنگر» گفته میشود؛ اضطرابی که زمانی شکل میگیرد که خطر واقعی وجود دارد، اما زمان وقوع آن مشخص نیست. همین ابهام زمانی، سطح نگرانی را بالا میبرد.
وقتی بدن وارد حالت آمادهباش میشود
بدن انسان برای مقابله با تهدیدهای کوتاهمدت طراحی شده است. به محض تشخیص خطر، بخشهایی از مغز سیستم هشدار داخلی را فعال میکنند. این فعالسازی، تغییرات فیزیولوژیک مشخصی ایجاد میکند؛ ضربان قلب افزایش مییابد، تنفس سطحیتر میشود، عضلات منقبض میشوند و ذهن به طور مداوم درگیر سناریوهای احتمالی میشود.
در نتیجه فرد ممکن است علائمی مانند:
-
تپش قلب
-
بیقراری و ناآرامی
-
اختلال خواب یا بیخوابی
-
هجوم افکار نگرانکننده
-
کاهش تمرکز
را تجربه کند.
این نشانهها به معنای ضعف فردی نیست، بلکه واکنش طبیعی سیستم عصبی به احساس خطر است.
خطر اصلی؛ ماندن طولانی در وضعیت هشدار
کارشناسان سلامت روان معتقدند مشکل اصلی فقط وجود تهدید نیست، بلکه فعال ماندن طولانیمدت سیستم هشدار مغز است. سیستم عصبی برای بحرانهای کوتاه طراحی شده؛ اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، بدن و ذهن وارد مرحله فرسودگی میشوند.
ادامهدار شدن فضای هشدار روانی میتواند به خستگی مزمن، اختلالات اضطرابی، تحریکپذیری و حتی افسردگی منجر شود. به بیان دیگر، زندگی در وضعیت انتظار و نگرانی دائمی، خود به یک عامل آسیبزا تبدیل میشود.
نقش عدم قطعیت در تشدید اضطراب
یکی از مهمترین عوامل تشدید اضطراب، «بیقطعیتی» است. مغز انسان با خطرهای قابل پیشبینی راحتتر کنار میآید. اما وقتی زمان و نحوه وقوع یک رویداد نامعلوم باشد، احساس کنترل کاهش مییابد و اضطراب شدت میگیرد.
احساس نداشتن کنترل، یکی از محرکهای اصلی اضطراب شدید است. در چنین شرایطی، حتی دنبال کردن مداوم اخبار با هدف «آماده بودن»، در عمل میتواند سیستم هشدار مغز را بیشفعال نگه دارد.
در جوامعی که تجربه جنگ یا بحرانهای شدید را داشتهاند، موضوع دیگری نیز مطرح است: بازفعالسازی خاطرات تروماتیک. شنیدن تحلیلها یا دیدن تصاویر میتواند خاطرات گذشته را زنده کند و واکنشهای اضطرابی را تشدید کند.
آیا باید اضطراب را حذف کرد؟
به گفته سلمانیان، هدف در شرایط بحرانی حذف کامل اضطراب نیست. اضطراب تا حدی کارکرد محافظتی دارد و باعث هوشیاری میشود. مسئله اصلی «تنظیم اضطراب» است؛ یعنی مدیریت آن به گونهای که عملکرد روزمره فرد مختل نشود.
اگر اضطراب تنظیم نشود، میتواند به فرسودگی روانی منجر شود. بنابراین تمرکز باید بر کاهش شدت و مدت فعالسازی سیستم هشدار باشد.
چگونه اضطراب را تنظیم کنیم؟
کارشناسان چند راهکار ساده اما مؤثر پیشنهاد میکنند:
۱. تنفس عمیق و کنترلشده
الگوی ۴-۴-۶ یکی از روشهای مؤثر است:
۴ ثانیه دم از بینی، ۴ ثانیه نگه داشتن نفس و ۶ ثانیه بازدم آرام از دهان.
بازدم طولانیتر به مغز پیام ایمنی میدهد و ضربان قلب را کاهش میدهد.
۲. محدود کردن پیگیری اخبار
توصیه میشود اخبار فقط در زمانهای مشخص و از منابع معتبر دنبال شود. پیگیری لحظهبهلحظه خبرها، مغز را در حالت آمادهباش نگه میدارد و اجازه بازگشت به آرامش را نمیدهد.
۳. حفظ روال عادی زندگی
ادامه فعالیتهای روزمره، کار، ارتباط با خانواده و پایبندی به برنامههای معمول، به مغز پیام ثبات میدهد. قطع کامل فعالیتهای عادی میتواند احساس بحران را تشدید کند.
۴. تقویت ارتباطات اجتماعی
گفتوگو با افراد مورد اعتماد و صحبت درباره موضوعات عادی و روزمره، ذهن را از چرخه نگرانی مداوم خارج میکند. حمایت اجتماعی یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر استرس است.
کودکان؛ آسیبپذیرتر از آنچه تصور میکنیم
در شرایط بحرانی، مدیریت فضای روانی خانه اهمیت زیادی دارد. کودکان توان تحلیل کامل شرایط را ندارند و ممکن است خطر را بیش از اندازه واقعی تصور کنند.
تماشای مداوم اخبار در حضور کودکان یا گفتوگوهای مکرر درباره موضوعات تهدیدآمیز میتواند اضطراب آنها را افزایش دهد. توصیه میشود خانوادهها تا حد امکان کودکان و نوجوانان را در معرض مستقیم اخبار بحران قرار ندهند و فضای خانه را آرام نگه دارند.
آنچه بیش از خود بحران میتواند به سلامت روان آسیب بزند، ماندن طولانیمدت در وضعیت هشدار و نگرانی دائمی است. اضطراب در شرایط تهدید طبیعی است، اما باید تنظیم شود.
محدود کردن مصرف اخبار، حفظ روال عادی زندگی، استفاده از تکنیکهای آرامسازی و محافظت از کودکان در برابر بمباران خبری، مهمترین اقداماتی است که میتواند به عبور سالمتر از این دورههای پرتنش کمک کند.
نظر شما